Ուսումնական ձեռնարկ <<Անասնապահական ֆերմաների մեքենայացում>> առարկայից

ՀՀ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ԳՅՈՒÔԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ ÞԱՀԱԳՈՐÌՄԱՆ ԱՄ´ԻՈՆ

Ս.Ե.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ, Գ.Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ, Լ.Գ.ԱՆՏՈՆՅԱՆ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

«ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄ»

ԱՌԱՐԿԱՅԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՀԱԱՀ

ՀՏԴ 631.3 (072) ԳՄԴ 40.72 Պ 234 Աշխատանքը հավանության է արÅանացել գյուղատնտեսության մեքենայացման ն ավտոմո իլային տրանսպորտի գիտական խորհր¹ի կողմից 02.06.2015 թ., արձանագրություն 8:

Խմ ագիր Ս.Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Ս.Ե. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ ն ուրիշներ Պ 234 Ուսումնական ձեռնարկ «Անասնապահական ֆերմաների մեքենայացում» առարկայից լա որատոր աշխատանքներ կատարելու համար /Ս.Ե. Մարգարյան, Գ.Հ.Դանիելյան, Լ.Գ.Անտոնյան – Եր.: ՀԱԱՀ, 2015. – 132 էç: Աշխատանքը նախատեսված է «Գյուղատնտեսության մեքենայացում» ն «Գյուղատնտեսական մեքենաներ ն սարքավորումներ», «Գյուղատնտեսության էլեկտրիֆիկացիա ն ավտոմատացում» ն «Անասնա ուծություն» մասնագիտությունների ուսանողների համար: Ձեռնարկում ներկայացված են ներածություն, տեսական նյութ, 13 լա որատոր աշխատանքներ` համապատասխան ացատրական սխեմաներով, աղյուսակներով ու ելակետային տվյալներով, մանրամասն հաշվարկներ նպատակահարմար մեքենասարքավորումների ×իշտ ընտրության համար ն մասնագիտական գրականության ցանկով:

ՀՏԴ 631.3 (072) ԳՄԴ 40.72 ISBN 978-9939-54-230-0

© Ս.Ե. Մարգարյան, Գ.Հ.Դանիելյան, Լ.Գ.Անտոնյան, 2015 © Հայաստանի ա½գային ագրարային համալսարան, 2015

1.ԿԵՐԵՐԻ ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՄԱՆ ԵՎ ԲԱՇԽՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ ՈՒ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

1. 1. Կերերի նախապատրաստման մեքենաներ 1.1.1.Ներածություն Գյուղատնտեսական արտադրության հիմնական առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ այն բաղկացած է բազմաբնույթ տեխնոլոգիական ու արտադրական գործընթացներից, որոնց իրականացման համար օգտագործվում են զանազան էներգետիկական միջոցներ, մեքենաներ ն սարքավորումներ: Վերջիններս նյութատեխնիկական բազա են հանդիսանում արտադրական գործընթացների համալիր մեքենայացման համար: Գյուղատնտեսության համալիր մեքենայացումը նախատեսում է տեխնոլոգիական գործընթացների մշտական կատարելագործում, նոր մեքենաների ու սարքավորումների նախագծում ն նրանց օգտագործման արդյունավետության բարձրացում: Տեխնոլոգիական գործընթացներ կատարող մեքենաներն ազդում են մշակվող օբյեկտի վրա, որը կարող է լինել միջավայրը, որտեղ ընթանում են կենսաբանական գործընթացներ կամ կենդանի օրգանիզմը: Պետք է նշել, որ տվյալ գործընթացի մեքենայացումը ոչ միայն բերում է աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, այլն մշակվող օբյեկտի (հող, բուսական ն կենդանական օրգանիզմներ) վրա ցանկալի ուղղությամբ ազդեցություն: Ընդ որում, այդ օբյեկտների մշակման ժամանակ չի կարելի թույլատրել հողի բերրիության անկում, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության ն անասունների մթերատվության նվազում: Ուստի, գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացումը որպես գիտություն ունի մեքենատեխնոլոգիական ն ագրոկենսաբանական հիմքեր: Գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման տեխնիկական բազան համարվում է մեքենաների համակարգը, որի տակ հասկանում ենք տեխնոլոգիապես ն արտադրողականությամբ իրար փոխկապված տարբեր տիպի տեխնիկական միջոցների հավաքածու, որն ապահովում է արտադրության ավարտական ցիկլի բոլոր գործողությունների համալիր մեքենայացումը: Մեքենաների համակարգը կազմելիս հաշվի են առնում գիտության նոր նվաճումները, հեռանկարները, նոր տեխնոլոգիաների ն տեխնիկական միջոցների ներդրման հնարավորությունները ն այլն: Մեքենաների հավաքածուի տեխնիկապես գրագետ օգտագործումը գյուղատնտեսության մասնագետների կարնոր խնդիրներից մեկն է: Նրանք պետք է տիրապետեն գյուղատնտեսական էներգետիկ միջոցների` մասնավորապես տրակտորների ու ավտոմոբիլների, գյուղատնտեսական մեքենաների կառուցվածքին ու աշխատանքի սկզբունքին, մեքենատրակտորային ագրեգատների շահագործման ն անասնապահության արտադրական գործընթացների մեքենայացման հիմնահարցերին:

1.1.2. Կոպիտ կերերի մանրացման մեքենաներ Կոպիտ կերերը մանրացնելու համար օգտագործում են ИГК-30Б, ИРТ-80, ИРТ-165 մեքենաները: Կոպիտ կերերի ИГК-30Б մանրիչը նախատեսված է կոպիտ կերերը մանրացնելու, միաժամանակ երկարությամբ մասնիկներն անջատելու ու փոխադրամիջոցին բարձելու համար (նկ. 1): Կերը սնուցիչ-բարձիչի միջոցով տրվում է ընդունող խցիկ (9), որտեղ տեսակարար կշռի տարբերության շնորհիվ օտար առարկաներն անջատվում են: Մանրացված զանգվածը օդի հոսանքի ազդեցության տակ ուղղվում է խողովակաշար ն դեֆլեկտորի (6) միջոցով` փոխադրամիջոց: Զանգվածի հոսքը կարգավորում են խողովակաշարը դեֆլեկտորի հետ միասին ուղղաձիգ առնացքի շուրջը պտտելով: Մեքենան պատրաստում են երկու տարբերակով. կախովի` տրակտորի հզորության անջատման լիսեռի հաղորդակով ն ստացիոնար` էլեկտրաշարժիչի հաղորդակով: Ցողունավոր կերեր ջարդող-մանրացնող ИРТ-80, ИРТ-165 մեքենաները նախատեսված են ցրված ձնով, գլանափաթեթներով ն հակերով ցողունավոր կերերը մանրացնելու ն կերաբաշխող կամ փոխադրող միջոցներին մատուցելու համար: ИРТ-80 մեքենան շարժումը ստանում է МТЗ-80 տրակտորի հզորության անջատման լիսեռից: Պահանջվող հզորությունը 58 կՎտ է, արտադրողականությունը չհակավորված խոտ ու ծղոտ մանրացնելիս` մինչն 6,8 տ/ժ, հակավորված խոտ մանրացնելիս` 9,7 տ/ժ, ընդհանուր զանգվածը` 3114 կգ:

Նկ. 1. Կոպիտ կերերի ИГК-30Б մանրիչ. 1. թիակ, 2. անդրադարձիչ, 3. սկավառակի թն, 4. շարժական սկավառակ, 5. կարգավորիչ հովհար, 6. դեֆլեկտոր, 7. շարժական սկավառակի բույթ, 8. անշարժ սկավառակ` բույթի հետ, 9. ընդունող խցիկ, 10. վերնի սեղմող փոխադրիչ, 11. ներքնի փոխադրիչ:

ИРТ-165 մեքենայի (նկ. 2) հիմնական հանգույցներն են. շասսին, բունկերի հաղորդակի մեխանիզմը, մանրացնող ապարատը, բեռնող բունկերը, հորիզոնական փոխադրիչը, բեռնաթափող ժապավենային փոխադրիչը, թեք փոխադրիչը բարձրացնող ճոպանային մեխանիզմը: Մանրացնող ապարատի մուրճային ռոտորը հավաքված է սկավառակներից, յուրաքանչյուրի վրա ամրացված են 40 մանրացնող մուրճեր: Մուրճերը տեղաբաշխված են շախմատաձն ն ռոտորի ամբողջ երկարությամբ կազմում են կտրման հոծ ճակատ: Յուրաքանչյուր մուրճ ունի չորս կտրող եզր:

Նկ. 2. ИРТ-165 ջարդիչ-մանրիչի սխեման. 1. բունկեր, 2. մանրիչ մուրճիկներ, 3. հատիչ, 4. դեֆլեկտոր, 5. թեք փոխադրիչ, 6. սանրիչ, 7. մաղ, 8. հորիզոնական փոխադրիչ, 9. ռոտոր, 10. ուղղապահ կող, 11. հատակ, 12. շրջանակ, 13. մանրիչի հաղորդակի լիսեռ, 14. կամուրջ` տեխնիկական սպասարկման համար:

Հորիզոնական փոխադրիչը (8) տեղադրված է մաղի (7) տակ` մանրացված զանգվածն ընդունելու ն բեռնաթափող թեք փոխադրիչին (5) մատուցելու համար: Ջարդիչի բունկերի մեջ կերը լցնում են ПЭ-0,8, ПУ-0,5 գրեյֆերային բարձիչներով, ПФ-0,5 դեզադիրով ն այլ մեքենայական միջոցներով: Բունկերը պտտվելիս կերն ընկնում է ռոտորի (9) վրա, մուրճերի հարվածի տակ մանրացվում է, ն մանրացված զանգվածը մաղից դուրս է շպրտվում: Ջարդիչ-մանրիչն արտադրվում է երկու տարբերակով. ИРТ-165-0,2 մեքենայի շարժահաղորդումն իրագործվում է էլեկտրաշարժիչից, իսկ ИРТ-165-03 մեքենայինը` տրակտորի հզորության անջատման լիսեռից: ИРТ-165-02 ջարդիչ-մանրիչն օգտագործվում է արտադրամասում, շարժումը ստանում է 132-160 կՎտ հզորության էլեկտրաշարժիչից: ИРТ-165-03 ջարդիչ-մանրիչը ագրեգատավորվում է Т-150К, К-701 տրակտորների հետ: Դրանց արտադրողականությունը 10-15 տ/ժ է: Կերախառնուրդների արտադրամասերում օգտագործվում են նան ИСК-3, С-1,7, С-12, С-7, С-3 մեքենաները: Կերերի ИСК-3 մանրիչ-խառնիչը (նկ. 3) նախատեսված է բոլոր տեսակի կերերը խառնելու ն փոխադրամիջոցին (կերաբաշխիչին) բարձելու, ինչպես նան կերախառնուրդ պատրաստելիս կոպիտ կերերը, սիլոսը, սենաժը, արմատապալարապտուղները լրացուցիչ մանրացնելու համար: ИСК-3 մանրիչ-խառնիչի հիմնական մասերն են. շրջանակը, ընդունման բունկերը (10), աշխատանքային խցիկը (13), ռոտորը (5), բեռնաթափող խցիկը (2), հակակտրիչները (11), հաղորդակը: Ռոտորը սեպաձն փոկային փոխանցման միջոցով շարժման մեջ է դրվում 39,2 կՎտ հզորությամբ էլեկտրաշարժիչով: Շրջանակի վրա տեղակայված է բեռնաթափող խցիկը (2), որը կցաշուրթի օգնությամբ միացած է աշխատանքային գլանաձն խցիկին (13): Ըստ գլանի պարագծի տեղակայված են վեց պատուհաններ, որոնցում ամրացված են հակակտրիչները (11): Հակակտրիչները փակված են պատյանով: Հակակտրիչների դանակները (14 ն 15) ունեն զսպանակներ:

բ) ա) Նկ. 3.Կերերի ИСК-3 մանրիչ-խառնիչ. 1. փոկանիվ, 2. բեռնաթափող խցիկ, 3. նետիչ, 4. թմբկատակ, 5. ռոտոր, 6. ատամնավոր դանակ, 7. միջին դանակ, 8. վերնի դանակ, 9. հսկիչ պնդօղակ, 10. ընդունող բունկեր, 11. հակակտրիչներ, 12. հակակտրիչի հիմնատակ, 13. աշխատանքային խցիկ, 14. հակակտրիչի դանակ, 15. հակակտրիչի ատամնավոր դանակ, 16. հակակտրիչի շրջադարձի սռնի, 17. զսպանակ:

Աշխատանքային խցիկի մեջ կոշտ առարկա ընկնելուց դանակները պտտվում են սռնիների (16) շուրջը ն զերծ մնում ջարդվելուց: Հետնաբար, ապահովվում է պտտվող դանակների (6,7,8) անխափան աշխատանքը: Կենտրոնում տեղակայված է մանրիչի ռոտորը (5), որի վրա կոշտ ամրացված են դանակները (7 ն 8): Ռոտորի ներքնի մասում տեղակայված է նետիչը (3), որը մանրացված կամ խառնված զանգվածը (կերախառնուրդը) դուրս է նետում: Մանրիչ-խառնիչն աշխատում է հետնյալ կերպ: Կոպիտ կերերը մատուցվում են ընդունող բունկերին (10), որտեղից ընկնում են աշխատանքային խցիկ (13): Այստեղ կերն ընկնում է ռոտորի դանակների (8) վերնի առաջին հարկաշարքի ն հակակտրիչ դանակների (14) միջն ն մասնակի մանրանում: Այնուհետն ծանրության շնորհիվ իջնում է ներքն, ճանապարհին հանդիպում հակակտրիչ դանակներին (15) ն դարձյալ մանրանում: Վերջում կերն իջնում է բեռնաթափող խցիկի (2) մեջ: Մանրացման չափը կարգավորում են ռոտորի վրա դանակների թիվը փոփոխելով: Արտադրողականությունը` մինչն 20 % խոնավությամբ կեր մանրացնելիս` 5 տ/ժ է, կերեր խառնելիս` մինչն 20 տ/ժ: Զանգվածը 2226 կգ է: 1.1.3. Արմատապտուղներ նախապատրաստող մեքենաներ

Արմատապալարապտուղները լվանալու ու մանրացնելու համար արտադրամասում օգտագործում են ИՃС-5М ն ИՃМ-5 մեքենաները: ИՃС-5М լվացող մանրիչը նախատեսված է արմատապալարապտուղները լվանալու ն մանրացնելու համար (նկ. 4): Բունկերի (2) մեջ լցված արմատապալարապտուղները նախ լվացվում են, այնուհետն մատուցվում մանրացնող թմբուկին (4): Ջարդող թմբուկը արմատապալարապտուղները մանրացնում է մինչն 10 ն 20 մմ մեծության: Ման6

րացված զանգվածը լցվում է ցանկացած տարողության կամ փոխադրամիջոցի մեջ:

Նկ. 4. ИՃС-5М լվացող արմատակտրիչ. 1. ջրի վաննա, 2. ընդունման բունկեր, 3. շնեկ, 4.թմբուկային մանրիչ, 5. էլեկտրաշարժիչ, 6. ջրի պոմպ:

ИՃС-5М մեքենայի արտադրողականությունը 5 տ/ժ է, էլեկտրաշարժիչի հզորությունը` 9 կՎտ, զանգվածը` 1250 կգ: ИՃМ-5 մանրիչ-քարորսիչը նախատեսված է օտար առարկաներ որսալու, արմատապալարապտուղները լվանալու ն հավասարաչափ մանրացնելու համար (նկ. 5): Մեքենան տեղադրում են արտադրամասում: Մանրացված զանգվածը կարելի է լցնել ցանկացած տարողության կամ փոխադրամիջոցի մեջ: Արմատապալարապտուղները ТК-5 փոխադրիչով լցնում են վաննայի (12) մեջ, ջրի հոսքով ն ուղղաձիգ շնեկով ուղարկում դեպի մանրացնող ապարատ: Մանրացնող ապարատին մոտենալու ընթացքում արմատապալարապտուղները ջրով ինտենսիվ լվացվում են: Քարերը ն մյուս ծանր առարկաները վաննայի պատուհանից ընկնում են փոխադրիչի վրա ն դուրս գալիս:

Նկ. 5. Արմատապալարապտուղների ИՃМ-5 մանրիչ-քարորսիչ. 1. շրջանակ, 2. քար հեռացնող փոխադրիչ, 3, 6, 10. էլեկտրաշարժիչներ, 4. ջրի մատուցման ելուստ, 5. շնեկային լվացման պատյան, 7. թիակ, 8. սահմանափակիչ, 9. մանրիչ, 11. շնեկային լվացիչ, 12. վաննա, 13. եռաթն, 14. պատուհան, 15. փական:

ИКМ-5 մեքենայի արտադրողականությունը մինչն 7 տ/ժ է, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը` 10,5 կՎտ, զանգվածը` 900 կգ: “Волгарь-5А” Ù³ÝñÇãÁ նախատեսված է սիլոս, արմատապալարապտուղներ, բոստանային մշակաբույսեր, կանաչ զանգված, ծղոտ մանրացնելու համար (նկ. 6): Սեղմող փոխադրիչով (4) կերը մատուցվում է կտրող թմբուկին (1), որը նախապես այն մանրացնում է մինչն 20-80 մմ: Այնուհետն շնեկով կերը մտնում է երկրորդ կտրման ապարատ, որտեղ շարժական դանակների օգնությամբ մանրացվում է մինչն 2-10 մմ ն ներքնի պատուհանից դուրս նետվում: Նկ. 6. Կերերի “Волгарь-5А”մանրիչ. 1. մանրացնող թմբուկ, 2. կտրող թմբուկ, 3. սրելու հարմարանք, 4. սեղմող փոխադրիչ, 5. մատուցող փոխադրիչ, 6. հաղորդակ, 7. շրջանակ:

Կերի հետ մետաղական մասեր կամ քար ընկնելիս էլեկտրաշարժիչը ավտոմատորեն անջատվում է: “Волгарь-5А” մեքենայի արտադրողականությունը կանաչ զանգված մանրացնելիս 6 տ/ժ է, արմատապալարապտուղներ մանրացնելիս` 12 տ/ժ, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը` 22 կՎտ է, մեքենայի զանգվածը` 1100 կգ:

1.1.4. Հատիկային կերեր նախապատրաստող մեքենաներ Հատիկային կերերը մանրացնելու համար օգտագործում են КДУ-2,0, ДКМ-5, ДБ-5-1 հատիկաջարդիչները: Կերերի КДУ-2,0 ունիվերսալ ջարդիչը նախատեսված է հատիկ, եգիպտացորենի կողրեր, խոտ, ծղոտ ջարդելու համար (նկ.7): Հիմնական հանգույցներն են սնուցիչը, ջարդող թմբուկով ու օդամղիչով խցիկը, փականով ցիկլոնը, ուղիղ ն հետադարձ խողովակաշարը, հատիկի բունկերը, թողարկող սարքավորումների կոմպլեկտով 30 կՎտ հզորությամբ էլեկտրաշարժիչը: Սնուցիչը բաղկացած է երկու փոխադրիչից ն հակակտրիչներով կտրող թմբուկից: Ներքնի ժապավենային փոխադրիչը (5) նախատեսված է կերն ընդունելու համար, վերնինը` շղթայաձողավորը, կերը դանակավոր թմբուկին (3) մատուցելու համար: Ջարդող խցիկի մուտքի առջն տեղադրված են պարուրաձն դանակով երեք կտրող թմբուկներ: Կտրող թմբուկի ն ներքնի փոխադրիչի միջն տեղադրված է հակակտրիչ թիթեղ: Ջարդող թմբուկը (1) մուրճային տեսակի է: Նրա աշխատանքային օրգանը` ռոտորը, բաղկացած է լիսեռից ն սկավառակներից, որոնց միջն սռնիների վրա ազատ տեղադրված են աշխատանքային եզրերով ճոճվող չորս մուրճիկներ: Մուրճիկի մի եզրը մաշվելիս վերատեղակայում են: Ջարդիչի իրանի

ծալվող կափարիչի ներքնի մասում կա պատուհան, որին միացված է մանրացված կերը դուրս հանող խողովակը: Ջարդիչը սարքավորված է 4, 6 ն 8 մմ տրամագծի անցքերով փոխարինվող մաղերով: Նկ.7. Կերերի КДУ-2,0 ունիվերսալ ջարդիչ. 1. մուրճային թմբուկ, 2. սորուն կերերի բունկեր, 3. դանակավոր թմբուկ, 4. սեղմող փոխադրիչ, 5. ընդունող փոխադրիչ, 6. շրջանակ, 7. էլեկտրաշարժիչ:

Հատիկի զանգվածի մեջ գտնվող մետաղական մասնիկները որսվում են մագնիսական սարքի օգնությամբ: Ամպերմետր-ինդիկատորը թույլ է տալիս ճշտել կերի մատուցման օպտիմալ քանակությունը ն հսկել ջարդիչի էլեկտրաշարժիչի բեռնավորվածությունը: КДУ-2,0 մեքենայի արտադրողականությունը 2 տ/ժ է, էլեկտրաշարժիչի հզորությունը` 30 կՎտ, զանգվածը` 1300 կգ, սպասարկում են երկու մարդ: Կերերի ДКМ-5 մուրճային ջարդիչը նախատեսված է անասնապահական ֆերմաներում ն անմիջապես պահեստներում ֆուրաժային հատիկն ու կոպիտ կերերը մանրացնելու համար: Հատիկ մանրացնելիս արտադրողականությունը 3,5 տ/ժ է, խոտ, ծղոտ մանրացնելիս` 0,6: Ջարդիչի զանգվածը 1280 կգ է, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը` 33,3 կՎտ: Հատիկի ДБ-5-1 ջարդիչն առանց մաղի է: Նախատեսված է հատիկները ջարդելու համար: Կոմպլեկտավորվում է բեռնող ու բեռնաթափող փոխադրիչներով: Արտադրողականությունը մինչն 5 տ/ժ է, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը` 32,2 կՎտ, ընդհանուր զանգվածը` փոսադրիչների հետ միասին 1140 կգ:

1.2. Կերե

բաշ

ան մեքենաներ

Կենդանիների ու թռչունների առողջական վիճակը, ինչպես նան մթերատվությունը կախված են ոչ միայն կերակրման որակից ու լիարժեքությունից, այլ նան նշանակալի չափով ժամանակին կերակրումից: Կերերի բաշխման ճիշտ կազմակերպումն ունի շատ կարնոր նշանակություն: Կերերի բաշխումն անասնապահական ֆերմաներում համարվում է աշխատատար գործընթաց: Այն կարելի է թեթնացնել, եթե ճիշտ օգտագործվեն այդ նպատակով արտադրվող մեքենաները ու մեխանիզմները: Կերերի բաշխումը կատարվում է մոբիլային ն ստացիոնար կերաբաշխիչներով: Խոշոր եղջերավոր անասունների ֆերմաների ու համալիրների համար արտադրվում են КТУ-10А, РММ-5, РММ-Ф-6, РМК-1,7 մոբիլային ն РВК-Ф74-01, РВК-Ф-74-02, РК-50 ստացիոնար կերաբաշխիչները, ինչպես նան РСП-10, АРС-10 կերաբաշխիչ-խառնիչները: Մոբիլային կերաբաշխիչներից մեծ տարածում է ստացել КТУ-10А տրակտորային ունիվերսալ կերաբաշխիչը (նկ.8ա): Այն արդյունավետ է օգտա9

գործվում հատկապես խոշոր կաթնապրանքային ֆերմաներում (400 ն ավելի կովերի համար) կենդանիների կապովի ն անկապ պահվածքների դեպքում, որտեղ կենդանիների կերաբաժնում օգտագործում են սիլոսից, խոտից, ծղոտից ն այլ բաղադրամասերից բաղկացած կերախառնուրդներ: КТУ-10А կերաբաշխիչը երկսռնանի է, թափքի տարողությունը 9,5 մ 3 է, կահավորված է երկու լայնական փոխադրիչներով, որոնք հնարավորություն են տալիս կերերը բաշխել երկու կողմի վրա միանգամից, այսինքն` երկու կողմի կերատեղերը լցնել միաժամանակ, որը նշանակալի չափով բարձրացնում է արտադրողականությունը: КТУ-10А կերաբաշխիչի զանգվածը 2500 կգ է, բեռնատարությունը` 3 տ: Ագրեգատավորվում է ցանկացած ձնափոխության «Բելառուս» տիպի տրակտորի հետ: КТУ-10А մոբիլային կերաբաշխիչն օգտագործվում է ոչ միայն կերերը բաշխելու, այլ նան դրանք դաշտից պահեստարաններ փոխադրելու համար: Այդ տեսակետից համարվում է ունիվերսալ: Սակայն այդ կերաբաշխիչի շահագործումը հնարավոր է անասնաշենքում որոշակի լայնության կերանցում լինելու դեպքում` 2,1 մ-ից ոչ պակաս:

բ) ա) Նկ. 8. КТУ-10А ն РММ-5 մոբիլային կերաբաշխիչների սխեման. ա) КТУ-10Аկերաբաշխիչ` 1. թափքի հատակ, 2. հետնի կող, 3. կողքի կող, 4. դնովի կող, 5. շրջափակող վահան, 6. կողամաս, 7. բիտերների բլոկ, 8. վահանանդրադարձիչ, 9. առջնի կող, 10. գործիքների արկղ, 11. լայնական փոխադրիչ, 12. հաղորդակ, 13. արգելակային սարք, 14. կարդանային լիսեռ, 15. բարձրացման հիդրավլիկ մեխանիզմ, 16. ընթացքային մաս, 17. լրացուցիչ թեք փոխադրիչ, 18. շղթա, 19. հետնի լապտեր ն շրջադարձի ցուցիչ, բ) РММ-5 կերաբաշխիչ` 1. շրջանակ, 2. թափք, 3. բիտեր, 4. կարդանային լիսեռ, 5. կիսասռնի, 6. անիվներ, 7. երկայնական փոխադրիչ, 8. ամբարձիկ, 9. լայնական փոխադրիչ:

РММ-5 կերաբաշխիչը (նկ.8) տարբերվում է մյուս մոբիլային կերաբաշխիչներից իր ընթացքային մասի կառուցվածքի յուրատեսակությամբ, որը թույլ է տալիս միջանիվային հեռավորությունը (անվահետքը) փոփոխել 1150ից մինչն 1500 մմ-ի սահմաններում: Այդ մեքենան օգտագործում են նեղ կերանցում ունեցող անասնաշենքերում: Ընթացքային մասը բաղկացած է շրջանակից (1), շրջադարձային օղակից, կիսասռնուց` անիվների հետ միասին, սռնու հիդրոգլանից, դնովի հենարանից ն ձգանից: Թափքի տարողությունը 5 մ3 է: Մեկ ընթացքի ժամանակ` 7-8 րոպեում կարելի է կեր բաժանել 100 կովի: Այդ մեքենայով կարելի է կեր բաժանել 1400-ից մինչն 1900 մմ լայնության կերանցումներ ունեցող անասնաշենքե10

րում: Մեքենան ագրեգատավորվում է Т-25, Т-40, МТЗ-80 տրակտորների հետ: РММ-Ф-6 կերաբաշխիչը նախատեսված է մանրացված կոպիտ ն հյութալի կերերը փոխադրելու ն կենդանիներին բաշխելու համար: Կերանցման լայնությունը պետք է լինի 1400 մմ-ից ոչ պակաս, իսկ կերատեղի բարձրությունը` մինչն 0,7 մ: Ագրեգատավորվում է 6 կՆ դասի տրակտորների հետ: Թափքի տարողությունը 5 մ3 է, բեռնատարությունը` 1,75 տ, զանգվածը` 1,5 տ: РМК-1,7 կերաբաշխիչը նախատեսված է կերամաթ ն կարբամիդ փոխադրելու ն պատրաստի խառնուրդը խոշոր եղջերավոր անասունների բտման տեղամասերում բաշխելու համար: Կցասայլակը մեկ սռնանի է, ագրեգատավորվում է «Բելառուս» տիպի տրակտորների հետ: Ցիստեռնի տարողությւոնը 1,7 մ3 է, ընդհանուր զանգվածը` 835 կգ, սպասարկում է տրակտորիստը: Ստացիոնար РВК-Ф-74-01 բաշխիչը շղթայաժապավենային փոխադրիչ է: Նախատեսված է բոլոր տեսակի կերերի (բացի հեղուկ) բաշխման համար: Սպասարկում է 60-62 խոշոր եղջերավոր անասունի: Կերային ճոռը, որը երկաթբետոնե առվակ է, կատարում է կերատեղի դեր: Կերաբաշխիչը կարելի է տեղակայել մինչն 80 մ երկարության ցանկացած կովանոցում: Շարժահաղորդումն իրագործվում է 5,5 կՎտ հզորության էլեկտրաշարժիչից: Զանգվածը, առանց կերատեղերի, 1400 կգ է, կերատեղերի հետ միասին` 3900 կգ: Սպասարկում է մեկ մարդ: Ստացիոնար РВК-Ф-74-02 բաշխիչն ունի РВК-Ф-74-01 բաշխիչի կառուցվածքը ն տեխնիկական տվյալները: Միայն տարբերվում է նրանով, որ երկաթբետոնե կերատեղերի ներսում գործում է շղթայաքերիչային փոխադրիչ: Առանց կերատեղերի զանգվածը 1450 կգ է, իսկ կերատեղերի հետ միասին` 3950 կգ: Ստացիոնար կախովի ժապավենային РК-50 կերաբաշխիչը (նկ.9) նախատեսված է բոլոր տեսակի մանրացված կերերը խոշոր եղջերավոր անասունների կաթնային ն բտման ֆերմաներում բաշխելու համար: Լինում են երկու տարբերակով. 100 գլխի համար` մեկ փոխադրիչ-բաշխիչով, 200 գլխի համար` երկու փոխադրիչ-բաշխիչով: Հիմնական հանգույցներն են. թեք ն լայնակի փոխադրիչները, մեկ կամ երկու փոխադրիչ-բաշխիչը ն ղեկավարման վահանակը: Բոլոր փոխադրիչները կահավորված են անհատական էլեկտրահաղորդակով: Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը 9 կՎտ է: Փոխադրիչ-բաշխիչը շարժական ժապավենային կոնվեյեր է, որի երկարությունը հավասար է կերատեղի երկարության կեսին: Այն 1,6-2,1 մ բարձրության վրա ուղղապահներով շարժվում է կերանցման առանցքի երկարությամբ: Փոխադրիչի շարժումն իրականացվում է կոնոիդ թմբուկների վրա փաթաթված պողպատե ճոպանի օգնությամբ: Կերաբաշխիչի արագությունը կարգավորվում է փոխանցման ատամնանիվների փոփոխելով ն կարելի է

ունենալ հետնյալ մեծությունները` 0,13, 0,15, 0,17, 0,20 ն 0,23 մ/վ: Ժապավենի արագությունը հաստատուն է ն հավասար 1,3 մ/վ-ի:

Նկ. 9. Ստացիոնար РК-50 կերաբաշխիչ. 1.թեք փոխադրիչ, 11. լայնակի փոխադրիչ, 111. փոխադրիչ-բաշխիչ, 1. թմբուկ, 2. բեռնման վաք, 3. ժապավեն, 4. ձգող սարք, 5. կալունակ, 6. ուղղապահ, 7. լայնակի փոխադրիչի հաղորդակ, 8. կոնոիդ, 9. հոլովակ, 10. կերատեղ, 11. գոմաղբանցում, 12. կացոց, 13. շրջադարձային ուղղապահ վա:

Մոբիլային կերաբաշխիչից կամ արտադրամասից կերը լցվելով թեք փոխադրիչի ընդունող վաքի մեջ շարժվում է դեպի լայնակի փոխադրիչը, որը տեղադրված է հորիզոնական, փոխադրիչ-բաշխիչներից բարձր, անասնաշենքի կենտրոնում: Լայնակի փոխադրիչը կերի հոսքն ուղղում է որնէ փոխադրիչ-բաշխիչին: Ուղղապահներով շարժվելով դեպի անասնաշենքի մյուս կեսը` փոխադրիչը տեղափոխում է լայնակի փոխադրիչից ընդունած կերը ն այն բաշխում կերատեղի երկարությամբ: Շրջադարձային վաքի օգնությամբ կերը կարող է ուղարկվել ձախ կամ աջ կերատեղի մեջ: Կերանցման լայնությունը չպետք է անցնի 1,4 մ-ից: Կերաբաշխիչի արտադրողականությունը տատանվում է 3–30 տ/ժ սահմաններում, զանգվածը 6200 կգ է: Խոզաբուծական ֆերմաների ն համալիրների համար արտադրվում են КТУ-3А, РС-5А, КПСК-1000, КЭС-1,7, КС-1,5, КСП-0,8, КВД-Ф-1-1, ОКС1000 կերաբաշխիչները ն մի քանի տեխնոլոգիական գծեր: Ունիվերսալ КТУ-3А տրակտորային կերաբաշխիչը (նկ.10ա) կիսակախովի է ն ունի փոխադրիչաշնեկային տիպի բաժնաչափիչ-բեռնաթափիչ սարք` տրման նորմը կարգավորող մեխանիզմի հետ միասին: Կերաբաշխիչն աշխատում է «Беларусь» տիպի տրակտորի հետ: Այն բաղկացած է հետնյալ հանգույցներից. շրջանակից (7)` հենարանային անիվների հետ միասին, 3մ3 տարողությամբ բունկերից (6), քերիչային փոխադրիչից (5), բեռնաթափող սարքից, որն իր հերթին բաղկացած է բեռնաթափող շնեկից (2)` վաքի (8), փականի (4) ն բռնակի (3) հետ միասին, ինչպես նան տրակտորի հզորության անջատման լիսեռի հաղորդակի մեխանիզմից (1), նվազիչից (11) ն քերիչային փոխադրիչից: Ոչ աշխատանքային դիրքում բաշխիչի շրջանակը հենվում է ամբարձիկի (10) վրա: Բունկերի վերնի մասում տեղադրված է բեռնման պատուհանը, որը փակվում է կափարիչով: Բունկերում կերը հավասարաչափ տեղավորելու կամ տեղափոխելու համար գործի է դրվում քերիչային փոխադրիչը (5): Կերաբաշխիչը կերը բաշխում է ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու կողմի վրա: Կերաբաշխիչի ղեկավարումը կատարվում է վարորդի կողմից խցիկից` լծակների (9) օգնությամբ: Կերաբաշխիչի արտադրողականությունը մինչն 13 տ/ժ է, զանգվածը` 1600 կգ:

РС-5А բաշխիչ-խառնիչը (նկ. 10բ) կիսաջրիկ կերը խառնում ու բաշխում է նեղ կերանցում ունեցող խոզանոցի երկու շարքերի անհատական կամ խմբային կերատեղերում: Այն էլեկտրաֆիկացված ինքնագնաց երկսռնի սայլակ է, որը շարժվում է ռելսային ուղիով` կերախառնուրդների արտադրամասից մինչն խոզանոց ն շենքում` կերատեղերի երկարությամբ: Կառուցվածքում կան հետնյալ հիմնական հանգույցները` 0,8 մ3 տարողության բունկերը (1), խառնիչը (2), բեռնաթափող բաշխիչ շնեկները (11), անվային զույգը` տանողը (13) ն պարապընթացը (14), որդնակային նվազիչը (10), էլեկտրաշարժիչը (12), ինչպես նան հաղորդակի ու ղեկավարման մեխանիզմները ն էլեկտրակետը (3):

ա)

բ) Նկ. 10. Խոզերի մոբիլային բունկերավոր կերաբաշխիչներ. ա) КТУ-3А կերաբաշխիչ` 1. տրակտորի հզորության բաշխիչի հետ միացնող լիսեռ, 2. բեռնաթափող շնեկ, 3. բռնակ, 4. փական, 5. քերիչային փոխադրիչ, 6. բունկեր, 7. շրջանակ` հենարանային անիվների հետ, 8. վաք, 9. լծակ, 10. ամբարձիչ, 11. նվազիչ, բ) РС-5А կերաբաշխիչ` 1. բունկեր, 2. խառնիչ, 3. էլեկտրակետ, 4. որդնակային նվազիչ, 5, 6, 7, 8. ղեկավարման լծակներ, 9. կալունակ, 10. կոնական նվազիչ, 11. բեռնաթափող բաշխիչ շնեկ,12. էլեկտրաշարժիչ, 13. տանող անվային զույգ, 14. պարապընթաց անվային զույգ:

Հորիզոնական բունկերն (1) ունի գլանաձն տեսք: Վերնում գտնվում է բեռնող պատուհանը, իսկ ներքնում` բեռնաթափող երկու անցքերը` խողովակների հետ, որոնք միացված են բեռնաթափող շնեկներին (11): Բունկերի երկայնական առանցքի երկու հենարանների վրա տեղավորված է լիսեռ, որի վրա պտուտակային գծով տեղակայված են թիակներ, ըստ որում այնպես, որ լիսեռի մի կեսի վրա փաթույթը աջ է, իսկ մյուսի վրա` ձախ: Դրա շնորհիվ ապահովվում է կերի ինտենսիվ տեղափոխությունը, որի տրման նորմը կարգավորվում է փականի շրջադարձով: РС-5А բաշխիչ-խառնիչի արտադրողականությունը 5 տ/ժ է, տեղակայված հզորությունը` 3 կՎտ, զանգվածը` 724 կգ, բաշխելու ժամանակ արագությունը` 0,5 մ/վ:

КПСК-1000 կերաբաշխիչը նախատեսված է բտվող խոզերի համար ջրիկ կերեր պատրաստելու ն կերատեղերում բաշխելու համար: Կերաբաշխիչը կատարում է հետնյալ գործողությունները. խառնում է կերային բաղադրամասերը, տրորում նախապես շոգեխաշած կարտոֆիլը, լվանում ու մանրացնում արմատապալարապտուղները, փոխադրում ու բաշխում է ջրիկ կերերը: Շարժվում է կերանցումում փռված ռելսային ուղիով: Խառնելու ն բաշխելու արտադրողականությունը 2 տ/ժ է, արմատակտրիչի արտադրողականությունը` 0,5 տ/ժ, տեղակայված հզորությունը` 4,45 կՎտ, միջանվային հեռավորությունը` 800 մմ, զանգվածը` 800 կգ: КЭС-1,7 կերաբաշխիչը բունկեր է, որը շարժվում է էստակադայի վրա տեղակայված ռելսային ուղիով: Բունկերի ներսում տեղակայված են երկու շնեկ, որոնք կերը մատուցում են դեպի բեռնաթափող պատուհանները: Բունկերի տարողությունը 1,7 մ3 է, արտադրողականությունը չոր համակցված կեր բաշխելիս` 14–30 տ/ժ, խոնավ կերախառնուրդ բաշխելիս` 28-55 տ/ժ, զանգվածը` 845 կգ: КС-1,5 կերաբաշխիչը նախատեսված է ինչպես խոնավ, այնպես էլ չոր կերախառնուրդներ պատրաստելու ն տիպային խոզանոցներում խոզերի բոլոր սեռահասակային խմբերին բաշխելու համար: Շարժվում է ռելսային ուղիով: Կերաբաշխիչը մոբիլային է, շարժահաղորդումը իրականացվում է էլեկտրաշարժիչներից: Խառնելու ն բաշխելու արտադրողականությունը 5 տ/ժ է: Միջանիվային հեռավորությունը 750 մմ է, զանգվածը` 1000 կգ: КСП-0,8 կերաբաշխիչը նախատեսված է մայր խոզերին ն ծծող խոճկորներին խոնավ ն չոր կերախառնուրդները նորմավորված ձնով բաշխելու համար: Շարժվում է կերանցումում փռված ռելսային ուղիով: Արտադրողականությունը 4 տ/ժ է, միջանվային հեռավորությունը` 750 մմ, տեղակայված հզորությունը` 5 կՎտ, զանգվածը` 800 կգ: Կերերի բաշխման ОКС-1000 սարքավորումը նախատեսված է խոզանոցներում ու բտման շենքերում չոր խտացրած կերերը բաշխելու ն միաժամանակ խոնավացնելու համար: Սարքավորումը բաղկացած է բունկեր-կուտակիչից, շնեկային սնուցիչից, հաղորդակային տեղակայանքից, խմբային խողովակային բաժնաչափիչներից ու տափօղակային ճոպանից: Արտադրողականությունը 2 տ/ժ է, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը` 5 կՎտ, զանգվածը` 10000 կգ:

ա) բ) գ) Նկ. 11. Թռչունների կերաբաշխման որոշ սարքավորումների սխեմաները. ա) Շղթայատափօղակային կերաբաշխիչ, բ) բունկերային կերատեղ` 1. շրջանակաօղակային շղթա, 2. կերախողովակաշար, 3. շրջափակոց, 4. թաս, գ) պարուրապտուտակային կերաբաշխիչ` 1. բունկեր, 2. կերախողովակաշար, 3. պարուրակ, 4. ընդունող բունկեր, 5. կերաբաշխիչ:

Ոչխարաբուծական ֆերմաներում կերերը բաշխելու համար օգտագործում են. կոպիտ կերերի ն խոնավ կերախառնուրդների համար` КТУ-10А, իսկ հատիկավորված կերերի համար` РЗГ-5 մոբիլային բաշխիչը ն կերաբաշխիչ սարքերի միօրինականացված շարքը: Վերջինս նախատեսված է հատիկավորված կերախառնուրդները ոչխարաբուծական ֆերմաներում, բտման հրապարակներում ն համալիրներում մատղաշին ու հասակավոր ոչխարներին բաշխելու համար: Արտադրողականությունը 0,5-3,0 տ/ժ է, բունկեր-բաժնաչափիչի տարողությունը` 0,34 մ3, տեղակայված հզորությունը` 1,6-4,0 կՎտ, սպասարկում է 1 մարդ: Թռչուններին կերերը բաշխում են ժապավենային, ճոպանաժապավենային, թրթրավոր, շղթայատափօղակային, կախովի երեք կամ չորս հարկաշարքանի, պարուրապտուտակային ն այլ տիպի կերաբաշխիչներով: Ստորն բերվում են համեմատաբար հեռանկարային որոշ կերաբաշխիչների կառուցվածքն ու աշխատանքը: Շղթայատափօղակային կերաբաշխիչն օգտագործվում է հորիզոնական մեկ հարկաշարքանի БГО-140 վանդակային մարտկոցներում: Նկ. 11ա ն բում ցույց են տրված շղթայատափօղակային կերաբաշխիչի ն բունկերային կերատեղի սխեմաները: Կախովի երեք հարկաշարքանի կերաբաշխիչն ունի Ո-աձն եռակցված կառուցվածք, կախվում է մարտկոցի կարկասից: Այն հավաքված է սայլակի վրա, որի անիվները գլորվում են կարկասի վերնի երկայնական անկյունակների վրայով: Մարտկոցի հարկաշարքի թվից կախված` կերաբաշխիչը կարող է յուրաքանչյուր կողմում ունենալ 3 կամ 4 բունկեր: Բունկերները բեռնող բաքից լցվում են կերով, այնուհետն շարժվելով մարտկոցների երկարությամբ, երկու կողմի վրա, յուրաքանչյուր հարկաշարքի կերատեղերին բաժանում կերը: Չոր սորուն կերերի պարուրակապտուտակային բաշխիչը (նկ. 11գ) համարվում է հեռանկարային: Այն մշակվել է աշխարհում եղած փորձի հիման վրա: Բունկերներից (1) կերը ճկուն պարուրակապտուտակային բեռնաթափող փոխադրիչով տրվում է կերաբաշխիչների (5) ընդունող բունկերներին (4), որոնք սնում են բունկերային տիպի կերատեղերին (6): Պարուրակապտուտակային կերաբաշխիչները կառուցվածքով պարզ են, աշխատում են անաղմուկ, փոշի չեն բարձրացնում, բավականին հուսալի են:

1.3. Կերերի տարեկան պահանջի հաշվարկը Ֆերմայի համար կերերի տարեկան պահանջը որոշում են ըստ անասունների առկա գլխաքանակի ն կերաբաժնի: Կերաբաժինն (միջին) ընտրում են կախված անասունների տեսակից, մթերատվությունից ու տնտեսության հնարավորությունից: Յուրաքանչյուր տեսակի օրվա ծախսը` Pօր, կգ, որոշում են հետնյալ բանաձնով.

n

Pօր  m1n1  m2n2  ԷԷԷ  mn nn   mi ni

կգ,

(1)

i 1

որտեղ` ո1, ո2, ..., ոո-ը տարբեր խմբերի մեկ անասունի տվյալ կերի օրվա նորման է, կգ, ո1, ո2, ..., ոո–ը` խմբերում անասունների գլխաքանակը: Եթե մասնագիտացված ֆերմայում անասունների տեսակն ու մթերատվությունը միննույնն են, հետնաբար ն կերաբաժինը նույնն է, ապա (1) բանաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. (2) Pօր  mn կգ, որտեղ` ո-ը մեկ անասունի տվյալ կերի օրվա նորման է, կգ, ո–ը` ֆերմայում անասունների գլխաքանակը: Կերերի տարեկան պահանջը (Pտ) որոշում են հետնյալ բանաձնով. (3) Pտ  Pօր.ամ.tամ K  Pօր.ձմ.tձմ. K կգ, որտեղ` Pօր.ամ., Pօր.ձմ.-ը տարվա ամռան ն ձմռան ընթացքում կերերի օրվա ծախսն է, կգ, tամ., tձմ.-ը` ամռան ն ձմռան ընթացքում տվյալ տեսակի կերի օգտագործման տնողությունը, օր, Ճ-ն` գործակից է, հաշվի է առնում կերերի կորուստները պահման ն փոխադրման ժամանակ (ընդունում են. համակցված կերերի համար` 1,01, արմատապտուղների համար` 1,03, սիլոսի համար` 1,1, կանաչ զանգվածի համար` 1,05): Կերերի օգտագործման ամառային ն ձմեռային ժամանակաշրջանի տնողությունը կախված է տնտեսության տեղաբաշխվածության գոտուց: Եթե անասունների պահվածքը մսուրաարոտավայրային է, այսինքն 220-240 օր մսուրային պահվածքից հետո անասունները փոխադրվում են ամառային ճամբարներ ն հիմնականում կերակրվում են բնական խոտհարքներում, ապա (3) բանաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. (4) Pտ  Pօր7K կգ, որտեղ` 7-ն` մսուրային պահվածքի տնողությունն է:

1.4. Կերերի ամբարների տեսակների հիմնավորումը ն նրանց քանակի որոշումը Հյութալի կերերը պահպանելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել այնպիսի ամբարներ, որոնցում սննդանյութերի կորուստները լինեն նվազագույն: Միաժամանակ պետք է հաշվի առնել նան ամբարների արժեքը, որն էական ազդեցություն է թողնում պահպանման ինքնարժեքի վրա: Սիլոսը ճիշտ չպահպանելիս սննդանյութերի կորուստները հասնում են 4050%-ի: Անասնապահական համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի տվյալներով սիլոսը բլուրներում ն կույտերում պահելիս կորուստները կազմում են 30-40%, իսկ այն թաղանթով ծածկելիս` մինչն 10%: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ երեսպատված խրամատներում սիլոսացնելիս կորուստները կազմում են 10-25%, սովորական խրամատներում` 15-25%, իսկ աշտարակներում` 10-11%:

Հիմնականում սիլոսի ն սենաժի պատրաստումն ու պահպանումը ներկայումս կատարվում է խրամատային տիպի պահեստարաններում, որոնք պետք է ապահովեն կերի հուսալի պահպանումը օդի մուտքից:

Աղյուսակ 1 Ամբարների տարողությունը տարբեր կերերի համար Ամբարի տեսակը

Ամբարի նոմինալ տարողու- Ամբարի տարողության օգտագործման գործակիցը, ε թյունը, մ3

Սիլոս ն սենաժ պահպանելու խրամատներ

500, 750, 1000, 1500, 2000

0,95 ... 0,98

Կոպիտ կերերի ամբարներ (դեզեր)

1000, 1500, 2000

1,0

Արմատապտուղների խրամատների ն բուրտեր

50, 150, 200, 250, 300

0,85 ... 0,90

Համակցված կերերի պահեստներ

50, 100, 150, 200

0,65 ... 0,75

Կոպիտ կերերը (խոտ, ծղոտ) պահում են դեզերում: Տարբեր կերերի համար համապատասխան ծավալի ամբարների քանակը որոշելիս պետք է օգտվել աղյուսակ 1-ից: Ինչպես տեսնում ենք, աղյուսակ 1-ում ամբարների նոմինալ տարողությունը տրված է մ3-ով, իսկ կերերի տարեկան պահանջի հաշվարկը որոշել ենք կիլոգրամներով: Զանգվածից ծավալին անցնելու համար օգտվում ենք հետնյալ բանաձնից. P մ3, (5) V  տ տ



որտեղ` ρ-ն տվյալ կերի խտությունն է, կգ/մա: Ամբարների անհրաժեշտ ծավալը որոշելու համար օգտվում ենք հետնյալ բանաձնից. P մ3, (6) Vամբ  տ  որտեղ` ε-ը ամբարի տարողության օգտագործման գործակիցն է: (6) բանաձնով հաշվում ենք բոլոր տեսակների ամբարների (կամ դեզերի) ծավալը ն աղյուսակ 1-ի օգնությամբ որոշում ամբարների քանակը` V (7) nամբ  ամբ մ , Մպ որտեղ` Մպ-ն պահեստային շենքի ծավալն է, մ3, ընտրում ենք աղյուսակ 1-ից:

1.5. Կերաբաշխիչների արտադրողականության ն քանակի հաշվարկը Մոբիլային կերաբաշխիչը միաժամանակ կերախառնուրդը բաշխում է անասուններին: Մոբիլային կերաբաշխիչի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ բանաձնով.

Pկ

տ/ժ, (8) 7երթ որտեղ` Pկ- ն մեկ երթում փոխադրվող կերի զանգվածն է (թափքում տեղավորված զանգվածն է, տ, 7երթ-ը` մեկ երթում կերի բաշխման ն օժանդակ գործողությունների կատարման ժամանակը, ժ: (9) Pկ  V տ, Wմկ 

որտեղ` Մ-ն կերաբաշխիչի թափքի օգտակար ծավալն է, մ3, φ-ն` թափքի լցման գործակիցը (φ- 0,92-0,97), ρ-ն` կերախառնուրդի խտությունը, տ/մ3, որոշվում է հետնյալ բանաձնով.

կ.խ 

1P1   2 P2  3 P3  ԷԷԷ   n Pn P1  P2  P3  ԷԷԷ  Pn

տ/մ3,

(10)

որտեղ`ρ1, ρ2, ρ3, ..., ρո–ն կերախառնուրդի բաղադրամասերի խտությունն է, տ/մա, P1, P2, P3, ..., Pո –ը` խառնուրդի բաղադրամասերի զանգվածը, տ: ժամ, (11) 7երթ  7բ  7ան  7բաշ  7դ  7պ որտեղ` 7բ -ն կերաբաշխիչը կերացեխում բեռնավորելու ժամանակն է, ժ, 7ան ը` բեռնավորված կերաբաշխիչը կերացեխից անասնաշենք շարժվելու ժամանակը, ժ, 7բաշ -ը` կերերը կերաբաշխիչով բաշխելու ժամանակը, ժ, 7դ - ն` դատարկ կերաբաշխիչն անասնաշենքից դուրս գալուց հետո կերացեխ վերադառնալու ժամանակը, ժ, 7պ-ն` տեխնոլոգիական պարապուրդի ժամանակը, ժ: Համապատասխան մեծությունների արժեքները տեղադրելուց հետո (8) բանաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. V տ/ժ, (12) Wմ.կ  V l1 S l2     7պ Wբ Vլ Vբաշ Vդ որտեղ` Wբ- ն` կերախառնուրդ պատրաստող կերացեխի կամ կերամբարում կերը բարձող տեխնիկական միջոցի արտադրողականությունն է, 71-ը` կերը բարձելու տեղից մինչն անասնաշենք ճանապարհի երկարությունը, մ, S - ը` անասնաշենքի երկարությունը, մ, 72–ը` կերը բաշխելուց հետո կերացեխ վերադառնալու ճանապարհի երկարությունը, մ, Մլ-ը` լիքը կերաբաշխիչի արագությունը դեպի անասնաշենք շարժվելիս, մ/ժ, Մբաշ-ը` անասնաշենքում կերաբաշխիչի շարժման արագությունը, մ/ժ, Մդ-ն` դատարկ կերաբաշխիչի արագությունը կերը բարձելու տեղը վերադառնալիս, մ/ժ: Կերացեխի արտադրողականությունը հաշվելու համար պետք է որոշել օրվա մշակվող կերերի ընդհանուր քանակ n

Pօր  Pօր1  Pօր 2  ԷԷԷ  Pօր n   Pօր i տ,

(13)

i 1

որտեղ` Pօր1, Pօր2,..., Pօրո -ը ֆերմայում յուրաքանչյուր տեսակի կերի օրվա պահանջն է, կգ: Հաշվում են (1) բանաձնով: Գիտենալով, թե անասուններին օրը քանի անգամ են կերակրում, ամեն անգամ բաշխվող կերաբաժնի կազմը, որոշում են կերակրման տվյալ հերթում

մշակման ենթակա կերերի քանակը, մշակման պահանջվող ժամանակը ն այնուհետն կերացեխի անհրաժեշտ արտադրողականությունը` P K տ/ժ, (14) Wց  օր որտեղ` Ճ-ն կերակրման տվյալ հերթում տրվող կերաբաժնի առավելագույն քանակը որոշող գործակից է, % (օրինակ, եթե կովերին կերակրում են երկու անգամ` կերաբաժնի 60 %-ը տալիս են առավոտյան, իսկ 40 %-ը` երեկոյան, ապա Ճ-60%, 7-ն` կերախառնուրդը պատրաստելու թույլատրելի ժամանակը, ժ (եթե կերախառնուրդի մեջ մասնակցում են արմատապտուղ ն այլ հյութալի կերեր, ապա պատրաստելու սկզբից մինչն կենդանիներին հասցնելու ժամանակն ըստ անասնաբուծական պահանջների ցանկալի է, որ լինի մինչն 1,5...2 ժամ): Մեկ հերթում տրվող կերի առավելագույն քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. Pօր K տ, (15) pհ  Մեկ հերթումտրվող առավելագույն քանակի կերը փոխադրելու ն բաշխելու համար կերաբաշխիչի աշխատանքային երթերի քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. P K P (16) A  օր  հ : 100V

Pկ

Ամբողջ անասնագլխաքանակի համար մեկ հերթում տրվող կերը բաշխելու ընդհանուր ժամանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. (17) 7ընդ  A7երթ ժ: Եթե 7ընդ ժամանակը մեծ է անասնաբուծական պահանջներին համապատասխանող կերաբաշխման ժամանակից` 7ընդ >7ան.բծ., ապա պետք է որոշել մոբիլային կերաբաշխիչների անհրաժեշտ քանակը.

nմ 

7ընդ

:

(18)

7ան.բծ.

Անասուններին խոնավ կերախառնուրդներով կերակրելու դեպքում (հատկապես, երբ ծղոտը ենթարկվել է ջերմաքիմիական մշակման, իսկ արմատապալարապտուղները մանրացվել են), կերաբաշխման ժամանակը չպետք է անցնի 1,5-2 ժամից, իսկ սովորական կերակրման դեպքում` 3-4 ժամ: Լաբորատոր աշխատանք № 1

ԿՈՊԻՏ ԵՎ ԿԱՆԱՉ ԿԵՐԵՐԻ ՄԱՆՐՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը.

1. ՈՒսումնասիրել կոպիտ ն կանաչ կերերի մանրման մեքենաների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 2. ՈՒսումնասիրել կոպիտ կերերի տարեկան պահանջի հաշվարկը: 3. ՈՒսումնասիրել կերապահեստների քանակի հաշվարկ: Աշխատանքի կատարման ընթացքը. 1. Կազմել կոպիտ ն կանաչ կերերի մանրման մեքենաների տեխնիկական բնութագիրը: ИГК-30Б ИСК-3 ИРТ-80 ИРТ-165 Волгарь-5

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԸ

Արտադրողականություն, տ/ժ. ա) արմատապտուղ մանրացնելիս բ) կանաչ զանգված մանրացնելիս գ) կոպիտ կերեր մանրացնելիս Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ. Կերերի բարձման բարձրությունը, մ

Կոպիտ կերերի տեսակը կերաբաժնում

2. Գծել ИГК-30Б կոպիտ կերերի մանրման մեքենայի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3.Գծել Волгар-5 կերերը մանրացնող մեքենայի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Նկարագրել ИСК-3 կերերը մանրող-խառնող մեքենայի կառուցվածքն ու աշխատանք: 5. Որոշել կոպիտ կերերի տարեկան պահանջը ն դեզերի ծավալն ու քանակը: Ելակետային տվյալներ

№ մատյանում Խոտ Ծղոտ № մատյանում Խոտ Ծղոտ № մատյանում Խոտ Ծղոտ № մատյանում Խոտ Ծղոտ

Կոպիտ կերերի քանակը կերաբաժնում, զ, կգ, տարբեր կենդանիների, գլխաքանակի (ո) ն մսուրային պահվածքի (Է) դեպքում Կով Ոչխար Ճագար Գլխաքանակը, ո, գլ. 500 1000 1500 2000 Մսուրային պահվածքի տնողությունը, Է, օր 4.1 3.5 3.2 2.9 1.8 1.7 1.6 2.0 1.5 1.7 2.9 3.0 3.3 3.1 1.9 1.6 1.7 1.8 3.9 3.1 3.4 3.3 1.9 2.1 1.9 1.8 1.6 1.8 2.7 2.6 2.9 2.8 1.5 1.8 1.8 1.7 3.8 3.4 3.6 3.2 2.0 1.8 1.6 1.9 1.4 1.6 2.8 2.7 2.6 3.0 1.6 1.8 2.0 1.5 3.7 3.6 3.5 3.9 1.7 1.9 2.0 1.6 1.7 1.5 2.9 2.8 2.7 2.8 1.8 1.7 1.5 1.9 -

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ: Լաբորատոր աշխատանք № 2

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԼՎԱՑՄԱՆ ԵՎ ՄԱՆՐԱՑՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. ՈՒսումնասիրել արմատապտուղների լվացման ն մանրացման մեքենաների կառուցվածքը ն աշխատանքի սկզբունքը: 2. ՈՒսումնասիրել արմատապտուղների տարեկան պահանջի հաշվարկը: 3. ՈՒսումնասիրել կերապահեստների քանակի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Կազմել արմատապտուղների լվացման ն մանրման մեքենաների տեխնիկական բնութագիրը Մեքենայի մակնիշը

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԸ

ատադրողա- 1տ արմատա- բեռնաթափման Էլ.շարժիչի կանությունը, պտղի լվացման բարձրությունը, հզորությունը, տ/ժ ջրի ծախսը, լ մ կՎտ

Զանգվածը, կգ

ИКМ -5 ИКС-5М 2. Գծել ИКМ-5 մանրիչի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Գծել ИКС-5М մանրիչի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Որոշել արմատապտուղների տարեկան պահանջը ն բուրտերի ծավալն ու քանակը:

Մատյանում №- ի առաջին թիվը

Ելակետային տվյալներ

Մատյանում №-ի վերջին թիվը Արմատապտուղների քանակը կերաբաժնում, զ, կգ, տարբեր կենդանիների, գլխաքանակի ն մսուրային պահվածքի դեպքում Կով Ոչխար Խոզ Ճագար Գլխաքանակը, ո , գլ Մսուրային պահվածքի տնողությունը, Է, օր 8.0 6.1 7.2 1.1 0.8 1.5 2.1 1.9 2.1 1.7 6.8 7.3 6.4 1.5 1.2 2.6 1.7 2.4 1.6 1.9 7.5 6.6 7.1 0.9 1.4 1.8 2.3 1.6 2.2 1.5

6.7

7.8

6.2

1.3

1.0

2.5

2.0

2.2

1.8

2.0

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

Լաբորատոր աշխատանք № 3

ՀԱՏԻԿԱՋԱՐԴԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. ՈՒսումնասիրել հատիկաջարդիչների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 2. ՈՒսումնասիրելհատիկային կերերի տարեկան պահանջի հաշվարկը: 3. Ուսումնասիրելբունկեր- չափավորիչների քանակի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Կազմել հատիկաջարդիչների տեխնիկական բնութագիրը. КДУ -2

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

Արտադրողականությունը, տ/ժ Էլ.շարժիչի հզորությունը, կՎտ Թմբուկի պտուտաթվերը, պ/րոպ Զանգվածը, կգ

ДКМ-5

ДБ -5-1

2. Գծել КДУ-2 հատիկաջարդիչի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Նկարագրել ДКМ-5 ն ДБ–5-1 հատիկաջարդիչների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Որոշել համակցված կերերի տարեկան պահանջը ն բունկեր-չափավորիչների ծավալն ու քանակը:

Մատյանում №-ի առաջին նիշը

Ելակետային տվյալներ Մատյանում №-ի վերջին նիշը

Համակցված կերերի քանակը կերաբաժնում, զ, կգ, տարբեր կենդանիների, գլխաքանակի(ո) ն մսուրային պահվածքի(Է) դեպքում Կով ոչխար խոզ ճագար թռչուն Գ լ խ ա ք ա ն ա կ ը, ո , գլ Մսուրային պահվածքի տնողությունը, Է, օր

2.5 2.8 2.7 2.6

2.7 2.6 2.4 2.9

0.7 0.8 0.6 0.5

0.5 0.6 0.7 0.8

3.8 3.4 3.6 4.1

3.7 3.9 4.0 3.5

1.2 1.0 1.4 1.3

1.4 0.8 1.1 0.9

0.21 0.23 0.19 0.25

0.18 0.22 0.24 0.20

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

Լաբորատոր աշխատանք № 4

ՄՈԲԻԼԱՅԻՆ ԿԵՐԱԲԱՇԽԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել մոբիլային կերաբաշխիչների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 2. Ուսումնասիրել մոբիլային կերաբաշխիչների արտադրողականության ու քանակի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել մոբիլային կերաբաշխիչների դասակարգումը 2. Կազմել մոբիլային կերաբաշխիչների տեխնիկական բնութագիրը: КТУ-10А

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԸ

Արտադրողականություն, տ/ժ Բեռնատարողություն, տ Աշխատանքային արագությունը, կմ/ժ Կերային անցումների լայնությունը, մ

РММ-5

РММ-86

РМК-1.7

КУТ-3А

РС-5А

Զանգվածը, կգ

3. Գծել КТУ-10А մոբիլային կերաբաշխիչի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Որոշել մոբիլային կերաբաշխիչի պահանջվող արտադրողականությունը ն քանակը:

Ելակետային տվյալներ Կերաբաշխիչի շարժման արագությունը. - բարձած վիճակում՝ - կերաբաշխման ժամանակ՝ - դատարկ վիճակում՝ Անասնաշենքի երկարությունը՝

Մլ = 8…12 ÏÙ/Å Մբաշխ. = 2…6 ÏÙ/Å Մդ = 20…25 ÏÙ/Å Լ - 100 մ

Կերացեխից անասնաշենք ընկած հեռավորությունը՝ ℓ1 - ℓ2 - 200 մ: Կերերի խտությունն ու օր կան պահանջը վերցնել լաբորատոր աշխատանք № 1-ից: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ: Լաբորատոր աշխատանք № 5

ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ ԿԵՐԱԲԱՇԽԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1.Ուսումնասիրել ստացիոնար կերաբաշխիչների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 2.Ուսումնասիրել ստացիոնար կերաբաշխիչների արտադրողականության ու քանակի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել ստացիոնար կերաբաշխիչների դասակարգումը 2. Կազմել ստացիոնար կերաբաշխիչների տեխնիկական բնութագիրը: 3. Կազմել ստացիոնար կերաբաշխիչների տեխնիկական բնութագիրը:

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԸ

Սպասարկող գլխաքանակը, գլ. Արտադրողականությունը, տ/ժ Շղթայի շարժման արագությունը, մ/վ Զանգվածը, կգ

РВК-Ф 74-01

РВК-Ф74-02

РК -50

4. Գծել РК-50 ստացիոնար կերաբաշխիչի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Որոշել ստացիոնար կերաբաշխիչի պահանջվող արտադրողականությունը ն քանակը:

Ելակետային տվյալներ Կերերի խտությունն ու օրեկան պահանջը վերցնել լաբորատոր աշխատանք № 1–ից: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

2. ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ ՋՐԱՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ

2.1. Անասնապահական ֆերմաների ջրամատակարարման համակարգերն ու սխեմաները Ջրամատակարարման համակարգը փոխադարձ կապված մեքենաների, սարքավորումների ն ինժեներական կառույցների համալիր է, որը նախատեսված է աղբյուրից ջուր հավաքելու, բարձրացնելու, մաքրելու, պահպանելու ն սպառողներին մատուցելու համար: Մեքենաների կազմը ն ինժեներական կառույցների տեսակը հիմնականում կախված են ջրամատակարարման աղբյուրների ն սպառիչների դիրքից, ջրի մաքրությունից, պահանջի չափից ն այլ գործոններից: Նկ. 12-ում ցույց է տրված բաց աղբյուրից անասնապահական ֆերմայի ջրամատակարարման ընդհանուր սխեման: Բաց աղբյուրից (1) ջուրը խողովակով ինքնահոս կերպով լցվում է ջրհավաք կառույցի (2) մեջ, որտեղից առաջին պոմպակայանի (3) միջոցով այն մղվում է մաքրող կառույց (4): Մաքրելուց ն վարակազերծելուց հետո ջուրը հավաքվում է ամբարի (5) մեջ, իսկ հետո, երկրորդ պոմպակայանի (6) միջոցով մղվում ջրաճնշիչ աշտարակ (7): Այնուհետն ջուրը մուտք է գործում ներքին խողովակաշարային ցանց (8) ն ուղարկվում սպառիչներին:

Նկ. 12. Մեքենայացված ջրամատակարարման ընդհանուր սխեմա. 1. ջրի աղբյուր, 2. ջրհավաք կառույց, 3. առաջին պոմպակայան, 4. մաքրող կառույց, 5. մաքուր ջրի ամբար, 6. երկրորդ պոմպակայան, 7. ջրաճնշիչ աշտարակ, 8. ներքին խողովակաշար, 9. ջրաբաշխիչ սարքեր, 10. արտաքին խողովակաշար

Ջրի որակից, տեղի ռելիեֆից ն այլ պայմաններից կախված` ջրամատակարարման սխեման փոփոխվում է: Օրինակ, եթե ջուրը հոսում է բնական աղբյուրից ն չի պահանջվում մաքրել ու վարակազերծել, ապա ջրամատակարարման ցանցը բավականին պարզանում է` վերանում են մաքրող ու վարակազերծող կառույցի (4), մաքուր ջրի ամբարի (5) ն երկրորդ պոմպակայանի (6) անհրաժեշտությունը: Եթե ջրի աղբյուրը գտնվում է սպառողից բաձր, ապա բացառվում է նան առաջին պոմպակայանի (3) առկայությունը: Այդ դեպքում խողվակաշարը կոչվում է ինքնահոս:

2.2. Ջրի աղբյուրները ն պահանջը ջրի որակի նկատմամբ Ֆերմաների ջրամատակարարման համար օգտագործում են գետի, լճակների, ստորերկրյա աղբյուրների ն մթնոլորտային տեղումների ջրերը: Մակերեսային ջրերը (գետի, առվակների ն ջրամբարների) սանիտարական տեսակետից զիջում են ստորերկրյա ջրերին, քանի որ ենթարկվում են ամեն տեսակի աղտոտվածության, ջրի քանակն ու որակը, ինչպես նան ջերմաստիճանը հաստատուն չեն ն կախված են տարվա ժամանակից: Այդ ջրերը պահանջվում է մաքրել, որը նշանակալի չափով բարձրացնում է արժեքը: Ջրամատակարարման աղբյուրներից մեծ տարածում ունեն ստորերկրյա ջրերը: Դրանք մակերեսային ջրերի համեմատ որակով են ն ջերմաստիճանը փոխվում է աննշան: Ջրի որակը պայմանավորված է ֆիզիկական, քիմիական, մանրէաբանական, կենսաբանական հատկություններով: Ջրի ֆիզիկական հատկությունը բնորոշում են թափանցիկությունը, գույնը, հոտը, համը ն ջերմաստիճանը: Թափանցիկությունը պայմանավորված է ջրի մեջ կախյալ վիճակում գտնվող օրգանական կամ անօրգանական ծագում ունեցող նյութերի առկայությամբ: Եթե դրանք ունեն հանքային ծագում ն դրանց քանակը ջրում գտնվում է թույլատրելի սահմաններում, ապա այդպիսի ջուրը չնայած կունենա տհաճ համ, բայց կարելի է օգտագործել կենդանիների համար: Եթե ջրում գտնվող նյութերն օրգանական նյութերի նեխած մասնիկներն են, ապա այդպիսի ջուրը կենդանիների համար վտանգավոր է: Գույնը նույնպես պայմանավորված է ջրի մեջ կախյալ ն լուծված օրգանական նյութերի առկայությամբ: Կավը ն տիղմը ջրին տալիս են գորշ գույն, երկաթի միացությունները` բաց կարմիր, քայքայված բուսական նյութերը` մոխրագույն, կղանքի ն մեզի առկայությունը` դեղին գույն: Օգտագործման համար պիտանի է համարվում այն ջուրը, որը թորած ջրի հետ համեմատած ունի հազիվ տեսանելի գունավորում: Հոտը բնորոշվում է ջրում օրգանական նյութերի քայքայման պրոցեսների առկայությամբ: Որակով է համարվում այն ջուրը, որը հոտ չունի: Համը պայմանավորված է ջրում լուծված աղերի, յուղերի ն այլ նյութերի առկայությամբ ու ջրի ջերմաստիճանով: Ջրի համը լավացնում է ածխաթթու գազը: Կենդանիներին տրվող ջրի ջերմաստիճանը պետք է լինի 4-150Ը-ի սահմաններում: Առավել նպատակահարմար է 7-120Ը-ը: 40Ը-ից ցածր ջուրն իջեցնում է կենդանիների մթերատվությունը: 15 0Ը-ից բարձր ջուրը կենդանիների ծարավը չի հագեցնում: Ջրի քիմիական հատկությունը պայմանավորված է ջրում լուծված աղերով ն օրգանական ու հանքային թթուներով: Ջրի քիմիական հատկությունը գնահատելու համար որոշում են չոր մնացորդները, քլորը, ծծմբական թթուն ն ընդհանուր կոշտությունը:

Ջրի որակը ն օգտագործման պիտանիությունը որոշելու համար պետք է կատարել ֆիզիկական, քիմիական ն մանրէաբանական անալիզ:

2.3. Պոմպեր ն ջրամբարձիչներ Պոմպերը ջուրը բարձրացնում են ն մղում, իսկ ջրամբարձիչները` միայն բարձրացնում: Պոմպերն աշխատում են էլեկտրաշարժիչով, քամու ն ջերմային շարժիչներով: Ըստ աշխատանքային սկզբունքի պոմպերը ստորաբաժանվում են հետնյալ հիմնական խմբերի. - թիակավոր (կենտրոնախույս, անկյունագծային ն առանցքային), որտեղ հեղուկը շարժվում է պտտվող թիակավոր աշխատանքային օրգանի գործողության ներքո, - ծավալային, դրանց են պատկանում մխոցայինները ն ռոտորայինները (պտուտակային, ատամնանվային, փականային ն այլն), - շիթային, որտեղ հեղուկը մղելու համար օգտագործվում է այլ հեղուկի հոսքի էներգիան: Օգտագործում են հետնյալ տեսակի ջրամբարձիչները. - օդային, որտեղ ջուրը բարձրացնելու համար օգտագործում են սեղմված օդ. - հիդրոհարվածային, (հիդրավլիկ տարաներ), որտեղ ջուրը բարձրանում է հիդրավլիկ հարվածի ժամանակ առաջացած ճնշումով, - ժապավենային ն քուղային, հիմնված են ժապավենը (քուղը) ջրով անընդհատ թրջվելու վրա,

- թրթռումային: Գյուղատնտեսության մեջ լայն տարածում են ստացել կենտրոնախույս պոմպերը: Դրանք կառուցվածքով պարզ են, շահագործման մեջ հուսալի ն հարմար: Այդ պոմպի աշխատանքային սկզբունքը հետնյալն է (նկ. 13.):

Նկ. 13. Կենտրոնախույս պոմպի աշխատանքային սխեման. 1. մղող խողովակաշար, 2. աշխատանքային անիվ, 3. իրան, 4. ծծող խողովակաշար, 5. լիսեռ:

Աշխատանքային օրգանը (2), պտտվելիս ջուրն ընդգրկվում է թիակների կողմից, սկսում է անվի հետ միասին պտտվել ն կենտրոնախույս ուժի ներգործության տակ հեռանում կենտրոնից, ձեռք է բերում կինետիկ էներգիա, այնու27

հետն ճնշում: Ճնշման տակ անիվից դուրս գալով` այն մուտք է գործում պոմպի իրանի (3) պարուրաձն առվակը, իսկ այնտեղից` մղող խողովակաշարը (1): Անիվի առվակները, ջրից ազատվելով միջին մասում, ծծող խողովակաշարում (4) ստեղծում են նոսրացում: Մթնոլորտային ճնշման ազդեցությամբ աղբյուրից ներծծող խողովակաշարի միջոցով ջրի նոր բաժին է մուտք գործում դեպի պոմպ: Այսպիսով, աշխատանքային անիվի պտտման ժամանակ աղբյուրից հեղուկն անընդհատ հոսում է դեպի պոմպ ն դրա միջոցով դեպի սպառողին: Կենտրոնախույս պոմպի կառուցվածքային սխեման բերված է նկ. 14-ում: Աշխատանքային անիվը (1) ամրացված է լիսեռի (3) վրա երիթի (5) ն պնդօղակի (7) օգնությամբ: Մուտքի խողովակը (8) ուղղված է դեպի լիսեռի առանցքը, մղող խողովակը (9)` ուղղաձիգ է, բայց կարելի է շուռ տալ: Իրանի վերնի մասում կա խցանով փակվող անցք, որի միջոցով իրանը ն ծծող խողովակաշարը, պոմպը թողարկելուց առաջ, լցվում է ջրով: КМ պոմպը կառուցվածքով К տեսակի պոմպից տարբերվում է նրանով, որ աշխատանքային անիվը մոնտաժված է անմիջապես էլեկտրաշարժիչի լիսեռի վրա, իսկ իրանը միացված է էլեկտրաշարժիչի իրանին: Պոմպերի մակնիշը կազմող տառերը ն թվերը նշանակում են. առաջին թիվը` մուտքի խողովակի տրամագիծն է, մմ, փոքրացված 25 անգամ, К-ն` բարձակային, М-ն` մոնոբլոկային, վերջին թիվը արագընթացի գործակիցն է, փոքրացված է 10 անգամ: Օրինակ, 3КМ-6 մակնիշը մեկնաբանվում է. բարձակային, մոնոբլոկային պոմպ է, մուտքի խողովակի տրամագիծը 75 մմ է (3(25), աշխատանքային անիվի արագընթացի գործակիցը` 60 (6(10): Այդ պոմպերն ունենում են տարբեր արտադրողականություն` 0,45-ից մինչն 360 մ3/ժ, 8,8-ից մինչն 98,0 մ ճնշման դեպքում:

ա) բ) Նկ. 14. К (ա) ն КМ (բ) տեսակի բարձակային պոմպերի կառուցվածքային սխեմաները. 1. աշխատանքային անիվ, 2. խցուկային խցկանք, 3. լիսեռ, 4. խցուկ, 5. երիթ, 6. իրան, 7. պնդօղակ, 8. մուտքի խողովակ, 9. մղող խողովակ:

Ջրամբարձիչներից ամենատարածվածը հիդրավլիկ տարանն է: Ի տարբերություն մյուս ջրամբարձիչների ն պոմպերի, հիդրոտարանն աշխատելու համար լրացուցիչ էներգիայի աղբյուր չի պահանջում, այն աշխատում է ջրով: Հիդրոտարանային տեղակայանքի աշխատանքային սխեման բերված է նկ. 15-ում:

Նկ. 15. Հիդրոտարանային տեղակայանք. 1. սնուցող խողովակ, 2. հարվածային փական, 3 մղող փական, 4. օդային թասակ, 5. ճնշումային խողովակաշար

Հիդրոտարանային տեղակայանքը բաղկացած է հիդրավլիկ տարանից, սնուցող ն մղող խողովակից: Հիդրավլիկ տարանի հիմնական հանգույցներն են իրանը, օդային թասակը, հարվածային ն մղող փականները: Ջրամբարձիչն աշխատում է հետնյալ կերպ. ջուրն աղբյուրից սնուցող խողովակով (1) մուտք է գործում հիդրավլիկ տարան ն մեծ արագությամբ հարվածային փականի (2) միջոցով դուրս է գալիս: Արագությունն աճելիս ճնշումը հարվածային փականի վրա մեծանում է ն այն փակվում է, որն առաջացնում է հիդրավլիկ հարված: Ճնշումը սնուցող խողովակում (1) բարձրանում է ավելի, քան օդային թասակում (4), մղող փականը (3) բացվում է ն ջուրը մուտք է գործում օդային թասակ: Քանի որ սնուցող խողովակում ճնշումն ընկնում է, հարվածային փականը նորից է բացվում, իսկ մղող փականը փակվում է: Ջուրը օդային թասակից սեղմված օդի ճնշման տակ մուտք է գործում ճնշումային խողովակաշար: Այնուհետն գործընթացը կրկնվում է ավտոմատորեն, այսինքն` ջուրը հարվածային փականի միջոցով թափվում է ն այն փակում, իսկ մնացած ճնշումը բացում է մղող փականը: Այսպիսով, տեղակայանքը գործի դնելու համար անհրաժեշտ է միայն ձեռքով բացել հարվածային փականը:

2.4. Ջրաճնշիչ աշտարակներ Ջրամատակարարման համակարգում օգտագործում են հատուկ ճնշողկարգավորող շինություններ ն սարքավորումներ, որոնք նախատեսված են բաշխող ջրախողովակաշարում անհրաժեշտ ճնշում ստեղծելու ն ջրի պաշար ունենալու համար:

Նկ. 16. Ջրամբարձիչ ВУ-5-30А տեղակայանքի աշխատանքի սխեման. 1. ղեկավարման կայան, 2. ճնշման ռելե, 3. ժիկլյոր, 4. օդային փական, 5. շիթային կարգավորիչի խառնման խցիկ, 6. օդաջրային տարողություն, 7. մրրկային պոմպ

Գործնականում օգտագործում են երկու տեսակի ճնշող կարգավորող շինություններ. ջրաճնշիչ աշտարակ ն պննմատիկ կաթսա (անաշտարակ): Ջրաճնշիչ աշտարակը ստեղծում է արտաքին ճնշում, քանի որ բաքը տեղադրվում է անհրաժեշտ բարձրության վրա (նկ. 15), իսկ պննմատիկ կաթսայում ճնշումը ստեղծվում է շնորհիվ սեղմված օդի: Ֆերմաներում տարածում է ստացել անաշտարակ ավտոմատ ВУ-5-30А ջրամբարձիչ տեղակայանքը (նկ. 16.): Մրրկային պոմպով (7) ջուրը մատուցվում է օդաջրային տարողության (բաքի) մեջ, որտեղից տրվում է սպառողին: Ջրի ավելցուկը կուտակվում է տարողության մեջ, սեղմելով նրանում օդը: Երբ տարողության մեջ ճնշումը հասնում է հաշվարկայինին, ճնշման ռելեն (2) անջատում է մագնիսական գործարկիչի էլեկտրական շղթան, պոմպի էլեկտրաշարժիչը կանգ է առնում ն այնուհետն ջուրը սպառողին է տրվում տարողությունում սեղմված օդի գործողության (ճնշման) շնորհիվ: Ճնշումն իջնելով մինչն որոշակի մեծություն` ռելեի կոնտակտները միանում են ն աշխատանքի մեջ է մտնում պոմպը, որը նորից սկսում է ջուր մատուցել տարողության մեջ: Տեղակայանքը կառուցվածքով պարզ է ն շահագործական տեսակետից հարմար, մշտական սպասարկում չի պահանջում:

2.5. Ջրման սարքավորումներ Անասուններին ջրելու համար օգտագործում են տարբեր տեսակի խմոցներ: Խմոցները լինում են անհատական ն խմբային: Անհատական խմոցները գլխավորապես օգտագործում են կապովի պահվածքով խոշոր եղջերավոր անասունների ֆերմաներում ն խոզանոցներում (երբ խոզերին պահում են առանձին կացոցներում): Խմբային խմոցներն օգտագործում են անկապ պահվածքով ֆերմաներում, ամառային ճամբարներում ն արոտավայրերում անասուններին ջրելու համար, ինչպես նան խմբերով պահվող խոզերի, ոչխարների ն թռչունների համար: Խոշոր եղջերավոր անասունների համար արտադրվում են ПА-1А, АП-1А, ПА-1Б անհատական, АГ-4Б, АГК-12 խմբային խմոցները ն ВУК-3 (ПАП10А) ունիվերսալ ջրաբաշխիչները: Կապովի պահվածքի դեպքում շենքերում երկու կենդանու համար տեղակայում են մեկ ПА-1А (նկ. 17.ա), АП-1А կամ ПА-1Б խմոց: ПА-1А խմոցը մետաղական դետալներով է, իսկ АП-1А խմոցը` պոլիմերային: Դրանց թասի տարողությունը 2 լ է: Խմոցը ջրով լցվում է ջրախողովակային մայրուղուց 0,04-0,20 մՊա ճնշման տակ: ПА-1А խմոցի զանգվածը 6 կգ է, АП-1А խմոցինը` 0,75 կգ, իսկ ПА-1Б խմոցինը` 3,7 կգ: Էլեկտրատաքացուցիչով АГК-4Б խմբային խմոցը (նկ. 17 բ) նախատեսված է անկապ-ազատ պահվածքի դեպքում չորս կով միաժամանակ ջրելու համար: АГК-4Б ավտոխմոցը բաղկացած է ջերմամեկուսիչ իրանից (1), որի վերնի մասում տեղադրվում է խմոցի թասը (12): Ավտոխմոցն ունի չորս խմելատեղ,

որոնք ծածկվում են կափարիչներով: Խմելատեղերի միջին մասում գտնվում է փականից (10) ն լողանային մեխանիզմից (9) բաղկացած հարմարանքը, որն ավտոմատորեն կարգավորում է ջրի մակարդակը ավտոխմոցում:

ա) բ)

Նկ. 17. Ավտոխմոցների սխեմաները. ա) ПА. 1А ավտոխմոց` 1. թաս, 2. լծակ, 3. ռետինե ներդիր, 4. զսպանակ, 5. իրան, 6. փական, 7. փականի իրան, բ) АГК-4Б խմբային ավտոխմոց` 1. իրան, 2. ջրամեկուսիչ խողովակ, 3. ջրամատակարարման խողովակ, 4. մեկուսիչ, 5. էլեկտրատարր, 6. հողանցման բլոկ, 7. ջերմակարգավորիչ, 8. բաժանիչ, 9. լողանային մեխանիզմ, 10. փական, 11. կափարիչ, 12. ջրման թաս

Որպեսզի ձմռանն ավտոխմոցում ջուրը չսառչի ն կենդանիների համար համապատասխան ջերմաստիճանի ջուր մատակարարվի, խմոցի թասի տակ տեղադրվում է էլեկտրաջրատաքացուցիչ: Դրա շնորհիվ ջերմաստիճանը տատանվում է 4-ից 180Ը սահմաններում: Ավտոխմոցը նախատեսված է 100120 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասունների սպասարկման համար: Զանգվածը 46 կգ է: Խմբային АГК-12 խմոցը նախատեսված է բտման հրապարակներում մինչն 12-160Ը նախօրոք տաքացրած ջրով կենդանիներին ջրելու համար: Աշխատանքային ծավալը 120 լ է: Փականային մեխանիզմի թողունակությունը մինչն 100 լ/րոպ է: Սպասարկում է 200 կենդանիների: Զանգվածը 125 կգ է: Ունիվերսալ ВУК-3 (ПАП-10А) ջրաբաշխիչը նախատեսված է խոշոր եղջերավոր անասուններին արոտավայրերում ն ճամբարներում ջրելու համար: Բաղկացած է 3մ3 տարողության ցիստեռնից ն ցիստեռնի խողովակաշարի վրա ամրացված 12 հատ ПА-1А (АП-1А) խմոցից: Ագրեգատավորվում է «Բելառուս» մակնիշի տրակտորների հետ: Սպասարկում է մինչն 150 անասունի: Զանգվածը 1080 կգ է: Խոզերին ջրելու համար արտադրվում են КПС-108.49.02, ПСС-1 թասային ն ПБС-1А, ПБП-1А ծծակային խմոցները: Թասային КПС-108.49.02 ավտոխմոցը նախատեսված է մորից անջատված ն աճեցվող խոճկորներին ջրելու համար: Բաղկացած է իրանից (թասից), լծակից ն սեղմող մեխանիզմից: Ավտոխմոցի իրանը պատրաստված է թուջից ն էմալապատված է: Թասի տարողությունը 0,5 լ է, զանգվածը` 1,55 կգ:

Թասային ПСС-1ավտոխմոցը (նկ. 18ա) նախատեսված է վերարտադրության ն բտման խոզաբուծական ֆերմաներում ն համալիրներում տարբեր հասակի խոզերին ջրելու համար: Խմոցը բաղկացած է 0,3 լ տարողության ջրման թասից (1) ն ուղղաձիգ տեղադրված փականային մեխանիզմից, վերջինս իր հերթին բաղկացած է բաժակից (6), որի ներսում տեղավորված է փական (4), այն ռետինե սեղմիչի (7) օգնությամբ փակում է թամբի (3) վրայի անցքը: Անցքը բացվում է, երբ կենդանին իր դնչով սեղմում է կափարիչին (14) (լծակին): Կափարիչի իջնելու դեպքում սեղմող լծակի (13) կարգավորիչ հեղույսի (12) օգնությամբ բացվում է փականը (4), ն ջուրը ջրախողովակաշարից լցվում է թասի մեջ: Երբ կենդանին հագենում ն դունչը հեռացնում է ջրից, դրանով նա բաց է թողնում կափարիչը, որը զսպանակի (10) ազդեցության շնորհիվ գրավում է իր նախկին դիրքը: Այդ ժամանակ փականը փակվում է ն ջրի մուտքը դեպի թասակ ընդհատվում է, իսկ ջուր խմելու ժամանակ կենդանու միջոցով բերված կերի մնացորդները թասակից (կափարիչի վրայից) դուրս են նետվում: Դրա համար էլ ПСС-1 խմոցը համարվում է ինքնամաքրվող: Ավտոխմոցի նորմալ աշխատանքի համար ջրախողովակաշարում ճնշումը պետք է լինի 0,4 մՊա-ից ոչ պակաս: Յուրաքանչյուր խմոց սպասարկում է մինչն 30 խոզի: Զանգվածը 3,3 կգ է: Ծծակային ПБС-1А խմոցը (նկ. 18բ) նախատեսված է խոզերին ջրելու համար:

բ) ա) Նկ. 18. Խոզերի խմոցների սխեմաները. ա) թասային ПСС11 խմոց` 1. ջրման թաս, 2. փականի կափարիչ, 3. փականի թամբ, 4. փական, 5. խցուկային խծկանք, 6. բաժակ, 7. սեղմիչ, 8. սեղմող լծակի կարգավո1 րիչ հեղույս, 9. սեղմող ձող, 10. զսպանակ, 11. ջրման թասի կափարիչի սռնի, 12. փականի ընթացքի կարգավորիչ հեղույս, 13. սեղմող լծակ, 14. ջրման թասի կափա1 րիչ, բ) ծծակային ПБС-1А խմոց` 1. իրան, 2, 4. ռետինե միջադիրներ, 3. ծծակ, 5. փական, 6. մեղմիչ, 7. հենարան:

Այն բաղկացած է իրանից (1), որն ամրացված է խողովակաշարի վրա` ուղղաձիգի նկատմամբ 45-600 անկյան տակ: Իրանի ներսում կա ծծակ (3), որին սեղմելով կենդանին ջուր է խմում: Խմոցը սպասարկում է 25-30 խոզի: Խմոցի զանգվածը 0,33 կգ է: Թասային խմոցների համեմատությամբ այս

խմոցներն ունեն մի շարք առավելություններ. ավելի հիգիենիկ են, պարզ, մոնտաժման համար հարմար ն հուսալի: Նկ. 18 -ում բերված են թասային ПСС-1 ն ծծակային ПБС-1А խմոցների սխեմաները: Ոչխարներին ջրելու համար արտադրվում են շարժական խմբային ВУО3А ավտոխմոց, էլեկտրատաքացուցիչով КВО-8А սարքավորումների հավաքածու, խմբային ГАО-4А խմոց ն այլն: Շարժական խմբային ВУО-3А ավտոխմոցը նախատեսված է արոտավայրերում ոչխարներին ջրելու համար: Ավտոխմոցի կազմի մեջ մտնում են. ջրաբաշխիչը, ջրման տաշտերը (10 հատ), միացնող փողրակները, ջրի մակարդակի կարգավորիչը: Ագրեգատավորվում է МТЗ-80/82 տրակտորների հետ: Սպասարկում է 830 ոչխարի: Ցիստեռնի տարողությունը 5000 լ է, ջրման ճակատը` 56 մ, զանգվածը` 2500 կգ, սպասարկող անձնակազմը` 1 մարդ: Խմբային ГАО-4А խմոցը (նկ. 19.) նախատեսված է մսուրային շրջանում ոչխարանոցներում, ինչպես նան ամռանը բաց հրապարակներում, ոչխարներին ջրելու համար: Միաժամանակ սպասարկում է 4 մայր ոչխարների, իսկ 1 ժամում` մինչն 230 անասունի: Ջրի հաստատուն մակարդակը պահպանվում է լողանային մեխանիզմով: Ջրախողովակային ցանցին միացվում են ռետինե խողովակների միջոցով:

Նկ. 19. Ոչխարների խմբային ГАО-4 ավտոխմոց. 1. խողովակ, 2. կափարիչ, 3. թասակ, 4. լողան, 5. կանգնակ:

Արտադրողականությունը 0,05 մ3/ժ է, գաբարիտային չափերը` 445×445×615 մմ, զանգվածը` 7 կգ: Թռչուններին ջրելու համար օգտագործում են ճոռային, վակուումային, նիպելային ն այլ խմոցներ: Հոսքաճոռային խմոցները տեղակայում են մեկ հարկաշարքանի ОБН-1 կամ հինգ հարկաշարքանի КБЭ-1 մարտկոցներում (նկ. 20բ): Վերջինիս դեպքում խմոցը տեղավորվում է յուրաքանչյուր հարկաշարքի ճակատային մասում: Այն հաշվարկված է 1–30 օրական 254 ճտերի սպասարկելու համար: Խմոցի ճոռը պատրաստված է պլաստմասսայից կամ ցինկապատված թերթավոր պողպատից: Խմոցները տեղակայում են ըստ սեղմակների (4) մակարդակի ն ամրացնում կալունակներին (2): Մ-աձն ճոռային խմոցը (նկ. 20գ) տեղակայում են КБН ն КБМ վանդակային մարտկոցների վրա: Կախովի հոսքաճոռային АП-2 ավտոխմոցը տեղակայում են «Բրոյլեր» ն «Սմենա» հավաքածուներում: Այն բաղկացած է խմոցային երկու ճոռից

(յուրաքանչյուրը 65 մ երկարությամբ) ն լողանային խցիկով փականային մեխանիզմից: Նիպելային խմոցը (նկ. 20դ) նախատեսված է КБУ-3 տեսակի վանդակային մարտկոցներում բոլոր հասակի ու տեսակի թռչուններին ջրելու համար:

Նկ. 20. Թռչունների խմոցների տեսակները. ա) վակուումային ПВ` 1. անոթ, 2. տական, 3. առվակ, բ) հոսքաճոռային` КБЭ1 վանդակային մարտկոցների համար, 1. արտաքին անկյունակ, 2. կալունակ, 3. ճոռ, 4. սեղմակ, 5.հեղույս, գ) հոսքաճոռային` КБН ն КБМ վանդակային մարտկոցների համար` 1. խմոց, 2. կափարիչ, դ) նիպելային` 1. ջրմուղ, 2. վերնի փական, 3. երեսակ, 4. իրան, 5. ներքնի փական:

2.6. Տաք ջուր ստանալու սարքավորումներ Ֆերմայում բացի սառը ջրից պահանջվում է ունենալ նան տաք ջուր: Տաք ջուր ստանալու համար օգտագործում են ջրատաքացուցիչներ: Ջերմային էներգիայի աղբյուրից կախված` ջրատաքացուցիչները լինում են էլեկտրական, շոգու, ջրային ն գազային: Հոսուն ЭПВ-2А էլեկտրատաքացուցիչը բաղկացած է իրանից, որը տեղավորված է պատյանի մեջ ն վերնից փակված է հանովի գլխադիրով: Իրանում մոնտաժված են 12 կՎտ ընդհանուր հզորության երեք հատ ջերմաէլեկտրատաքացուցիչներ: Ամբարի ներքնի մասում կա շտուցեր` սառը ջուր մատուցելու, իսկ վերնի մասում` շտուցեր, տաք ջուր վերցնելու համար: Հոսքային տեսակի УД.35.010 էլեկտրական ջրատաքացուցիչը մտնում է УДА-16 “Елочка” ն УДА-8 “Тандем” ն կթի այլ տեղակայանքների սարքավորումների հավաքածուների մեջ: Կուրծը լվանալու համար ջրի անհրաժեշտ ջերմաստիճանը պահվում է ավտոմատ կարգավորման միջոցով: 200, 400 ն 800 կովի կաթնային ֆերմաներին սպասարկելու համար օգտագործում են ВЭТ-400, ВЭТ-800 ն ВЭТ-1600 միօրինականացված ջրատաքացուցիչները: Ծավալային ВЭТ-400 ջրատաքացուցիչի սխեման բերված է Նկ. 21-ում: Այն իրենից ներկայացնում է 400 լ տարողությամբ ամբար (6),

Նկ. 21. Էլեկտրական ВЭТ-400 ջրատաքացուցիչ-թերմոս. 1. փակող-կարգավորող վենտիլ, 2. ներքնի խողովակ` սառը ջուր լցնելու համար, 3. ջերմային մեկուսիչ, 4. մեկուսացված փողրակ, 5. պատյան, 6. ամբար, 7. կափարիչ, 8. ջերմաչափ, 9. վերնի խողովակ` տաք ջուր վերցնելու համար, 10. ջերմային ռելե, 11. խողովակավոր էլեկտրատաքացուցիչ:

2.7. Ջրի պահանջի հաշվարկը Անասնապահական ն թռչնաբուծական ֆերմաներում ջուրը ծախսվում է անասուններին ջրելու, ինչպես նան տեխնոլոգիական, հիգիենիկ, տնտեսական ն հակահրդեհային կարիքների համար: Ջրի միջին օրական ծախսը (Օօր.մ մ3/օր(որոշում են հետնյալ բանաձնով. Օօր.մ - Օան + Օկ + Օկիթ + Օգ + Օհ + ... լ , (19) որտեղ` Օան-ը` ջրի միջին ծախսն է անասունների կամ թռչունների խմելու համար, լ, Օկ- ն` ջրի միջին օրական ծախսը կերեր մշակելու համար, լ, Օգ-ն` ջրի միջին օրական ծախսը հիդրավլիկական եղանակով գոմաղբը հեռացնելու համար, լ, Օկիթ-ը` ջրի միջին օրական ծախսը կթի ն կաթի նախնական մշակման համար, լ, Օհ-ն` ջրի պաշարը հակահրդեհային կարիքների համար (ջրի միջին օրական ծախսի մեջ չպետք է հաշվել, որովհետն հակահրդեհային կարիքների համար ամեն օր ջուր չի օգտագործվում(, լ: Անասունների համար ջրի միջին օրական ծախսը որոշում են հետնյալ բանաձնով. m Օօր.մ.ան  q1n1  q2 n2  ԷԷԷ  qm nm   qi ni լ , i 1

(20)

որտեղ` զ1, զ2 ,..., զո-ը տարբեր խմբերում մեկ անասունի ջրի պահանջի օրական նորմն է, լ, ո1, ո2 ,..., ոո –ն` խմբերում անասունների գլխաքանակը: Անասունների ն թռչունների մեկ գլխի համար ջրի ծախսի նորմերը, լ Կաթնային կովեր ........................................ . ...... 65 Աշխատող ձիեր ............................................ . ...... 60 Մսային կովեր .............................................. . ...... 65 Տոհմային ձիեր .............................................. ...... 80 Ցուլեր ն երինջներ ......................................... ...... 40 Ոչխարներ .................................................... ........ 8 Մատղաշ ........................................................ ...... 25 Գառներ ........................................................ ........ 4 Արտադրող վարազներ ................................. ...... 10

Բտվող խոզեր ն մատղաշ............................. ........ 6 Մայր խոզեր խոճկորների հետ .................... ...... 20 Հավեր ........................................................... ... 0,14 Հղի խոզեր ..................................................... ...... 12 Հնդկահավեր ................................................ Է ........ 1 Խոճկորներ .................................................... ........ 2 Բադեր ............................................................ ... 0,75 Հորթեր............................................................ ...... 10 Ճագարներ .................................................... ........ 3 Կերեր մշակելու համար ջրի միջին օրական ծախսը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. (21) Օօր.մ.կ.  mկ qկ լ , որտեղ` ոկ-ն մշակվող չոր կերի քանակն է, կգ, զկ-ն` կերացեխում ջրի միջին օրական պահանջի նորման, լ/կգ: Կերացեխում ջրի ծախսի նորմերը, լ մեկ կգ խտացրած կեր շոգեխաշելիս ............................................ 1,0-1,5 խոզերի համար մեկ կգ կերախառնուրդ պատրաստելիս ........... 0,5-1,0 մեկ կգ կտրտված ծղոտը խոնավացնելի ...................................... 1,0-1,5 մեկ կգ կերը խմորավորելիս ........................................................... 1,5-2,0 մեկ կգ արմատապալարապտուղ լվանալիս ................................ 0,1-0,8 Կթի ն կաթի վերամշակման համար ջրի միջին օրական ծախսը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. (22) Օօր.մ.կիթ  nկ qկիթ  Mօրqմ. լ , որտեղ` ոկ-ն կթվող կովերի գլխաքանակն է, զկիթ-ն` կովի կուրծը, ապարատները, կաթնախողովակաշարը, տարողությունները լվանալու ն ախտահանելու համար ջրի ծախսն է (ընդունում են զկիթ-0,6-1 լ/կով(, Mօր-ը` օրվա ընթացքում արտադրվող կաթի քանակը, կգ, զմ-ը` մեկ կգ կաթի մշակման ն պահպանման համար ջրի ծախսը (ընդունում են զմ- 4-7 լ/կգ): Անասնաշենքից հիդրավլիկական եղանակով գոմաղբը հեռացնելու համար ջրի միջին օրական ծախսը որոշում են հետնյալ բանաձնով. (23) Օօր.մ.գ  qգ m լ , որտեղ` զգ-ն գոմաղբը հեռացնելու համար ջրի ծախսն է մեկ գլուխ անասունի հաշվով, լ (աղյուսակ 2): Հակահրդեհային նպատակների համար ջրի պաշարն ընդունում են երկու տեղ միաժամանակ հրդեհ հանգցնելու 10 րոպե տնողությամբ 10 լ/վրկ ջրի ընդհանուր ծախսի հաշվով: 10  600 (24) Օհ  6 մ : Ջրի օրվա առավելագույն ծախսը Օօր.առ որոշում են հետնյալ բանաձնով. (25) Օօր.առ  Օօր.մ  օր լ/օր ,

որտեղ` αօր-ը օրվա ջրի պահանջի անհավասարաչափության գործակից է, αօր--1,3:

Աղյուսակ 2 Անասունների մեկ գլխի համար գոմաղբը տարբեր եղանակներով հեռացնելու ջրի օրական ծախսը, լ

Անասունների տեսակները Կով Խոզ

Ջուրը մատուցելու եղանակները Հիդրոլվացում ընդհատումներ ով գորշրջանառուծողությամբ ուղղակի թյամբ ինքնահոս 40-50 10-15 20-25 15-20 5-6 2-4

անըդհատ գործողությամբ ինքնահոս 5-10 0,5-2

Ջրի ծախսի ժամային տատանումը հաշվի են առնում ժամային անհավասարաչափության գործակցով` αժ - 2-2,5: Առավելագույն ժամային ծախսը, մ3/ժ, հաշվում են հետնյալ բանաձնով.  Օ (26) Օժ.առ  ժ օր.առ. լ/ժ , իսկ առավելագույն վայրկյանական ծախսը` Օ (27) Օվ.առ  ժ.առ. լ/վ: Ջրամատակարարման ցանցի կարողությունը պետք է այնպիսին լինի, որ կարողանա անասնապահական ֆերմային բավարարել ոչ միայն ջրի օրական առավելագույն պահանջը, այլ ժամային ն նույնիսկ վայրկյանական: Եթե ֆերման ջուրն ստանում է ոչ թե բարձրադիր աղբյուրներից, այլ օգտվում է հոսող կամ ստորերկրյա ջրերից, ապա պոմպային կայանի օրական արտադրողականությունը պետք է հավասար լինի ջրի օրական առավելագույն ծախսին, իսկ ժամային արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ բանաձնով. Օ (28) Wպ  օր.առ. լ/ժ,  որտեղ` τ-ն պոմպի օրվա աշխատանքի տնողությունն է, τ - 7, 14 ժ: ԸստWպ-ի մեծության ն պահանջվող ճնշման ընտրում են պոմպի տեսակն ու մակնիշը: Պոմպի հաղորդակի էլեկտրաշարժիչի պահանջվող հզորությունը որոշում են հետնյալ բանաձնով. W Hkպ g Վտ, (29) N պ պհ որտեղ` Wպ-ն ջրի ծավալային ծախսն է (պոմպի մատուցումը), մա/վ, ρ-ն` ջրիխտությունը, կգ/մա, Η-ը` պոմպի լրիվ ճնշումը, մ (վերցնում են տեխնիկական բնութագրից), ճպ-ն` հզորության պահեստային գործակիցը, ճպ-1,1...2,0, զ-ն` ազատ անկման արագացումը (g-9,81 մ/վ2), ηպ- ն` պոմպի օ.գ.գ.-ը (կենտ37

րոնախույս պոմպի համար` ηպ -0,4...0,6, մրրկայինի համար` ηպ -0,25...0,55), ηհ-ն` շարժիչից պոմպ փոխանցման օ.գ.գ.-ը (պոմպի հետ ուղիղ միացնելիս ηհ -1): Սպառողներին ջուր պետք է մատուցել որոշակի ճնշման տակ, անվանում են ազատ ճնշում` Էազ: Ֆերմայի ջրհավաք կետում անհրաժեշտ ճնշումը` Էազ-4-5 մ (Էազ-40-50 կՊա) ապահովվում է ջրաճնշիչ աշտարակով, որի ռեզերվուարի անհրաժեշտ տարողությունը հավասար է. Մռ - (0,15-0,20) Օօր առ մ3: (30) Ռեզերվուարի ստացված տարողությունը կլորացնում են մինչն ստանդարտով սահմանված ծավալը` 1, 2, 3, 5 ն 10 մա: Այնուհետն ռեզերվուարի չափերն ընտրում են ելնելով կոնկրետ պայմաններից` Մ ռ-a(Ե)hռ մ3: Խողովակաշարի տրամագիծն ընտրում են այն հաշվով, որ ջրի արագությունը խողովակում չանցնի 0,4-1,25 մ/վ-ից: Արտաքին խողովակաշարի տրամագիծը սկզբնական տեղամասում որոշում են հետնյալ բանաձնով. d

4Օվ.առ.

Vջ

մ,

(31)

որտեղ` Օվ.առ.-ը առավելագույն վայրկյանական ծախսն է, մա/վ, Մ ջ-ն` ջրի արագությունը խողովակում, մ/վ: Աղյուսակ 3-ում բերված են ջրի հաշվարկային արագության երաշխավորված մեծությունները կախված ծախսից:

Աղյուսակ 3 Ջրի ծախսը, լ/վ

1,5-2,0

Ջրի հաշվարկային 0,4-0,5 արագությունը, մ/վ

3,0-4,0

5,0-7,0

8,0-12,0

14,0

28,0

0,5-0,6 0,65-0,70 0,7-0,75

0,75

1,0-1,1

Հաշվարկներից հետո կառուցում են ջրի օրվա ծախսի գրաֆիկը: Գրաֆիկի ուղղաձիգ առանցքի վրա ընտրված մասշտաբով գրվում է յուրաքանչյուր ժամում ջրի ծախսը (լ/ժ) օրական առավելագույն ծախսից տոկոսային հարաբերությամբ, այսինքն` Օ q լ/ժ, (32) Օժ  օր առ. իսկ հորիզոնական առանցքի վրա` օրվա ժամերը: Ելնելով անասունների տեսակից ն պահվածքից, ընտրում են ավտոխմոցների տեսակը, այնուհետն որոշում դրանց քանակը.

nխ 

m , z

(33)

որտեղ` ո-ը անսունների գլխաքանակն է, z-ը` գործակից է, ցույց է տալիս, թե քանի գլուխ անասունների համար է նախատեսված տվյալ ավտոխմոցը:

Լաբարատոր աշխատանք № 6

ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ ՋՐԱՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՄԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել անասնապահական ֆերմաների ջրամատակարարման համակարգերը: 2. Ուսումնասիրել ջրի պոմպերի ու ջրամբարձիչների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Ուսումնասիրել ջրաճնշիչ աշտարակների տեսակները, կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Ուսումնասիրել ջրման սարքավորումների տեսակները, կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Ուսումնասիրել տաք ջուր ստանալու սարքավորումների կառուցվածքը: 6. Ուսումնասիրել ջրի պահանջի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Գծել ն նկարագրել անասնապահական ֆերմաների ջրամատակարարման ընդհանուր սխեման: 2. Նկարագրել ջրի պոմպերի ու ջրամբարձիչների տեսակները, կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Գծել կենտրոնախույս պոմպի աշխատանքային սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Գծել ջրաճնշիչ ВУ-5-30А տեղակայանքի աշխատանքային սխեման, ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Նկարագրել ավտոխմոցների դասակարգումը: 6. Գծել ПА-1А ավտոխմոցի սխեման ն նկարագրել աշխատանքի սկզբունքը: 7. Գծել էլեկտրական ВЭТ-400 ջրատաքացուցիչ-թերմոսի սխեման ն նկարագրել կառուցվածքը: 8. Որոշել ջրի պահանջը անասնապահական ֆերմայում: Մատյանում №-ի առաջին նիշը

Ելակետային տվյալներ

կով

Մատյանում №-ի վերջին նիշը Գլխաքանակը , (ո)

ոչխար

խոզ

թռչուն

Ճագար

500 1000 100 120 1000 2500 100 250 120 140 1400 1500 180 200 2200 1500 220 150 2000 600 250 160 3000 500 300 180 800 1200 140 300 2000 1800 240 200 Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

3.ԿԹԻ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ

3.1. Մեքենայական կթի նշանակությունը ն ֆիզիոլոգիական հիմունքները Մեքենայական կիթը թեթնացնում է մարդկանց աշխատանքը ն բարձրացնում աշխատանքի արտադրողականությունը: Կենդանիների պահվածքի եղանակից ն օգտագործվող կթի տեղակայանքներից կախված, ձեռքի կթի համեմատությամբ, մեքենայական կթի դեպքում աշխատանքային ծախսումներն իջնում են 2-5 անգամ: Սակայն, մյուս գործընթացների համեմատությամբ, կթի մեքենայացման մակարդակը դեռնս ցածր է: Դա բացատրվում է այդ գործընթացի բարդությամբ: Կրծում կաթնագոյացումը տեղի է ունենում անընդհատ ն կաթը կուտակվում է: Ըստ որում կթից առաջ կաթի հիմնական զանգվածը (մինչն 80 – 90 %) գտնվում է կաթնագեղձի խոռոչներում` մանր բշտիկներում, որոնց ներքին մակերնույթը ծածկված է արտազատող բջիջների շերտով: Կաթնազատումը կաթնագեղձի բարդ ռեակցիա է, որի ժամանակ կրծի խոռոչային բաժնից կաթն արտամղվում է: Դա նեյրոհումորալ ռեֆլեքս է, որն առաջանում է ինչպես ռեֆլեքսային ճանապարհով, այսինքն` անմիջապես կրծի նյարդային համակարգի վրա գրգռիչի (ջերմության կամ ճնշման) ներգործությամբ, այնպես էլ պայմանական ռեֆլեքսային խթանումների հետնանքով: Ֆերմայի միննույն պայմաններում ն նույն ժամերին բազմաթիվ անգամ կթելու շնորհիվ կովերի մեջ ձնավորվում է կաթնազատման պայմանական ռեֆլեքս ն կթի մեքենայացման համար ստեղծվում բնավորության կայուն ստերեոտիպ:

3.2. Մեքենայական կթի սկզբունքը Մեքենայական կթի սկզբունքը հիմնված է նոսրացման միջոցով կաթը կենդանու կաթնագեղձից դուրս բերելու վրա: Ներկայումս ֆերմաներում ն համալիրներում օգտագործվող կթի ագրեգատները բաղկացած են հետնյալ հանգույցներից (նկ. 22). վակուում պոմպից (3), որը գործողության մեջ է դրվում էլեկտրաշարժիչից (1), վակուումային մայրուղուց, որը բաղկացած է վակուում-խողովակաշարից (4), վակուում-բալոնից (5), վակուում-կարգավորիչից (6) ն խողովակաշարերի համակարգից, որոնց մի մասը տեղադրված է անասնաշենքերում, որտեղ կատարում են կիթ: Վակուում խողովակաշարերն ունեն օդային ծորակներ, որոնց միացնում են կթի ապարատները: Կթի ապարատներն աշխատանքի ընթացքում գտնվում են անմիջապես շփման մեջ կենդանու օրգանիզմի հետ ն նրանց վրա որոշակի ներգործություն ունեն` ապահովում են կրծից կաթի դուրս բերումը ն հավաքումը կաթնային տարողության մեջ: Կենդանու կրծի հետ սերտ շփման մեջ են գտնվում կթի բաժակները, որոնք հագնում են կրծի պտուկների վրա: Մյուս մեխանիզմներն ապահովում են կթի բաժակների աշխատանքի ռեժիմը, որը

պետք է համապատասխանի մեքենայական կթի ընթացքում կենդանու օրգանիզմում ընթացող ֆիզիոլոգիական գործընթացին:

Նկ. 22. Կթի տեղակայանքի արտաքին տեսքը. 1. էլեկտրաշարժիչ, 2. փոկային փոխանցման շրջափակոց, 3. վակուում պոմպ, 4. վակուում-խողովակաշար, 5. վակուում-բալոն, 6. վակուում-կարգավորիչ, 7. օդային ծորակներ, 8. վակուումմետր, 9. կթի բաժակներ, 10. կուտակիչ, 11. կաթնային փողրակ, 12. վակուումային փողրակ, 13. կաթի դույլ, 14. բաբախիչ, 15. մայրուղային փողրակ, 16. վակուում պոմպի արտանետիչ խողովակի յուղակուտակիչ:

Այսպիսով, կթի ապարատին ներկայացվող հիմնական պահանջներից մեկը` կենդանիների անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններին լրիվ համապատասխանումն է: Գործնականում այդպիսի ապարատի ստեղծումը կապված է մեծ դժվարությունների հետ, քանի որ տարբեր կենդանիներ ունեն նյարդային համակարգի տարբեր ռեակցիաներ ն կաթնային գեղձերի ոչ միատեսակ գործունեություն: Պատահական չէ, որ արտադրվում են տարբեր կթի ապարատներ: Կաթնագեղձերից կաթը դուրս բերելու համար անհրաժեշտ է հաղթահարել պտուկի սեղմամկանի դիմադրությունը: Ձեռքի կթի դեպքում պտուկների առվակներից կաթի հանումը կատարվում է մղումով, իսկ մեքենայական կթի դեպքում` կթի բաժակի պտկատակի տարածությունում ստեղծվող բավարար մեծությամ նոսրացման շնորհիվ: Մեքենայական կթի ժամանակ շատ կարնոր է ժամանակին պտուկներին կթի բաժակները հագցնելն ու հանելը: Դրանով ապահովվում է լրիվ կիթը ն կենդանիների առողջության պահպանումը: Պահանջվող ռեժիմը խախտելիս իջնում է կենդանիների մթերատվությունը ն առաջանում է կրծի հիվանդություն (մաստիտ ն այլն): Հետնաբար, անհրաժեշտ է ճիշտ կազմակերպել կթի աշխատանքները ն ագրեգատների ու տեղակայանքների օգտագործումը:

3.3 Մեքենայական կթի եղանակները ն բաժակների կառուցվածքն ու աշխատանքը Վակուումային կթի մեքենաներն ըստ գործողության սկզբունքի հիմնականում լինում են երկտակտ ն եռատակտ, իսկ բաժակները` երկխցիկանի: Երկխցիկանի կթի բաժակներն ունեն գլանաձն կամ կոնաձն իրան, որտեղ

տեղավորված է պտուկային խողովակաձն ռետինը: Իրանի ն պտուկային ռետինի միջն եղած տարածությունը ռետինե կցափողրակների ու փողրակների օգնությամբ միացված է ապարատի կուտակիչին ն բաբախիչին: Պտուկային ռետինի (պտուկի տակի խցիկի) ներսի տարածությունը, կաթնային ռետինե կցափողրակների ու փողրակների օգնությամբ, կուտակիչի կաթնային խցիկի միջոցով կապված է կաթի տարողությանը: Նկ. 23-ում ներկայացված է կթի բաժակի աշխատանքի սխեման: Երբ բաժակի միջպատային ն պտկատակի տարածություններում առաջանում է որոշակի մեծությամբ վակուում, պտուկային ռետինը չի արգելակում կրծի պտուկներից կաթի ելքին, այս դեպքում տեղի է ունենում ծծման տակտը: Օդի մուտքը միջպատային տարածություն առաջացնում է պտուկային ռետինի սեղմում, պտուկների մերսում ն կաթի ելքի արգելակում, այդ դեպքում տեղի է ունենում սեղմման տակտը: Ծծման ն սեղմման տակտերի հերթականությունն ավտոմատորեն կրկնվում է բաբախիչի աշխատանքով:

ա բ Նկ. 23. Երկխցիկանի կթի բաժակների աշխատանքի ն կառուցվածքի սխեման. ա) երկտակտ կիթ, բ) եռատակտ կիթ` 1. ռետինե մանժետ, 2. բաժակի իրան, 3. պտուկային ռետին, 4. միացնող օղակ, 5. թափանցիկ խողովակ, 6. ռետինե կցափողրակ, 7. խտացուցիչ օղակ:

Եռատակտ ապարատում ծծման ն սեղմման տակտերից բացի, կա նան հանգստի տակտ (նկ. 23բ): Այդ տակտի դեպքում բաժակի միջպատային տարածությունում լինում է մթնոլորտային ճնշում, իսկ պտկատակի տարածությունում վակուումի խորությունն իջնում է նվազագույն չափի: Կաթնազատման ինտենսիվության կտրուկ իջեցման դեպքում պետք է անմիջապես պտուկների վրայից բաժակները հանել, որպեսզի վերանա վակուումը կաթնային խոռոչ թափանցելու վտանգը: Հակառակ դեպքում դա կարող է կաթնագեղձի արյունատար անոթների ճեղքման պատճառ դառնալ:

3.4. Կթի ապարատների տեսակները, կառուցվածքը ն աշխատանքը Կթի ագրեգատներում ն տեղակայանքներում օգտագործվում են կթի »é³ï³Ïï “Волга”, »ñÏï³Ïï ДА-2М “Майга” ն “Импульс-59”, միօրինականացված АДУ-1 ապարատները ն այլն: Շարժական կթի ապարատը բաղկացած է կթի դույլից, որի վրա տեղակայված է բաբախիչը, կթի չորս բաժակներից ն կուտակիչից, ինչպես նան ռետինե փողրակներից ու կցափողրակներից, որոնց օգնությամբ միացվում են ապարատի հավաքովի մասերը: ºé³ï³Ïï “Волга” ³å³ñ³ïÇ µ³µ³ËÇãÁ (ÝÏ. 24³) ݳ˳տեսված է հաստատուն վակուումը փոփոխական դարձնելու համար: Բաբախիչն ունի չորս խցիկ` հաստատուն վակուումի` 1, փոփոխական (աշխատանքային) վակուումի` 11, մթնոլորտային ճնշման` 111 ն փոփոխական վակուումի (ղեկավարող)` 1Մ: Հաստատուն վակուումի խցիկը փողրակի միջոցով միացված է վակուում-մայրուղուն:

ÜÏ. 24. ºé³ï³Ïï “Волга” ³å³ñ³ïÇ µ³µ³ËÇãÇ ¨ Ïáõï³ÏÇãÇ Ï³éáõóí³Íքային ու աշխատանքային սխեմաները. ա) բաբախիչ` 1-հաստատուն վակուումի խցիկ, 11-փոփոխական վակուումի խցիկ, 111-մթնոլորտային ճնշման խցիկ, 1Մ-փոփոխական (ղեկավարող) վակուումի խցիկ, 1. հիմք, 2. փական, 3. կցախողովակ, 4, 5. օդանցքներ, 6. կարգավորիչ պտուտակ, 7. զսպանակ, 8. ռետինե մեմբրան, 9. փական-տափօղակ, 10. կափարիչ, 11. կափարիչում օղակային ներտաշվածք, 12. իրանում օղակային ներտաշվածք, 13. իրան, 14. մայրուղային փողրակի կցախողովակ, 15. օդային առվակ, բ)կուտակիչ` 1. իրան, 2, 5, 7, 14. կցախողովակներ, 3. միջնապատ, 4. մեմբրան, 6. կափարիչ, 8. տափօղակ, 9. պտուտակ, 10. կալունակ, 11. ձողիկ, 12. փական, 13. օդանցք:

Փոփոխական վակուումի խցիկը հաստատուն վակուումի խցիկից բաժանված է ներքնի փականով (2): Մթնոլորտային ճնշման օղակաձն խցիկը բաբախիչի իրանում շաղափված անցքերի միջոցով հաղորդակից է մթնոլորտային օդի հետ ն փոփոխական վակուումի խցիկից (11) բաժանված է ռետինե մեմբրանով (8) ու փական-տափօղակով (9): Փոփոխական վակուումի խցիկը (1Մ( ղեկավարում է բաբախիչի աշխատանքը, 111 խցիկից բաժանված

է ռետինե մեմբրանով (8), իսկ 11 խցիկի հետ հաղորդակից է օդանցքերով (4, 5), որի կտրվածքը կարգավորում է պտուտակը (6): Ապարատը մայրուղուն միացնելիս 1 ն 11 խցիկների միջն առաջանում է ճնշումների տարբերություն: Այս դեպքում փականային մեխանիզմն իջնում է ներքն ն 1 խցիկից հաստատուն վակուումը տարածվում է 11 խցիկում, այնուհետն կուտակիչի միջոցով բաժակների միջպատային տարածությունում տեղի է ունենում ծծման տակտը: Միաժամանակ վակուումը 11 խցիկից օդանցքներով (4 ն 5) տարածվում է 1Մ խցիկում: 1Մ խցիկում վակուումի խորության աճը հանգեցնում է վերամբարձ ուժի մեծացմանը: Մեմբրանը (8) ն դրա հետ ձողիկի միջոցով կապված փականները տեղաշարժվում են վերնի դիրքը: Այդ ժամանակ 111 խցիկից օդը մտնում է 11 խցիկ ն այնուհետն կոլեկտորի միջոցով կթի բաժակների միջպատային տարածություն: Ծծման տակտին փոխարինում է սեղմման տակտը: 11 խցիկի կողմից օդը ճնշում է գործադրում փականի (2) վրա, բայց, քանի որ դրա ճնշման մակերեսը փոքր է մեմբրանի (8) ճնշման մակերեսից, իսկ 1Մ խցիկում նշանակալի չափով նոսրացում է, ապա փականային մեխանիզմը որոշ ժամանակ գտնվում է վերնի դիրքում: Օդն աստիճանաբար 11 խցիկից օդանցքներով (4 ն 5) անցնելով դեպի 1Մ խցիկ իջնում է վակուումի խորությունը ն փոքրանում է մեմբրանի վրա գործող վերամբարձ ուժը: Գալիս է մի պահ, երբ մեմբրանի վրա վերնից ն ներքնից ազդող ուժերը հավասարվում են, ն փականային մեխանիզմը ծանրության ուժի ազդեցության տակ իջնում է ներքն: Այդ դեպքում փոփոխական վակուումի խցիկը (11( անջատվում է հաստատուն մթնոլորտային խցիկից (111( ն միանում հաստատուն վակուումի խցիկին (1): Այնուհետն վերը նկարագրված հաջորդականությամբ աշխատանքային ցիկլը կրկնվում է: Տակտերի տնողությունը (բաբախումների հաճախությունը) կարգավորում են պտուտակով (6), փոփոխելով օդանցքի (5) անցումային հատույթը: Եռատակտ ապարատի կուտակիչը (նկ. 24բ) նախատեսված է բաժակներից կաթը հավաքելու ու դեպի դույլ կամ կաթնախողովակաշար ուղարկելու ն հանգստի տակտը կազմակերպելու համար: Կուտակիչն ունի չորս խցիկ. 1հաստատուն վակուումի, 11 ն 1Մ-փոփոխական վակուումի ն 111-մթնոլորտային ճնշման: 1Մ խցիկը 111-ից բաժանված է ռետինե մեմբրանով (4), 111 խցիկը 11ից` ուղղորդիչով (3) ն փականով (12) (վերնի դիրքում): Փականային մեխանիզմը գործում է հարկադրական, բաբախիչի միջոցով, որի 11 խցիկը փողրակով միացված է կուտակիչի 1Մ խցիկին: Երբ կուտակիչի 1Մ խցիկում բաբախիչի կողմից ստեղծվում է վակուում, իսկ 111 խցիկում լինելով մթնոլորտային ճնշում, փականային մեխանիզմը բարձրանում է, ուստի 1 ն 11 խցիկների միջն անցքը բացվելով վակուումը տարածվում է կթի բաժակների պտկատակի տարածությունում: Փականային մեխանիզմի վերնի դիրքը համապատասխանում է ծծման տակտին: Բաբախիչի 11 խցիկից օդը կուտակիչի փոփոխական վակուումի խցիկ (1Մ) մտնելիս ստեղծվում է մթնոլորտային ճնշում, որտեղից կցափողրակներով տարածվում է բաժակների միջպատային տարածություններում ն տեղի է ունենում սեղմման տակտը:

ÜÏ. 25. ºé³ï³Ïï “Волга” ³å³ñ³ïÇ աշխատանքային սխեմաները ն արտաքին տեսքը. ա) ծծման տակտ, բ) սեղմման տակտ, գ) հանգստի տակտ` 1. հետադարձ փական, 2. կարգավորիչ պտուտակ, դ) արտաքին տեսքը` 1. բաժակներ, 2. դիտման կոն, 3. վակուումային փողրակ, 4. բաբախիչ, 5. սանր, 6. կափարիչ, 7. մայրուղային վակուումի փողրակ, 8. դույլ, 9. սեղմակ, 10. կաթի փողրակ, 11. կուտակիչ:

Մեմբրանի ն փականի (12) ճնշման մակերեսների չափսերն ըստ մեծության տարբեր են, ուստի փականը ներքն իջնելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի խցիկում վակուումի մեծությունը փոքրանա համարյա մինչն զրո: Փականը (12) իջնում է ներքն ու իր ներքնի մակերնույթով ծածկում 1 ն 11 խցիկների միջն օդանցքը, իսկ 111 խցիկից օդը մուտք է գործում 11 խցիկ ն կցախողովակի (2) կցափողրակների միջոցով կթի բաժակների պտկատակի տարածություն: Պտկատակի խցիկներում ճնշումը մոտենում է մթնոլորտայինին: Միննույն ժամանակ այդպիսի մեծության ճնշում կա նան բաժակների միջպատային տարածություններում, դրա համար էլ ռետինե գլանը (պտուկի ռետինը) ընդունում է սկզբնական ձնը, այդ ժամանակ կրծի պտուկների վրա չի գործում արտաքին բեռնվածություն` հանգստանում են, արյան շրջանառությունը վերականգնվում է: Կուտակիչի մեխանիզմի դետալների այդ դիրքը համապատասխանում է հանգստի տակտին: Այնուհետն ավտոմատորեն կրկնվում է ծծման տակտը: Եռատակտ կթի ապարատն աշխատում է հետնյալ կերպ: Ապարատը վակուումային մայրուղուն միացնելիս (նկ. 25) բաբախիչի 1 խցիկում, կթի դույլում ն կուտակիչի 1 խցիկում առաջանում է վակուում: Այնուհետն այն տարածվում է բաբախիչի 11 խցիկում ն դրա հետ կապված կուտակիչի 1Մ խցիկի միջոցով բաժակների միջպատային տարածությունում: Միաժամանակ սկսվում է նոսրացումը նան բաբախիչի 1Մ խցիկում, որն օդանցքով միացված է 11 խցիկին: Կուտակիչի 1Մ խցիկում վակուում առաջանալու հետնանքով մեմբրանը 111 խցիկի կողմից օդի ճնշման շնորհիվ բարձրանում է ն իր հետ քաշում ձողիկը` փականի հետ միասին, վերջինս իր վերնի մակերնույթով փակում է ձողիկին շրջապատող առվակը կուտակիչի 11 ն 1 խցիկների միջն: Վակուում է առաջանում կուտակիչի 11 խցիկում ն կթի բաժակների պտկատակի տարածությունում: Տեղի է ունենում ծծման տակտը: Այս տակտի վերջում բաբախիչի ղեկավարող խցիկում (1Մ) նոսրացումը մեծանում է այնքան, որ փականային մեխանիզմը տեղափոխվում է վերն:

Ներքնի փականը ծածկում է հաստատուն վակուումի 1 ն փոփոխական վակուումի 11 խցիկների միջն օդանցքը, իսկ վերնինը բացում է մթնոլորտային օդի մուտքը 111 խցիկից դեպի 11 խցիկը: Այնուհետն օդը տարածվում է կուտակիչի 1Մ խցիկում ն կթի բաժակների միջպատային տարածությունում: Տեղի է ունենում սեղմման տակտը: Այդ ժամանակ բաբախիչի 11 խցիկից օդը, համեմատաբար դանդաղ, կարգավորիչ պտուտակի օդանցքով անցնում է 1Մ խցիկ ն աստիճանաբար իջեցնում վակուումի խորությունը: Կուտակիչի 1Մ ն 111 խցիկներում ճնշումը միաժամանակ հավասարվում է, բայց քանի որ 11 խցիկում պահպանվում է վակուում, ուստի փականի վերնի մակերնույթի վրա օդի ճնշումը ստիպում է վերջինիս իջնել ն ծածկել 1 ն 11 խցիկների միջն օդանցքը: Բաց առվակով 111 խցիկից օդը մուտք է գործում 11 խցիկ ն բաժակների պտկատակի տարածություն: Սեղմման տակտը փոխարինվում է հանգստի տակտով: Հանգստի տակտի ժամանակ շարունակվում է մթնոլորտային օդի ներթափանցումը բաբախիչի 1Մ խցիկ, որտեղ վակուումի խորությունն այնքան է փոքրանում, որ փականային մեխանիզմն իր ծանրության ուժով տեղափոխվում է ներքն: Վակուումը նորից տարածվում է 11 խցիկի մեջ ն այնուհետն ցիկլը կրկնվում է: Տակտերի հերթափոխությունը կատարվում է ավտոմատորեն: Կարգավորիչ պտուտակով փոփոխելով առվակի հատույթը կարելի է կարգավորել բաբախումների հաճախությունը: Իհարկե, դա չի կարելի կատարել կթի ընթացքում: ºé³ï³Ïï “Волга” ÏÃÇ ³å³ñ³ïÁ (նկ. 25դ) բաղկացած է դույլից (8), կափարիչից (6), բաբախիչից (4), կուտակիչից (11), չորս հատ երկխցիկանի կթի բաժակից (1), ռետինե փողրակներից (3, 10) ն կցափողրակներից: Դույլի կափարիչն ունի օդի ն կաթի կցախողովակներ, ինչպես նան հետադարձ ն օդի փականներ: Հետադարձ փականն արգելակում է դույլի մեջ արտաքին օդի ներթափանցումը ն այնտեղ կեղտ ընկնելը: Ապարատի բաբախիչը տեղակայված է կափարիչի վրա: Կթի երկտակտ ДА-2М «Майга» ապարատն (նկ. 26) ունի նույն հավաքովի հանգույցներն ու դետալները, բայց կառուցվածքով տարբերվում է: Նկ. 26. Երկտակտ ДА-2М “Майга” ապարատի աշխատանքային սխեման. ա) ծծման տակտ, բ) սեղմման տակտ` 1հաստատուն վակուումի խցիկ, 11, 1Մ -փոփոխական վակուումի խցիկներ, 111-մթնոլորտային ճնշման խցիկ, 1. կարգավորիչ պտուտակ, 2. բաբախիչի կրկնակի փական, 3. օդի փողրակ` բաբախիչից դեպի կուտակիչ, 4. մեմբրան, 5. ապարատն աշխատեցնող փական, 6. կաթի հաշվիչ УЗМ-1, 7. կաթնախողովակաշար, 8. ա բ օդախողովակաշար: Ապարատն աշխատացնելու համար բացում են կուտակիչի իրանի ներքնի մասում գտնվող փականը (2) (նկ. 27գ):

բ

ա

գ Նկ. 27. ДА-2М ապարատի բաբախիչի ն կուտակիչի սխեմաները. ա) բաբախիչի կառուցվածքը ն բ) սխեման` 1. իրան, 2. կափարիչ, 3. դեպի կուտակիչ գնացող փողրակի կցախողովակ, 4. միջադիր, 5. դիֆուզոր, 6. պնդօղակ, 7. կրկնակի փական, (տափօղակի հետ), 8. մեմբրան, 9. բաբախիչի խցիկ, 10. օդախողովակ, 11. դեպի օդախողովակ գնացող փողրակի կցախողովակ, 12. կարգավորիչ պտուտակ, գ) կուտակիչի կառուցվածքը` 1. բաշխիչ, 2. ապարատն աշխատեցնող փական, 3. միջադիր, 4. իրան, 5. փականի ձողիկի տափօղակ, 6. հաստատուն վակուումի խցիկ, 7. կուտակիչի փոփոխական վակուումի խցիկ:

Բաբախիչը (նկ. 27 ա, բ) բաղկացած է իրանից, կափարիչից, ներդրակից, մեմբրանից, խցիկի կափարիչից, պնդօղակից, միջադիրից, կարգավորիչ պտուտակից: Մեքենամասերի հիմնական մասը պատրաստված է պլաստմասայից: Բաբախիչում կա չորս խցիկ: Հաստատուն վակուումի խցիկը (1) միացված է մայրուղային փողրակին, իսկ փոփոխական վակուումի (11) խցիկը` կցախողովակով կուտակիչի բաշխող խցիկին: Փականը բարձրանալիս 11 խցիկը հաղորդակցվում է 1 խցիկի հետ: Երբ փականը գտնվում է ներքնի դիրքում, 11 խցիկը հաղորդակցվում է 111 խցիկի (հաստատուն մթնոլորտային ճնշման) հետ: Կուտակիչն (նկ. 27 գ) ունի երկու` կաթնահավաքիչ ն բաշխիչ խցիկ: Կուտակիչի խցիկները ռետինե կցափողրակների ու փողրակների միջոցով միացված են բաժակներին, կթի դույլին ն բաբախիչին: Միօրինականացված АДУ-1 կթի ապարատն (նկ. 28) արտադրվում է երկու ձնափոխությամբ` երկտակտ ն եռատակտ ռեժիմով աշխատելու համար: Այն նախատեսված է կիթը դույլերի կամ կաթնախողովակաշարի մեջ կատարելու համար: Երկտակտ ձնափոխման ապարատը մտնում է ДАС-2Б, АДМ-8, УДА-8А ն УДА-16 կթի տեղակայանքների հավաքածուի մեջ: Եռատակտ ձնափոխման ապարատը մտնում է АД-100А ն УДС-3А հավաքածու47

ների կազմի մեջ: Ապարատը բաղկացած է կթի բաժակներից, կուտակիչից ն բաբախիչից:

Նկ. 28. Միօրինականացված АДУ-1 կթի ապարատի աշխատանքային սխեման. 1. կթի բաժակ, 2. կուտակիչ, 3. կաթի փողրակ, 4. կաթի հաշվիչ УМЗ-1, 5. կաթնախողովակաշար, 6. փոփոխական վակուումի փողրակ, 7. բաբախիչ, 8. օդախողովակաշար, 1-հաստատուն վակուումի խցիկ, 11-փոփոխական վակուումի խցիկ (աշխատանքային), 111-հաստատուն մթնոլորտային ճնշման խցիկ, 1Մփոփոխական վակուումի խցիկ (ղեկավարող):

Կթի բաժակը պատրաստված է չժանգոտվող պողպատից, պտկային ռետինը ձուլված է կաթի փողրակի հետ միասին: Այս ապարատի երկտակտ կուտակիչը “Майга” ապարատի կուտակիչի ձնափոխությունն է: Այն ունի 100 սմ3 ծավալով թափանցիկ խցիկ: Ապարատը եռատակտ ռեժիմով աշխատելիս տակտերի հարաբերությունն է 3:1:1 (ծծում, սեղմում, հանգիստ): Հանգստի տակտի ժամանակ միօրինականացված ապարատի պտկատակի տարածությունում պահպանվում է նոսրացում: Բաբախիչը պննմատիկ մեմբրանային է: Ի տարբերություն “Майга” ապարատի կառուցվածքի այն փակվում է երկու կափարիչներով: Բաբախումների հաճախությունը չի կարգավորվում (երկտակտ ռեժիմի դեպքում 1 րոպեում կատարվում է 67 բաբախում, նոսրացումը 50,6 կՊա է ն եռատակտ ռեժիմի դեպքում դարձյալ 1 րոպեում կատարվում է 67 բաբախում, նոսրացումը 47,9 կՊա է) ն ապահովվում է կթի բաժակների սինխրոն աշխատանքը: “Импульс-59” կթի ապարատի աշխատանքային գործընթացն ընթանում է ըստ երկտակտ ցիկլի ն АДУ-1 ապարատից տարբերվում է միայն նրանով, որ առջնի ու հետնի պտուկները կթվում են զույգ-զույգ: Դա պայմանավորված է բաբախիչի կառուցվածքով, որի ընդհանուր տեսքը ն աշխատանքային սխեման ցույց է տրված նկ. 29-ում: Այդ ապարատը միացնելու ժամանակ փականներն իջնում են, ն մեմբրանը (7) ճկվում է ներքն, քանի որ փականի տակ կա ուժեղ նոսրացում, իսկ վրան` մթնոլորտային ճնշում: Այդ ժամանակ փոփոխական վակուումի վերնի խցիկից 11 փողրակներով մթնոլորտային ճնշման օդը մտնում է կուտակիչի բաշխիչ խցիկներից մեկը ն այդտեղից` երկու կթի բաժակների (օրինակ, առջնի) միջպատային խցիկների մեջ: Կատարվում է սեղմման տակտը: Այդ

նույն ժամանակ ցածր ժնշումը, փոփոխական նոսրացման ներքնի խցիկում (11) ն բաժակների միջպատային խցիկներում, փոքրացնում է նոսրացումը: Կատարվում է ծծման տակտը (հետնի բաժակներում):

ա բ Նկ. 29. “Импульс-59” կթի ապարատի բաբախիչը. ա) ընդհանուր տեսքը, բ) սխեման` 1. հիմք, 2. իրան, 3. հաստատուն նոսրացման կցախողովակ, 4. կարգավորիչ պտուտակ, 5. փոփոխական նոսրացման կցախողովակ, 6. զտիչ, 7. մեմբրան, 8. լծակ, 9. փականների ձողիկ, 10. հաստատուն նոսրացման կցախողովակ, 11. կարգավորիչ պտուտակ, 12. կրկնակի փականի ձողիկ, 13. կարգավորող առվակ, 14. փոփոխական նոսրացման կցախողովակ, 1-հաստատուն նոսրացման խցիկ, 11-փոփոխական նոսրացման խցիկ (վերնի կամ ներքնի), 111-մթնոլորտային ճնշման խցիկ, 1Մ-փոփոխական նոսրացման խցիկ (ղեկավարող):

Միաժամանակ փոփոխական նոսրացման վերնի խցիկից (11) մթնոլորտային ճնշման օդը կարգավորող օդանցքի (13) միջոցով աստիճանաբար մուտք է գործում մեմբրանի տակի խցիկի (1Մ) մեջ: Որոշ ժամանակ հետո այն բարձրացնում է մեմբրանին ն փականին, քանի որ մեմբրանի մակերեսը զգալիորեն մեծ է փականների մակերեսից: Վերջինների անջատվելուց հետո հաստատուն վակուումի վերնի խցիկից (1) ցածր ճնշումը փոքրացնում է նոսրացումը նան փոփոխական վակուումի խցիկում (11), որտեղից այն կցախողովակի (5), փողրակների ն կուտակիչի միջոցով փոխանցվում է բաժակների միջպատային խցիկի մեջ: Տեղի է ունենում ծծման տակտը: Այդ նույն ժամանակ փոփոխական նոսրացման ներքնի խցիկից (11) մթնոլորտային ճնշման օդը մուտք է գործում հետնի պտուկների բաժակների միջպատային խցիկների մեջ: Այնտեղ կատարվում է սեղմման տակտը:

3.5. Կթի ապարատների շահագործումը Կթի ապարատներում կարգավորվում են բաբախումների հաճախությունը: Սովորաբար խորհուրդ է տրվում տեղադրել ամենափոքր բաբախումը, որը կենդանու կողմից չի առաջացնում բացասական ռեակցիա ն պտուկների վրայից բաժակները չեն ընկնում: Կթից առաջ, մինչն պտուկներին բաժակների հագցնելը, 30-60 վրկ կատարում են կրծի սանիտարական մշակում. լվանում են տաք ջրով, մաքուր սրբիչով

չորացնում ն թեթնակի մերսում: Առաջանում է «կաթի թողուկ»: Կաթի առաջին շիթը կթում են ձեռքով` հատուկ ամանի մեջ: Այդ կաթը սովորաբար կեղտոտ է լինում ն չեն օգտագործում: Այնուհետն բաժակները պտուկներին հագցնում են որոշակի հերթականությամբ: Կաթնազատումն ընդհատվելուց հետո կատարում են մեքենայական վերջնակիթ, կուտակիչից ապարատը ձգում են ներքն ու թեթնակի առաջ ն այդ դիրքում պահում 15-20 վրկ: Համոզվելով, որ կիթն ավարտված է, անջատում են ապարատը ն պտուկների վրայից հանում բաժակները: Կթի ապարատները քանդելիս ն հավաքելիս անհրաժեշտ է բոլոր գործողությունները կատարել ուշադիր ու պահանջվող հերթականությամբ: Հավաքման որակից է կախված մեքենայական կթի արդյունքը: Ապարատի շահագործման հուսալիությունը ն կաթի որակը կախված են տեխնիկական սպասարկման հետնյալ կանոնների կատարումից. - կթից առաջ ապարատները լվանում են 80-900С տաք ջրով ն կթի բաժակները տաքացնում (36-380С), դա լավացնում է կաթնազատումը, - կթից առաջ նախօրոք կարգավորում են կթի ապարատի աշխատանքն ըստ բաբախումների օպտիմալ հաճախության, - կթից հետո ապարատները նախ լվանում են մայրուղային սառը ջրով, այնուհետն տաք ջրով (80-900С), տաք ախտահանիչ լուծույթով (50-600С) ն այնուհետն նորից տաք ջրով: Լվանալու համար օգտագործում են սինթետիկ լվացող միջոցներ` Ա ն Բ փոշիներ, որոնք լուծվում են ջրում, ինչպես նան կալցիումացված սոդայի 0,5 %-ոց լուծույթ, - ամեն օր կթի ապարատը մասնակի քանդում են ն կուտակիչը լվանում, կթից հետո բաժակների պտկային ռետիններն ազատում են ձգվածությունից, լվանալուց հետո ապարատների դետալները չորացնում են կախված կամ փռված վիճակում, - շաբաթը մեկ անգամ ապարատները լրիվ քանդում են ն դնում փոխարինվող պտկային ռետիններ: Ապարատը քանդելուց հետո բաբախիչի մեմբրանի ռետինե դետալները յուղազրկելու համար 30 րոպե պահում են 1 %-ոց տաք (70-800С) սոդայի լուծույթի մեջ, այնուհետն մաքրում են ն տաք ջրով լվանում: Փոխարինվող պտկային ռետինները յուղազրկում են 1 %-ոց եռացող սոդայի լուծույթում 30 րոպ ն առաձգական հատկությունները վերականգնելու համար 2-3 շաբաթով դարսում են պահարանում, որտեղ պահում են կաուստիկ սոդայի 5 %-ոց լուծույթում: Ռետինի տվյալ հավաքածուի երկարատն շահագործումն անթույլատրելի է, քանի որ այն ներծծվում է յուղով ն կորցնում առաձգականությունը: Կթի բաժակների ռետինների հարատնությունը մեծացնելու համար անհրաժետ է օգտագործել երկու կամ երեք փոխարինվող հավաքածու: Բաբախիչի մեմբրանն անհրաժեշտության դեպքում փոխարինում են ամիսը մեկ անգամ:

3.6. Կթի ագրեգատներ ն տեղակայանքներ

Կովերի կթի տեխնոլոգիական գործընթացը կատարվում է. կովանոցի կացոցում` կաթը հավաքվում է դույլի կամ կաթնախողովակաշարի միջոցով, սրահում` կաթը հավաքվում է կաթնախողովակաշարի միջոցով, արոտավայրերում` շարժական կայանքների վրա: Կթի ագրեգատ կամ տեղակայանք ընտրելիս պետք է ելնել կովերի պահվածքի եղանակից, գլխաքանակից, մթերատվությունից, հոտի համասեռությունից, կովանոցների չափերից ն այլ գործոններից: Կապովի պահվածքի դեպքում կթում են կացոցներում: Օգտագործում են շարժական դույլերով АД-100А, ДАС-2Б կամ կաթնախողովակաշարով АДМ8 կթի ագրեգատներ: Անկապ-ազատ ն անկապ-բոքսային եղանակներով պահվածքների դեպքում կովերը կթում են հատուկ սրահներում, որտեղ օգտագործում են УДА-8 «Тандем», УДА-16 «Елочка» ն УДА-100 «Карусель» ավտոմատացված տեղակայանքներ: Կոմբինացված պահվածքի դեպքում ամառային ճամբարներում ն արոտավայրերում մեքենայական կիթը կատարում են թեթն ծածկերի տակ տեղակայված ագրեգատների կամ УДС-3А կթի ունիվերսալ տեղակայանքի միջոցով: Ոչխարների կիթը կատարում են շենքում, ամառային ճամբարներում ն արոտավայրերում: Այդ նպատակով հիմնականում օգտագործում են М-695 տեղակայանքները: Կթի ստացիոնար ագրեգատների ն տեղակայանքների սխեմաները ցույց են տրված նկ. 30-ում: Նկ. 30. Կթի ագրեգատների ն տեղակայանքների սխեմաները. ա) կացոցներում շարժական դույլերում կթելիս, բ) կացոցներում կաթնախողովակաշարով կթելիս, գ) կողային մուտքով «Тандем», դ) խմբային «Тандем», ե) «Елочка», զ) հարահոսաօղակային «Тандем», է) հարահոսաօղակային «Карусель» տեղակայանք կովերը «Елочка» տիպի դասավորումով:

АД-100А ստացիոնար կթի ագրեգատը նախատեսված է կապովի պահվածքի դեպքում շարժական դույլերում կովերը կթելու համար: Համալրված է 8 հատ եռատակտ “Волга” կամ միօրինականացված АДУ-1 կթի ապարատով, վակուում խողովակաշարով ու սարքերով, միօրինականացված վակուումային УВУ-60/45 տեղակայանքով: ДАС-2Б ստացիոնար կթի ագրեգատը դարձյալ նախատեսված է կապովի պահվածքի դեպքում շարժական դույլերում կովերը կթելու համար: Համալրված է միօրինականացված երկտակտանի АДУ-1 կթի ապարատներով:

Կթի ապարատների ն դույլի կափարիչի լվացումը կատարվում է ջրի շրջանառության եղանակով: АД-100А ն ДАС-2Б ագրեգատները միօրինականացված են ինչպես իրար հետ, այնպես էլ М-610/12 «Импульс-59» ագրեգատի (ԳԴՀ արտադրություն) հետ: Այդ ագրեգատների ընդհանուր տեսքը բերված է նկ. 31-ում: Բաղկացած են օդային պոմպից (4), օդախողովակաշարային մայրուղային (1) ն աշխատանքային տեղամասից (9): Կթի ապարատները (11) կաթի դույլերի (7) հետ միացնելու համար վերջինների վրա մոնտաժված են օդային ծորակներ (10): Ագրեգատների հավաքածուի մեջ մտնում են նան նոսրացումը չափող սարքերը (2, 12), օդային անոթը (3) ն մեքենամասերի, լվացող հարմարանքների հավաքածուի ու պահեստամասերի պահարանը (6): Կաթով լցված բիդոններն աշխատանքային տեղից կաթնատուն փոխադրելու համար օգտագործում են չորս սայլակ: Կթի ապարատները ն դույլի կափարիչը լվանալու համար ծառայում է հատուկ կառուցվածքը` վաննայի հետ միասին:

Նկ. 31. Կացոցներում դույլերի մեջ կովերը կթելու համար կթի ագրեգատների (АД1 100А,

ДАС12Б,

«Импульс»

М1610/12)

կառուցվածքատեխնոլոգիական սխեմաները. 1. մայրուղային օդախողովակաշար, 2, 12. նոսրացումը չափող սարքեր, 3. օդային անոթ, 4. օդային պոմպ, 5. կթի ապարատները լվացող սարք, 6. պահարան, 7. կաթի դույլ, 8. կաթի հաշվիչ, 9. օդախողովակաշարի աշխատանքային տեղամաս, 10. օդային ծորակ, 11.կթի ապարատ:

Կթի ապարատների լվացումն ու ախտահանումը կատարում են առանց քանդելու: Վաննայում լցնում են լուծույթ, մեջը խորասուզում կթի բաժակները ն կուտակիչի կանթով կախում կեռիկներից: Ապարատի կափարիչը հավաքված վիճակում տեղակայում են ձագարի վրա: Մայրուղային փողրակի ազատ ծայրը հագցնում են ձագարի տակի խցիչի վրա: Փականը բացելով աշխատանքի մեջ են դնում բաբախիչին, բաբախաուժեղացուցիչին ն կուտակչային խողովակի հետ միացված դատարկիչին: Բաբախիչը ղեկավարվում է բաբախաուժեղացուցիչով, վերջինս միացված է դատարկիչի բաքին, որտեղ հերթականությամբ ստեղծվում է վակուում ն մթնոլորտային ճնշում: Լվացող լուծույթը վակուումի շնորհիվ վաննայից ծծվում է ն կթի բաժակների, կուտակիչի, ձագարի ն խողովակի միջոցով ուղարկվում բաքի մեջ: Բաբախաուժեղացուցիչի անջատման ժամանակ բաքի մեջ մուտք է գործում մթնոլորտային օդ, բացվում է լցնող փականը ն լվացող հեղուկը լցվում վաննայի մեջ: Երկրորդ բաքը, որը բաբախաուժեղա52

ցուցիչով միացված է վակուումին, շարունակում է ծծել լվացող լուծույթը: Նկարագրված կթի ագրեգատների աշխատանքի տեխնոլոգիական գործընթացը բաղկացած է հետնյալ գործողություններից. 1) կթի ապարատների լվացումը կթից առաջ, 2) կովերի նախապատրաստումը կթի, 3) բաժակների հագցնումը պտուկներին ն կթումը, 4) դույլերից կաթի դատարկումը բիդոնների մեջ ն փոխադրումը կաթնատուն, 5) կթից հետո կթի ապարատների լվացումն ու ախտահանումը: Կթի ագրեգատների հիմնական ցուցանիշները բերված են աղյուսակ 4-ում:

Աղյուսակ 4 Կաթը դույլերի մեջ հավաքող կթի ագրեգատների տեխնիկական բնութագիրը

“Импульс” М-610/12 100-120

3-4

3-4

14-16

14-16

АД-100А ДАС-2Б

Ցուցանիշները Սպասարկվող գլխաքանակը Սպասարկող անձնակազմի քանակը, մարդ Կթվորի արտադրողականությունը մեկ ապարատով աշխատելիս, կով/ժ Կթի ապարատը` տիպը մակնիշը Կթի դույլի տարողությունը, լ Կթի ապարատի զանգվածը դույլի հետ միասին, կգ Վակուում-խողովակաշարի երկարությունը, մ, հետնյալ տրամագծերի դեպքում, մմ. Կթի ապարատները միացնելու տեղերի քանակը Վակուումային տեղակայանքի տեսակը Օդի ծախսը 53 կՊա նոսրացման ժամանակ, մ3/ժ Պահանջվող հզորությունը, կՎտ Բաբախաուժեղացուցիչի հաճախությունը, ր-1 Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ Ագրեգատի զանգվածը, կգ

եռատակտ երկտակտ երկտակտ «Волга» «Майга» «Импульс» ДА-2М М-59

8,0

8,5

УВУ-45

УВУ-45

16-20

10-15

АДМ-8 կաթնախողովակաշարային կթի ագրեգատը նախատեսված է կացոցներում կիթ կատարելու, կաթը խողովակով կաթնատուն փոխադրելու,

յուրաքանչյուր 50 կովի կաթը հաշվառելու, զտելու, հովացնելու ն պահպանման նպատակով տարողության մեջ հավաքելու համար: АДМ-- կթի ագրեգատը բաղկացած է երկու փակ համակարգից. նոսրացում ստեղծող օդախողովակաշարից, որն անհրաժեշտ է կովերի մեքնայական կիթն իրականացնելու, ն կաթնախողովակաշարից կաթը կաթնատուն փոխադրելու համար: Այդ ագրեգատի սկզբունքային սխեման բերված է նկ. 32-ում:

Նկ. 32. Կթի АДМ-8 ագրեգատի սկզբունքային սխեման. 1. օդային պոմպեր, 2. օդային անոթներ, 3. կաթի խմբային հաշվիչ (50 կովի համար), 4. կաթնակուտակիչ, 5. պոմպ, 6. կաթի զտիչ, 7. կաթի հովացուցիչ, 8. կաթի տանկ, 9. էլեկտրաջրատաքացուցիչ ВЭТ-200, 10. լվացման ավտոմատ, 11. պահարան, 12. օդախողովակաշար, 13. կաթնախողովակաշար:

Ագրեգատը թողարկում են երկու ձնափոխությամբ` կացոցներում 200 կամ 100 կով կթելու համար: 200 կովի համար նախատեսված ագրեգատը բաղկացած է 12-АДУ կթի ապարատից, վակուում ստեղծելու համար երկու միօրինականացված УВУ-45/60 տեղակայանքից, վակուումի երկու կարգավորիչից ն օդախողովակաշարի համակարգից (12): Կթի գիծը բաղկացած է 45 մմ տրամագծով օրգանական ապակուց պատրաստված կաթնախողովակաշարից (13), կաթի խմբային հաշվիչից (3) (АДМ-52 տիպի բաժնաչափիչից), կաթնակուտակիչից (օդաբաժանիչից) (4), НМУ-6 մակնիշի կաթի պոմպից (5), հոսող տիպի զտիչից (6), թիթեղնավոր փաթեթային ОМ1000-УЗ մակնիշի կաթի հովացուցիչից (7), կաթնախողովակաշարը ն կթի ապարատները շրջանառությամբ լվանալու ավտոմատ կառուցվածքից (10), պահեստամասերն ու գործիքները պահպանելու պահարանից (11), ինչպես նան կաթի անհատական հաշվառման УЗМ-1 կառուցվածքից: Բացի դրանցից, ըստ պահանջարկի, АДМ-8 ագրեգատը համալրվում է ТОВ-1 կամ ТО-2 մակնիշի կաթի տանկհովացուցիչով (8), ջրի УАП400/09 էլեկտրատաքացուցիչով (9) ն կաթի МXУ-8С սառնարանային տեղակայանքով: Կերանցումների վերջավորություններում մոբիլային կերաբաշխիչն ազատ շարժվելու համար նախատեսված են կաթնախողովակաշարերի ճյուղերը բարձրացնող կառուցվածքներ: Կաթնատանը տեղակայված են կաթի նախնական մշակման սարքավորումներ, ինչպես նան լվացման համակարգ ն ջրի էլեկտրատաքացուցիչ: Ստուգիչ կթի ժամանակ УЗМ-1 սարքի օգնությամբ որոշում են յուրաքնչյուր կովից կթված կաթի քանակը:

Կաթի զոոտեխնիկական հաշվառման համար УЗМ-1 սարքին (նկ. 33) հաճախ անվանում են անհատական հաշվիչ: Այն նախատեսված է կթված կաթի քանակը, ինչպես նան յուրաքանչյուր կովից կաթի նմուշ վերցնելու ն որակն ու յուղայնությունը որոշելու համար: Սարքը կախում են այնպես, որպեսզի մուտքի շտուցերը փողրակով միանա կթի ապարատի կուտակիչի կաթի կցախողովակին, իսկ ելքինը` փողրակով, կաթնախողովակաշարին:

Նկ. 33. Կթված կաթի անհատական հաշվառման УЗМ11 հաշվիչի սխեման. ա) 11 խցիկի լցումը, բ) 11 խցիկի դատարկումը` 1-ընդունման խցիկ, 11-չափիչ խցիկ, 1. մենզուրկա, 2. բռնակ, 3. խցան, 4. լողան, 5. իրան, 6. թասակ, 7. ժիկլյոր, 8. կեռիկ, 9. մենզուրկայի խցկանք, 10. փականք, 11. խողովակ, 12. օդային փական, 13. խողովակ ժիկլյորի հետ միասին:

УЗМ-1 հաշվիչ սարքն աշխատում է հետնյալ կերպ: Մուտքի շտուցերով կաթը մտնում է ընդունող խցիկ, այնուհետն չափիչ խցիկ, այնքան, մինչն որ լողանը բարձրանում ու փակում է անցքը: Լողանային խցիկի կողմնային անցքի միջոցով արտաքին օդը մուտք է գործում չափիչ խցիկ ն դրանում ապահովում նշանակալի չափով մեծ ճնշում, քան ընդունման ն կաթնաթափ խցիկներում: Ճնշման բարձրացման հետնանքով կաթը չափիչ խցիկով ժիկլյորով մղվում է խողովակի մեջ: Կաթը վերն բարձրանալիս հոսքի մի մասն (2%) անցնում է ժիկլյորով, խողովակով ն լցվում մենզուրի, իսկ կաթի 98 %-ը` կաթնաթափ խցիկի մեջ, որտեղից ելքի շտուցերի միջոցով` կաթնախողովակաշար: Չափիչ խցիկը դատարկվելուց հետո ճնշումն սկսում է ընկնել: Լողանն իջնում է ներքն ն ամբողջ ցիկլը կրկնվում է: Մենզուրի սանդղակը հնարավորություն է տալիս կթվող կաթի քանակն անմիջապես որոշել կիլոգրամներով: Կիթն ավարտվելուց հետո մենզուրից կաթը խողովակաշարի միջոցով հեռացնում են օդի ճնշումով: УЗМ-1 հաշվիչի տեխնիկական բնութագիրն է. նոսրացումը` 380 (205 Պա, թույլատրելի շեղումը` 0,6-3 %, հաշվիչի թողունակությունը` 0,2-6 դմ3/ժ, սարքի սանդղակի վրա բաժանումները` 0,1 կգ, գաբարիտային չափերը (մմ). երկարությունը` 168, լայնությունը` 152, բարձրությունը` 575, զանգվածը` 1,3 կգ: Կաթնախողովակաշարային «Импульс» М-620 կթի տեղակայանքի տեխնոլոգիական սխեման ցույց է տրված նկ. 34-ում: Կթված կաթն ապարատներից մուտք է գործում կաթնախողովակաշար: Այնուհետն շարժվում է դեպի կաթնատուն, որտեղ անցնում է զտիչի (11) միջոցով, մաքրվում է, թիթեղնավոր

հովացուցիչում (13) ջերմաստիճանն իջնում է ն հավաքվում 630 կամ 1000 լ տարողությամբ ցիստեռնի (15) մեջ:

Նկ. 34. «Импульс» М1620 կթի տեղակայանքի տեխնոլոգիական սխեման. 1. վակուումի գլխավոր կարգավորիչ, 2. կաթնախողովակաշար, 3. նոսրացման կարգավորիչ, 4. կաթնախողովակաշարի բարձրացման մաս, 5. օդախողովակաշար, 6. վակուումմետր, 7. լվացող լուծույթի բաք, 8. դատարկիչ (օդանջատիչ), 9. բաբախիչ, 10. բաբախաուժեղացուցիչ, 11. զտիչ, 12. հովացնող ջրի խողովակաշար, 13. թիթեղավոր հովացուցիչ, 14. սառնաբեկ խողովակաշար, 15. կաթի ցիստեռն, 16. սառույցի կուտակման բաք, 17. ջրի հովացման պոմպ, 18. սառնարանային մեքենա, 19. հողանցում, 20. օդային պոմպ, 21.օդային բալոն:

Տեղակայանքը համալրված է երկտակտ М-59 կթի ապարատներով: Կթի բաժակները կուտակիչի միջոցով կրկնակի օդային փողրակներով միացված են օդախողովակաշարի (5) վրա տեղակայված բաբախիչին (9): Վերջինս, ինչպես ն կաթնախողովակաշարը, օղակավորված է ծղխնու ձնով, որի կենտրոնում տեղակայված են երկընթացքանի ապակե ծորակ-բաժանիչը ն զտիչների հետ միասին նոսրացման երկու կարգավորիչը (3), ճնշումը չափող սարքը (6): Կթի ժամանակ կաթնախողովակաշարի բաժանիչ ծորակները փակ են, որի հետնանքով առաջանում են փակուղի ճյուղեր, որոնց վերջավորությունում նոսրացման կարգավորիչի ն զտիչի միջոցով ներծծվում է օդ, որը ն բարելավում է կաթի փոխադրման պայմանները: Կաթնախողովակաշարում նոսրացումը 53 կՊա է: Լվանալու ժամանակ բաժանիչ ծորակը բացվում է ն փակուղային ճյուղերը միանում են ու կազմում ծղխնի: Կաթը հովացնելու համար տեղակայնքը համալրված է սառնարանային մեքենայով (18), 500լ տարողության սառույցի կուտակման բաքով (16) ն հովացնող ջրի կենտրոնախույս պոմպով (17): Բաքի ներսում տեղակայված է թիթեղավոր գոլորշացուցիչ, որը սառնարանային մեքենայի (18) մի մասն է: Դրա արտաքին մակերեսի վրա գոյանում է սառույցի շերտ: Բաքից ջուրը պոմպով (17) ուղարկվում է կաթի սառնարան (13): Կթի կաթնախողովակաշարային տեղակայանքների հիմնական ցուցանիշները բերված են աղյուսակ 5-ում:

Աղյուսակ 5 Կաթնախողովակաշարային կթի տեղակայանքների տեխնիկական բնութագիրը

«Импульс» М1620

2-3

26-29

26-29

«Гигант»

0,6

մինչն 276 1,1

մինչն 278 -

600(2)

-

600(4)

ВЭТ1200

ВЭТ1400

-

-

АДМ1100 АДМ1200

Ցուցանիշները Սպասարկվող գլխաքանակը Սպասարկող անձնակազմի քանակը, մարդ Կթվորի արտադրողականությունը երեք ապարատով աշխատելիս, կով/ժ Կթի ապարատների քանակը Կաթնախողովակաշարի տրամագիծը, մմ Վակուումի միօրինականացված տեղակայանք УВУ160/44, հատ Պոմպի մատուցումը 53 կՊա նոսրացման ժամանակ, մ3/ժ Պոմպով զարգացվող առավելագույն նոսրացումը, կՊա Օդային պոմպի էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ Կաթի հովացուցիչ АДМ113.000 թողարկման ընդունակությունը, լ/ժ Կաթի հովացման ջերմաստիճանը, Կ Կաթի НМУ16 պոմպի մատուցումը, լ/ժ Պահանջվող հզորությունը, կՎտ Կաթի պահպանման տարողության ծավալը (քանակը), լ Ջրատաքացուցիչ-թերմոս Հիմնական սարքավորման զանգվածը, կգ

Կաթնախողովակաշարային կթի տեղակայանքների տեխնոլոգիական գործընթացը կատարվում է հետնյալ գործողություններով. 1) տեղակայանքի նախապատրաստումը կթի համար, 2) կովի կրծի նախապտրաստումը ն պտուկներին բաժակների հագցնումը, 3) կիթը ն վերջնական գործողությունների կատարումը, 4) ստուգիչ կթի ժամանակ յուրաքանչյուր կովի կաթի քանակի որոշումը, 5) կաթնախողովակաշարով կաթի փոխադրումը կաթնատուն, 6) 50 կովերի խմբի կաթի քանակի որոշումը, 7) կաթի զտումը, 8) կաթի հովացումը, 9) պահպանման համար կաթի մատուցումը տարողության մեջ, 10) կթի տեղակայանքի լվացումն ու ախտահանումը, 11) կուտակիչ տարողությունից կաթի մատուցումը փոխադրամիջոցին:

УДА-8 «Тандем» ավտոմատացված կթի տեղակայանքը (նկ. 35ա) պատրաստված է УДТ---ի բազայի վրա ն հիմնականում տարբերվում է նրանով, որ կթի ապարատների հետ միասին գործում է նան կթի պննմատիկ ղեկավարումով УДБ ավտոմատը: Տեղակայանքն ունի անհատական կթի մենակացոցներ (կողային մուտքով ու ելքով), որոնք հնարավորություն են տալիս յուրաքանչյուր կովին սպասարկել առանձին: Մենակացոցներում կովերի մնալու ժամանակը սահմանափակված չէ: Այդ տեղակայանքը հատկապես կիրառություն է գտնում տոհմային կաթնային ֆերմաներում, որտեղ պահանջվում է կատարել կենդանիների անհատական սպասարկում: Տեղակայանքը բաղկացած է կաթնախողովակաշարից: Յուրաքանչյուր մենակացոց կահավորված է ДА-2М (կամ АДУ-1) կթի ապարատով, կաթի անհատական հաշվառման УЗМ-1 հաշվիչովն կերատեղով: Այդ բոլորի հետ միասին տեղակայանքի կազմում մտնում են կերաբաշխիչը, կուրծը լվանալու համակարգը, ջրատաքացուցիչը, պահեստամասերի պահարանը ն դռների բացող ու փակող մեխանիզմների ղեկավարման պննմախողովակների համակարգը: Կաթը հավաքելու ն պահպանելու համար նախատեսված է հերմետիկ ТОВ-1 տանկ-հովացուցիչը, իսկ հովացնելու համար` ֆրեոնային МԼУ--С սառնարանային տեղակայանքը: УДА-16 «Елочка» ավտոմատացված կթի տեղակայանքը (նկ. 35բ) պատրաստված է УДУ--А-ի բազայի վրա ն դարձյալ հիմնականում տարբերվում է նրանով, որ կթի ապարատների հետ միասին գործում է նան կթի պննմատիկ ղեկավարումով ավտոմատը: Տեղակայանքը երկու խմբային մենակացոց է, յուրաքանչյուրը տեղավորում է 8 կով: Այն օգտագործվում է արդյունաբերական տիպի համալիրներում ն ֆերմաներում, որտեղ կովերն ըստ մթերատվության են ընտրված: Կովերի կիթն առանձին խմբերի համար կատարվում է ցիկլերով: Մենակացոցներում կովերի խումբը փոխում են այն բանից հետո, երբ տվյալ խմբի բոլոր կովերի կիթն ավարտվում է: Մենակացոցները տեղաբաշխված են խրամատի երկու կողմի վրա: Կթի ժամանակ կաթը, ապարատի բաժակներից հաշվիչի միջոցով, մղվում է դեպի օդանջատիչ:Այնուհետն հավաքելու ու պահպանելու համար կաթի պոմպով այն զտիչի ն թիթեղավոր հովացուցիչի միջոցով լցվում է տարողության մեջ: Կովերի կրծի սանիտարական մշակումը կատարում են ցնցուղով, որտեղ տաք ջուրը ջրատաքացուցիչից մատուցվում է խողովակաշարով: Օդային համակարգն աշխատում է ինչպես կթի, այնպես էլ տեղակայանքի լվացման ավտոմատ շրջանառության ժամանակ: Այն բաղկացած է երկու УВУ-60/45 օդային տեղակայանքից (մատուցումը 45մ3/ժ) ն օդային մայրուղուց: Օդային համակարգում բաբախումները փոքրացնելու ն պոմպը ջրի ն օտար առարկաների մուտքից պաշտպանելու համար դրանց ն մայրուղային օդախողովակաշարի միջն տեղակայում են օդային բալոն:

Նկ. 35. Կթի ունիվերսալ բլոկ` ագրեգատների հետ միասին. ա)УДА18 «Тандем», բ) УДА116 «Елочка», գ) УДА1100 «Карусель»` 1. կաթի պոմպ, 2. կաթի ամբար-հովացուցիչ, 3. կթի մենախուց` անհատական մուտքով ն ելքով, 4. «Карусель» տիպի կթի մենախուց` անհատական ցիկլային մուտքով ն ելքով, 5, 7. համակցված կերի բունկեր-սնուցիչ, 6. կթի տեղակայանք` խմբային մուտքով ն ելքով, 8.օդապոմպային կայան:

Տեղակայանքի աշխատանքի ժամանակ կաթնախողովակաշարում պահպանվում է նոսրացման հաստատուն մակարդակ` 48 կՊա, իսկ օդախողովակաշարում` 45 կՊա: Տեղակայանքի կայուն աշխատանքի ապահովման համար կաթնախողովակաշարը ն օդախողովակաշարը միավորված են միննույն տեխնոլոգիական գծում: Օդային ռեժիմի կարգավորումը կատարում են վակուումի կարգավորիչով: УДА-100 «Карусель» ավտոմատացված կթի տեղակայանքը (նկ. 35գ) նախատեսված է արդյունաբերական տիպի համալիրներում ն ֆերմաներում (կթի սրահներում) կովերը կթելու, կաթը զտելու, հովացնելու ն պահպանելու նպատակով փոխադրելու ու տարողությունների մեջ լցնելու համար: Այս տեղակայանքը մյուսներից սկզբունքորեն տարբերվում է նրանով, որ աշխատանքի ժամանակ կաթը ստացվում է անընդհատ հոսքով: Յուրաքանչյուր տեխնոլոգիական գործողություն վերահսկում են օպերատորները: Տեղակայանքն օղակաձն հարահոսակարուսելային է, որի հենահարթակի վրա տեղավորված են կթի 16 մենախուց: Հարահոսի մուտքի վրա տեղավորված է կրծի սանիտարական մշակման սարքավորումների հավաքածուն (4): УДА-100 տեղակայանքի կազմի մեջ մտնում են հաղորդակով հենահարթակը, կերաբաշխիչը, մանիպուլյատորով կթի ղեկավարման ավտոմատը,

համակցված կերերի բաշխման հոսքային գիծը, կաթնախողովակաշարը, լվացման ու ախտահանման համակարգը, օդախողովակաշարերի համակարգով օդապոմպային կայանը, կրծի սանիտարական մշակման ավտոմատը ն էլեկտրասարքավորումը: Հենահարթակը ծառայում է կովերին փոխադրելու ն կթի ժամանակ պահանջվող դիրքում կոնվեյերի վրա սնեռելու համար: Հենահարթակի յուրաքանչյուր մենախուց կահավորված է կթի ավտոմատով, համակցված կերի բաժնաչափիչով ն կերատեղով: Յուրաքանչյուր մենախցի վրա ղեկավարման ավտոմատն ամբողջությամբ միօրինականացված է УДА-8А ն УДА-16 տեղակայանքների հետ: М-691-40 «Карусель» կթի տեղակայանքի հենահարթակի վրա մոնտաժված են «Елочка» տիպի կերատեղերով մենակացոցներ, 4 կՎտ հզորության հաղորդակային կայան: Կաթը հավաքելու ն հովացնելու գիծը կահավորված է М-59 կթի ապարատներով ն էլեկտրաբաբախիչներով, կաթնախողովակաշարով ն չորս վաննայով: Վակուումային գիծը կահավորված է վեց УТ-40/92У վակուումային պոմպով, որոնց էլեկտրաշարժիչների ընդհանուր հզորությունը 18 կՎտ է, վակուում-խողովակով ն հսկող սարքերով: Կթի ապարատների լվացման համակարգը փակ շրջանառությամբ է: Գոմաղբը հենահարթակի ճեղքերից ընկնում է ճոռի մեջ ն այնուհետն հատուկ խոզանակով հեռանում ինքնահոս առվակում: Յուրաքանչյուր կովին տրվող համակցված կերի քանակը կարգավորում են բաժնաչափիչներով` ղեկավարման կետից: УДА-8 «Тандем», УДА-16 «Елочка», УДА-100 «Карусель» կթի տեղակայանքներն օգտագործվում են կովերի անկապ պահվածքի, ինչպես նան կապովի պահվածքի ժամանակ, եթե անասնաշենքի կացոցներում տեղակայված են ավտոմատ կապեր: Տեղակայանքներն ապահովում են կաթի փոխադրումը կաթնատուն ն շրջանառությամբ իրենց լվացումն ու ախտահանումը: Անկախ կթի տեղակայանքի տեսակից, նախապատրաստական ն եզրափակիչ գործողությունների վրա ծախսված ընդհանուր ժամանակի 32 %ը բաժին է ընկնում կրծի մշակմանը, իսկ 41 %-ը` մեքենայական վերջնակթին ու կթի բաժակները հանելուն: Այստեղից հետնում է, որ միայն եզրափակիչ գործողությունների ավտոմատացումը հնարավորություն է տալիս մեքենայական կթի օպերատորի աշխատանքի արտադրողականությունը բարձրացնել 1,7 անգամ: Նկարագրված տեղակայանքների վրա տեղակայված УДБ ավտոմատն ապահովում է կովերի վերջնակթի ու առանց կթվորի մասնակցության կթի բաժակների հանման ավտոմատացումը: Ավտոմատացված կթի տեղակայանքների օգտագործման փորձը վկայում է, որ УДА-8А, УДА-16 ն УДА-100 տիպի տեղակայանքների վրա աշխատելիս մեկ կթվորը ժամում միջին հաշվով կթում է համապատասխանաբար 60-65, 70-75 ն 90-110 կով: АДМ-- տիպի կաթնախողովակաշարի համեմատությամբ մենախցային տեղակայանքների վրա աշխատող օպերատորի արտադրողականությունը 1,5-2 անգամ բարձր է: Ունիվերսալ УДС-3А կթի կայանը (նկ. 36) օգտագործվում է արոտավայրերում ն անկապ պահվածքի դեպքում սրահներում կովերը կթելու ն կաթի

նախնական մշակման համար: Կայանը կատարում է հետնյալ տեխնոլոգիական գործողությունները. կթից առաջ կովերի կրծի լվացում, համակցված կերերի բաժնաչափում ու բաշխում, կիթ, կաթի զտում, հովացում ու պահպանման համար տարողության մեջ լցում, յուրաքանչյուր կովի կթի գործընթացի պարբերաբար հսկում ու կաթի որակի ստուգում, կթի ապարատների ու կաթնախողովակաշարի շրջանառությամբ լվացում ն ախտահանում:

Նկ. 36. УДС13А կթի կայան. 1. հովացնող լուծույթի պահարան, 2. կթի սպասքերի, պահեստամասերի, գործիքների պահարան, 3. կաթը չափիչ սարքից դեպի հովացուցիչ փոխադրելու կաթնախողովակաշար, 4. կթի ժամանակ համակցված կերերի բաժնաչափիչ-բաշխիչ, 5. կթի մենախցեր, 6. հարմարանք կթի ապարատները, կաթնախողովակաշարը ն հովացուցիչը շրջանառությամբ լվանալու համար, 7. ապարատ` յուրաքանչյուր կովը կթելու, կաթի անհատական հաշվառման ու նմուշ վերցնելու համար, 8. սարքավորում` տաք ն սառը ջուրը մղելու, խառնելու ն կրծի վրա ցայտացրիվ տալու համար, 9. կթի ապարատներ, 10. մայրուղային խողովակաշար մենախցերի կցախողովակները միացնելու համար, 11. ֆլյագա կաթը հավաքելու ն փոխադրելու համար, 12. զտիչ-հովացուցիչ, 13. ջրամատակարարման ագրեգատ, 14. սարքավորում` կթի կայանի տեղավորման ու փոխադրման համար, 15. ուժային ագրեգատ վակուում ստեղծելու ն էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար:

Կայանը բաղկացած է կթի մենախցերի (5) երկու սեկցիայից, յուրաքանչյուրում չորս մենախուց: Սեկցիաները մոնտաժված են խողովակային սահուկների վրա ն միացած են առձգիչներով: Սահուկներին ամրացված են կանգնակներ: Հետնի կանգնակին հոդակապով ամրացված են մենախցերում կովերը սնեռելու աղեղները, իսկ առջնում տեղաբաշխված են դռները` կերատեղերի հետ միասին: Կերեր բաշխող համակարգն (4) ունի չորս բունկեր, որոնց ներսում տեղակայված են շնեկ-բաժնաչափիչները: Բունկերները տեղադրված են յուրաքանչյուր զույգ մենախցերի միջն: Կայանն ունի ութ «Волга» կթի ապարատ: Ստուգիչ կիթ կատարելու համար յուրաքանչյուր ապարատ կահավորված է УЗМ-1 սարքով: Ապարատները միացված են կաթնախողովակաշարին (3): Ջրամատակարարման ագրեգատը (13) բաղկացած է ջրատաքացուցիչից, սառը ջրի տարողությունից, պոմպ-խառնիչից, կուրծը լվանալու ն սարքավորումը շրջանառությամբ լվանալու ու ախտահանելու համակարգից (8):

Ուժային ագրեգատը համալրված է բենզինային շարժիչով, գեներատորով ն վակուումային պոմպով, ինչպես նան պոմպի հաղորդակի էլեկտրաշարժիչով, որն օգտագործվում է էլեկտրացանցի առկայության դեպքում: Կաթի նախնական մշակման ն կաթի սարքավորումների լվացման համակարգը միօրինականացված է АДМ-8, УДА-8А ն УДА-16 տեղակայանքների համանման համակարգերի հետ: Նկարագրված կթի տեղակայանքների տեխնիկական բնութագիրը բերված է աղյուսակ 6-ում:

Աղյուսակ 6 Մենախցային կթի տեղակայանքների տեխնիկական բնութագիրը Ցուցանիշները

«Тандем» տիպի УДТ--

«Елочка» տիպի

УДА-8А УДЕ-8А УДА-16

М-632

«Карусель» տիպի УДА100

М-69140

УДС-3А

Սպասարկվող 1000200-400 200-400 300-600 400-600 200-350 800 100-200 գլխաքանակը Կթի տեղերի 2×4 2×4 2×8 2×8 2×10 քանակը Կթի ապարատների քանակը Տեղակայանքների թողունա40-60 60-65 70-80 70-75 75-85 100 100-200 կությունը, կով/ժ Օպերատորների քանակը, մարդ Ձեռքի գործողությունների տնողությունը, վրկ Օպերատորի զբաղվածու0,580,5-0,8 0,8-0,9 0,4-0,8 0,6-0,8 0,7-0,9 0,4-0,8 թյան գործա0,62 կիցը Էլեկտրա շարժիչների պա19,1 20,2 22,0 22,2 22,8 5,5 հանջվող հզորությունը,կՎտ Զանգվածը, կգ 12800

Այդ տեղակայանքների էական թերությունն այն է, որ լեռնային պայմաններում (1500 մ-ից ավելի բարձրությունների վրա), կախված մթնոլորտային ճնշման փոփոխությունից, հաստատուն վակուումի ժամանակ խախտվում է

տեղակայանքների նորմալ աշխատանքի ռեժիմը: Դրա հետնանքով կտրուկ իջնում է տեղակայանքների արտադրողականությունը ն որոշ դեպքերում նույնիսկ անաշխատունակ են դառնում: Լեռնային պայմաններում աշխատելու համար մեր կողմից մշակվել է կթի նոր տեղակայանք (նկ. 37), որտեղ նշված թերությունը վերացված է: Այդ տեղակայանքը կառուցվածքային ու աշխատանքային սկզբունքով նման է սերիական արտադրվող վերոհիշյալ տեղակայանքներին: Տարբերությունն այն է, որ դրա կառուցվածքում մտցված է օդային համակարգ, որի օգնությամբ բաբախիչի ու կոլեկտորի համապատասխան խցիկներում, անկախ շրջապատի միջավայրի ճնշման մեծությունից, մթնոլորտային ճնշումը մնում է հաստատուն: Հետնաբար, կովերի մսուրային ու արոտավայրային պահվածքի ցանկացած պայմաններում ապահովվում է տեղակայանքի աշխատանքի կայուն ռեժիմը:

Նկ. 37. Լեռնային պայմանների ձնափոխության կթի տեղակայանքի սխեման. 1-վակուումային տեղակայանք, 2-օդային տեղակայանք, 3-վակուումի ռեսիվեր, 4օդի ռեսիվեր, 5-ապահովիչ փական, 6-մանոմետր, 7-վակուումմետր, 8-վակուումկարգավորիչ, 9-ֆիլտր, 10-օդախողովակաշար, 11-վակուումախողովակաշար, 12վակուումի ծորակ, 13-օդի ծորակ, 14-հաստատուն վակուումի փողրակ, 15հաստատուն մթնոլորտային ճնշման փողրակ, 16-կովի կուրծ, 17-կթի բաժակներ, 18-կոլեկտոր, 19-բաբախիչ, 20-կթի դույլ, 21-խողովակաշար կոնդենսատը դատարկելու համար, 22-ծորակ

Ուժային մասից մուտք գործող օդի հոսքը հավասարեցնելու, համակարգում որոշակի պաշար ստեղծելու, օդից ջրային, յուղային, փոշու ն այլ խառնուրդներն անջատելու նպատակով ռեսիվերի (4) ծավալը մեծացված է մինչն 0,88 մ3, ավելացված է խողովակաշար (21)` կոնդենսատը դատարկելու ն զտիչ (9)` օդը վերջնական մաքրելու համար: Բացի դրանից, օդի լավ սեպարացիայի համար նախատեսված է օդի մուտքը դեպի ռեսիվեր միջին մասում, իսկ ելքը, վերնում: Ռեսիվերի ներսում նախատեսված են միջնապատեր օդի շարժման ուղղությունը փոփոխելու համար: Կթի տեղակայանքի կառուցվածքում նախատեսված են օդախողովակաշար (10) ն ծորակ (13): Պատրաստելը հեշտացնելու ն որոշակի պաշար ստեղծելու նպատակով օդախողովակաշարի տրամագիծը վերցնում ենք վակուում-խողովակաշարի

տրամագծին հավասար: Որպես ուժային մաս կարելի է օգտագործել УВУ60/45А կամ УВУ-60/45 վակուումային տեղակայանքը: Փորձնական տվյալները ցույց են տվել, որ ամենալավ արդյունքները ստացվել են 46,7–53,3 կՊա մթնոլորտային ճնշման ժամանակ: Առաջարկվող տեղակայանքն ապահովում է աշխատանքի պահանջվող ռեժիմը` անկախ շրջապատի միջավայրի մթնորոլորտային ճնշումից, սեղմման տակտի ժամանակ կովերի կրծի լիարժեք ակտիվ մերսումը ն այլն: Դա հնարավորություն է տալիս տեղակայանքը շահագործել լեռնային բարձրադիր պայմաններում, կթի արագությունը բարձրացնել 16-30 %-ով, մեքենայական կթի վարպետների արտադրողականությունը` 30-35%, կաթնատվությունը` 2,2-3,5%, փոքրացնել մեքենայական կթի տնողությունը, ինչպես նան կովերը մաստիտով հիվանդանալու հավանականության տոկոսը:

3.7. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ կովերի համար Ֆերմերային անասնապահական տնտեսությունների համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել կթի УДИ-1 ստացիոնար (նկ. 38), УДИ-2 (նկ. 39) ն АДИП-01 շարժական տեղակայանքները, АД-100Б կթի ագրեգատը, արոտավայրային УДМ-Ф-1 տեղակայանքը ն մեր կողմից մշակված փոփոխական մթնոլորտային ճնշման պայմաններում հաստատուն ռեժիմով աշխատող անհատական կթի շարժական տեղակայանքը: УДИ-1 ստացիոնար կթի տեղակայանքը նախատեսված է անասնաշենքում դույլերի մեջ կովերի մեքենայական կթի համար: Արտադրվում է երկտակտ կթի ապարատով:

Նկ. 38. УДИ11 կթի տեղակայանքի ընդհանուր տեսքը:

Նկ. 39. УДИ12 կթի տեղակայանքի ընդհանուր տեսքը:

УДИ11 ստացիոնար կթի տեղակայանքի տեխնիկական բնութագիրը. Սպասարկվող գլխաքանակը, մինչն Կթի ապարատների քանակը Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ 1,5 Գաբարիտային չափերը, սմ 1290×160×220

Զանգվածը, կգ

УДИ-2 շարժական կթի տեղակայանքը նախատեսված է տեղափոխվող կթի դույլերում կովերի մեքենայական կթի համար: Հավաքված է սայլակի վրա: Կարելի է օգտագործել ոչ միայն կովանոցում, այլ նան հատուկ կահավորված բաց հրապարակներում: УДИ12 շարժական կթի տեղակայանքի տեխնիկական բնութագիրը. Սպասարկվող գլխաքանակը, մինչն Կթի ապարատների քանակը Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ 1,5 Գաբարիտային չափերը, սմ Զանգվածը, կգ

180×70×60

Կթի անհատական շարժական АДИП-01 ագրեգատը նախատեսված է գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսություններում կովերի մեքենայական կթի համար: Տեխնիկական բնութագիրը Կթի ապարատի տեսակը Մեկ ագրեգատով սպասարկվող կովերի քանակը Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, կՎտ Ընդհանուր զանգվածը, կգ

АДУ-1 0,55

УДМ-Ф-1 կթի տեղակայանքը նախատեսված է կովերին արոտավայրային պայմաններում դույլերում կթելու համար (նկ. 40.): Այն կարելի է օգտագործել նան կթի սրահներում ն կովանոցներում: Կիթը կատարվում է իրար զուգահեռ դազգահներում: Ապահովում է նան կթի ժամանակ խտացրած կերերի բաշխումը, կթի ապարատների լվացումն ու ախտահանումը:

Նկ. 40. УДМ1Ф11 կթի տեղակայանքի ընդհանուր տեսքը

Տեխնիկական բնութագիրը Սպասարկվող գլխաքանակը, մինչն Արտադրողականությունը, գլ/ժ Քանակը. կթվորների

կթի ապարատների Տեղադրված հզորությունը, կՎտ Զանգվածը, կգ

Կթի գոյություն ունեցող բոլոր ագրեգատները նորմալ աշխատանքային ռեժիմով գործում են ծովի մակերնույթից մինչն 1200մ բարձրության վրա, որից հետո, օդի նոսրացման պատճառով, շահագործման ռեժիմը խախտվում է: Մեր կողմից մշակված շարժական անհատական կթի ագրեգատը գոյություն ունեցող նմանատիպ մեքենաներից տարբերվում է նրանով, որ անկախ տեղանքի բարձրությունից կթման աշխատանքային ռեժիմը մնում է հաստատուն:

3.8. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ ոչխարների համար ԱՊՀ-ի հանրապետություններում ոչխարների կթի ագրեգատների զանգվածային արտադրություն չի կազմակերպվել: Պատրաստվել ն փորձարկվել են տարբեր տեսակի կթի ագրեգատներ: Այդ ուղղությամբ որոշակի աշխատանքներ են կատարվել նան մեր կողմից: Արտադրության պայմաններում իրենց լավ են դրսնորել: Նկ. 41 ն 43-ում բերված շարժական ագրեգատները, որոնք հաջողությամբ կարող են աշխատել ֆերմերային տնտեսությունների պայմաններում: Ստացիոնար ագրեգատի առաջին տարբերակում կիթը կատարվում է դույլերի մեջ ն նախատեսված է ցածրակիթ ոչխարների համար (նկ. 41): Դրա կառուցվածքային հանգույցներն են. գետնի վրա կամ գետնից բարձր պատրաստված հարթակ (1), անհատական կամ ընդհանուր կերատեղեր (2), ոչխարներին տեղում սնեռող սարք (3), կթի դույլ (4), բաբախիչ (5), վակուում խողովակաշար (6), կթի բաժակներ (7):

Նկ. 41. Դույլերի մեջ ոչխարների կթի ստացիոնար ագրեգատի կառուցվածքային սխեման. 1. հարթակ, 2. կերատեղ, 3. սնեռիչ սարք, 4. բաբախիչ, 5. կթի դույլ, 6. վակուում խողովակաշար, 7. կթի բաժակներ:

Դույլերի մեջ ոչխարների կթի ստացիոնար ագրեգատն աշխատում է հետնյալ կերպ: Նախօրոք կերատեղում (2) լցնում են համակցված կամ խտացրած կեր, սնեռիչ սարքը տեղադրում բաց վիճակում ն 6 ոչխար բաց են թողնում հարթակի վրա: Ոչխարները գլուխները մտցնում են կերատեղի մեջ,

սկսում են ուտել, ն այդ ընթացքում օպերատորը թողարկող կոճակը սեղմելով` ոչխարներին տեղում սնեռում է: Օպերատորն աշխատում է երկու զույգ բաժակներով: Նա առաջին ոչխարի կուրծը լվանում, չորացնում, մերսում ու բաժակները հագցնում է պտուկների վրա, այնուհետն անցնում է չորրորդ ոչխարին ն կատարում նույն գործողությունները: Այդ ընթացքում առաջին ոչխարի կիթն ավարտվում է, օպերատորը երկրորդ ոչխարի կուրծն է մշակում ն առաջին ոչխարից անջատում բաժակներն ու տեղափոխում դեպի երկրորդ ոչխարը: Այնուհետն 4-րդից 5-րդին ն այդպես շարունակ: Վեց ոչխարի կիթն ավարտելուց հետո կերատեղը փակվում է, սնեռիչները բացվում ն ոչխարները դուրս են գալիս: Նորից 6 ոչխար է մտնում ն բոլոր գործողությունները կրկնվում են: Ոչխարների կթի հերթականության սխեման բերված է նկ. 42-ում: Ստացիոնար ագրեգատի երկրորդ տարբերակում կիթը կատարվում է կաթնախողովակաշարում ն նախատեսված է բարձրակիթ ոչխարների համար (նկ. 43): Դրա կառուցվածքային հիմնական հանգույցներն են. դարձյալ նույնատիպ հարթակ (1) իր կերատեղով ն սնեռիչ Նկ. 42. Ոչխարների կթի հերթականու- սարքերով, կթի ապարատ (2), վակուումխողովակաշար (3), կաթնախողովակաթյան սխեման: շար (4),վակուում պոմպ (6), կաթի ռեզերվուար (7) ն այլն:

Նկ. 43. Կաթնախողովակաշարում ոչխարների կթի ստացիոնար ագրեգատի կառուցվածքային սխեման. 1. հարթակ, 2. կթի ապարատ, 3. վակուում խողովակաշար, 4. կաթնախողովակաշար, 5. ռեսիվեր, 6. վակուում պոմպ, 7. կաթի ռեզերվուար :

Այս ագրեգատի շահագործումը հիմնականում կատարվում է նույն ձնով: Կախված ոչխարների կթի տեղի պայմաններից (էլեկտրական էներգիայի առկայությունից) վակուում պոմպը կարող է գործել էլեկտրական կամ ներքին այրման շարժիչից:

Նկ. 44. Կթի շարժական ագրեգատի ընդհանուր տեսքը. ա) ներքին այրման շարժիչով, բ) էլեկտրական շարժիչով` 1. վակուում պոմպ, 2. խլացուցիչ, 3. ֆլյագա, 4. բաբախիչ, 5. վակուումի փողրակ, 6. կաթի փողրակ, 7. կթի բաժակներ, 8. ֆլյագայի կափարիչ, 9. անիվներ, 10. շրջանակ, 11. ռեսիվեր:

Կթի շարժական ագրեգատը (նկ. 44) նույնպես կարող է գործել ներքին այրման շարժիչից (ա) կամ էլեկտրական շարժիչից (բ): Նրա կառուցվածքային հիմնական հանգույցներն են. վակուում պոմպ (1), 40 լ տարողությամբ ֆլյագա (3), բաբախիչ (4), պոմպից դեպի ռեսիվեր, այնտեղից դեպի ֆլյագա մտնող վակուումի փողրակ (5), կոլեկտորից ֆլյագա մտնող կաթի փողրակ (6), մեկ զույգ կթի բաժակներ (7), գլանաձն ռեսիվեր: Կթի շարժական ագրեգատի առավելությունը ստացիոնարի համեմատությամբ կայանում է նրանում, որ ագրեգատն անիվների վրա է, կարելի է հեշտությամբ տեղափոխել ֆերմայից-արոտավայր ու հակառակը ն ընդհանրապես ֆերմայի կամ արոտավայրի տարածքում: Լաբորատոր աշխատանք № 8

ԿԹԻ ԱՊԱՐԱՏՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել կթի ապարատների տեսակները: 2. Ուսումնասիրել եռատակտ կթի ապարատների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Ուսումնասիրել երկտակտ կթի ապարատի կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել կթի ապարատների դասակարգումը ն կառուցվածքը: 2. Գծել կթի բաժակների կառուցվածքի ն աշխատանքի սխեման:

3. Գծել եռատակտ “Волга” ապարատի բաբախիչի կառուցվածքին ու աշխատանքային սխեման, նկարագրել աշխատանքի սկզբունքը: 4. Գծել երկտակտ “Майга” ապարատի աշխատանքային սխեման ն նկարագրել կառուցվածքը: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ: Լաբորատոր աշխատանք № 9

ԿԹԻ ՏԵՂԱԿԱՅԱՆՔՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել կթի տողակայանքների կառուցվածքն ու դասակարգումը: 2. Ուսումնասիրել կովերի կապովի պահվածքի դեպքում օգտագործվող կթի տեղակայանքների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Ուսումնասիրել կովերի անկապ պահվածքների դեպքում օգտագործվող կթի տեղակայանքների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել կթի տեղակայանքների կառուցվածքը ն տալ դրանց դասակարգումը: 2. Կազմել կովերի կապովի պահվածքի դեպքում օգտագործվող կթի տեղակայանքների տեխնիկական բնութագիրը:

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԸ

АД-100 А

ДАС- 2Б

ИМПУЛЬС ИМПУЛЬС АДМ- 100 АДМ-200 М-610/12 М-620

Սպասարկող գլխաքանակը Սպասարկող անձնակազմի քանակը, կով/ժ Կթվորի արտադրողականությունը, կով/ժ Կթի ապարատի մակնիշը Կաթնախողովակաշ արի տրամագիծը, մմ Օդի ծախսը, մ3/ժ Պահանջվող հզորությունը, կՎտ Զանգվածը, կգ

3. Նկարագրել АД-100А կթի տեղակայանքի կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Կազմել կովերի անկապ պահվածքների դեպքում օգտագործվող կթի տեղակայանքների բնութագիրը:

Ցուցանիշները

ТАНДЕМ

ЕЛОЧКА

УДТ-- УДА-8А УДЕ-8А УДА-16

КАРУСЕЛЬ

շարժական

ММ-691УДА -100 УДС-3А

Սպասարկող գլխաքանակը Կթի տեղերի քանակը Տեղակայանքի թողարկությունը , կով/ժ Կթի ապարատների քանակը Օպերատորների քանակը, մարդ Տնողությունը, վրկ Օպերատորների զբաղվածության գործակիցը Էլ. շարժիչի պահանջվող հզորությունը, կՎտ Զանգվածը, կգ

5. Նկարագրել УДА-8А ЕЛОЧКА ավտոմատացված կթի տեղակայանքի կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 6. Գծել լեռնային կթի տեղակայանքի տեխնոլոգիական սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 7. Գծել դույլերի մեջ ոչխարների կթի ստացիոնար տեղակայանքի կառուցվածքային սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

4. ԿԱԹԻ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ ԵՎ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

4.1. Կաթի նախնական մշակման նշանակությունը ն տեխնոլոգիան Կաթն իր մեջ պարունակում է կենդանու ն մարդու օրգանիզմի կողմից պահանջվող բոլոր սննդանյութերը. ճարպեր` 3,8 %, սպիտակուցներ` 3,3 %, ջուր 87,5 %, կաթնաշաքար` 4,7 %, հանքային նյութեր` 0,7 %: Կաթում կան նան վիտամիններ, հորմոններ, ֆերմենտներ, կիտրոնաթթու ն կաթնաթթու: Կաթը շուտ փչացող մթերք է: Որպեսզի երկար ժամանակ պահպանվի կաթի սննդային ն տեխնոլոգիական արժեքը, կատարում են նախնական մշակում: Նախնական մշակման գործողություններն են. 1) հովացում` կաթը փչացող միկրոօրգանիզմների կյանքի գործունեությունը դանդաղեցնելու համար, 2) պաստերիզացում` կաթը ենթարկում են ջերմային մշակման, որպեսզի ոչնչանան միկրոօրգանիզմները, 3) զտում` մեխանիկական ն մասամբ մանրէական խառնուրդները հեռացնելու համար: Կթելուց անմիջապես հետո հովացված թարմ կաթն ունենում է մանրէասպան հատկություն, ն որոշ ժամանակ կանխում է միկրոօրգանիզմների գործունեությունը: Սակայն դա չի կարող ամբողջությամբ ապահովել միկրոօրգանիզմների ոչնչացումը, հատկապես, եթե կթելու ընթացքում կաթը կեղտոտվել է կամ ստացվել է հիվանդ կովից: Նման դեպքերում կատարում են պաստերիզացում` կաթը տաքացնում են մինչն 100 0Ը ն պահում որոշ ժամանակ: Պաթոգենային միկրոօրգանիզմներով վարակված կաթը ստերիլացնում են մոտավորապես 1200Ը-ում, այդ ժամանակ մահանում են նան մանրէների սպորները: Այն տնտեսությունները, որոնք մոտ են գտնվում կաթի հանձնման տեղամասին կամ կաթի մշակման գործարաններին, օգտագործում են կաթի նախնական մշակման ամենապարզ սխեմա` զտում ն հովացում:

4.2. Կաթի նախնական մշակման ն վերամշակման հիմնական տեխնոլոգիական սխեմաները Կաթի նախնական մշակման տեխնոլոգիական սխեման կախված է մի շարք գործոններից. կթի եղանակից ու տեղակայանքի տեսակից, օրվա մեջ կթելու քանակից ու կաթը տալու եղանակից, վերջնական մթերք ստանալու պահանջից, կաթի գործարանից մինչն ֆերմա եղած հեռավորությունից ն այլն: Ժամանակակից բոլոր կթի ագրեգատներն ու տեղակայանքները նախատեսված են կատարելու երկու տեխնոլոգիական գործընթաց` մեքենայական կիթ ն կաթի նախնական մշակում: Այդ գործընթացները միավորված են մեկ հոսքային գծում (նկ. 45):

ա բ Նկ. 45. Կովերի մեքենայական կթի տեխնոլոգիական սխեման. ա) կացոցում, բ) կթի սրահներում` 1. ДАС12Б (կամ АД1100А) ագրեգատ, 2. АДМ1- ագրեգատ, 3. УДТ1- (կամ УДА18А) տեղակայանք, 4. УДЕ18А (կամ УДА116) տեղակայանք:

Կաթը մաքրելու համար կթի տեղակայանքների հավաքածուում օգտագործում են փոխարինվող զտիչ կամ կենտրոնախույս կաթնամաքրիչներ: Կաթը հովացնելու համար միօրինականացված շարքի բոլոր տեղակայանքները կահավորված են թիթեղային հովացուցիչներով: Ֆերմայում հովացրած կաթը պահելու համար օգտագործում են արդյունաբերական նշանակության ռեզերվուար-թերմոսներ, իսկ երկար պահելու համար` ռեզերվուար-հովացուցիչներ: Կովերը կաթնախողովակաշարավոր տեղակայանքներով (АДМ-8, УДТ--, УДА-8А, УДЕ -8А, УДА-16, УДА-100) կթելիս կաթի նախնական մշակումը կատարվում է կթի գործընթացում: Կթի ապարատներից կաթը մուտք է գործում կաթնախողովակաշար, փոխադրվում է կաթի բլոկ, որտեղ ն ենթարկվում է նախնական մշակման: Կաթն անցնելով խմբային հաշվառման հաշվիչով (1) (նկ. 46ա) մուտք է գործում կաթընդունիչ (2), որտեղիցպոմպով (3) մղվում է դեպի զտիչ (4), թիթեղավոր հովացուցիչ (5) ն հավաքվում ամբարի (6) մեջ: Կթված կաթի քանակը հաշվառվում է հաշվիչի օգնությամբ` կենդանիների խմբի համար: Կովերը կացոցներում կթելիս կաթի նախնական մշակումը կատարում են ֆերմային կից կաթնատանը, որտեղ կաթը փոխադրվում է ֆլյագաներով կամ կաթնախողովակաշարով: Ֆլյագաներից կաթը կշեռքի (8) միջոցովլցնում են ընդունող բաքի (9) մեջ (նկ. 46բ): Բաքից պոմպով (7) այն ուղարկվում է միջանկյալ տարողություն (11) կամ զտիչ-հովացուցիչի (13) միջոցով ռեզերվուարի (6) մեջ պահպանելու համար: Այդ դեպքում բաքից կաթի մի մասը կարող է ուղարկվել սեպարատոր-սերանջատիչ (12) սեր ն յուղազրկված կաթ ստանալու համար:

Նկ. 46. Ֆերմային կից կաթնատանը կաթի մշակման տեխնոլոգիական սխեմաները. ա) կթի կաթնախողովակաշարավոր տեղակայանքների դեպքում, բ) կթի շարժական ապարատներով ագրեգատների դեպքում` 1. խմբայինհաշվառման հաշվիչ (АДМ1- տեղակայանքի վրա), 2. կաթընդունիչ-օդանջատիչ, 3. НМУ16 պոմպ, 4. զտիչ, 5. հովացուցիչ ОМ1400, 6. ռեզերվուար` կաթի հավաքման ն պահպանման համար, 7. կենտրոնախույս պոմպ, 8. կշեռք СМИ1240, 9, 10. կաթընդունիչ բաքեր, 11. միջանկյալ տարողություն, 12. սեպարատորսերանջատիչ, 13.զտիչ-հովացուցիչ ОМ11:

Այն ֆերմաները, որոնք կաթը հանձնում են ընդունման կետ կամ գործարան, աշխատում են վերը դիտարկված տեխնոլոգիական սխեմաներով: Կաթի վերամշակման նպատակն է փոխել կաթի սկզբնական հատկությունները ն ստանալ խմելու կաթ, սեր, շոռ, յուղ ն այլ կաթնամթերք: Ցանկացած կաթնամթերք ստանալու համար կաթի վերամշակումը կատարվում է հատուկ տեխնոլոգիական սխեմայով: Պաստերիզացված կաթ ստանալու տեխնոլոգիական սխեման բերված է նկ. 47-ում: Կաթը կաթնախողովակաշարով ֆերմայից կամ ավտոցիստեռնից մուտք է գործում կաթնատուն, կշեռքի վրա կշռվում է ն ինքնահոս լցվում կաթընդունիչ բաքի (3) մեջ, որտեղից կաթի կենտրոնախույս պոմպով (1) ուղարկվում է ավտոմատացված թիթեղավոր հովացուցիչի (4) մեջ, որտեղ հովանում է մինչն 40Ը, իսկ այնուհետն մղվում РМВЦ-6 ռեզերվուարի մեջ: Կաթը նորմալացվում է սեպարատոր-սերանջատիչում (8) ստացված յուղազրկված կաթ ավելացնելով: Սեպարացման ժամանակ ստացված սերը սերահասունացման վաննայում վերամշակում են ն ստանում թթվասեր: Նորմալացված կաթը պաստերիզացվում է ավտոմատացված պաստերիզացնողհովացնող տեղակայանքում (11), որից հետո պոմպով մղվում է հավասարեցնող բաքը, որտեղից ինքնահոս կերպով` դեպի ավտոմատը (15) (АП-1А) թղթե տոպրակներով բաժնեծրարելու համար: Հերմետիկացված տոպրակները դարսում են զամբյուղի մեջ:

Նկ. 47. Կաթի մշակման ն բաժնեծրարման տեխնոլոգիական սխեման. 1. կենտրոնախույս պոմպեր, 2. կշեռք СМИ1400, 3. կաթընդունիչ բաք, 4. ավտոմատացված թիթեղավոր հովացուցիչ, 5. սերահասունացման վաննա, 6. ղեկավարման կետ, 7. կայունացուցիչ, 8. սեպարատոր-սերանջատիչ, 10. լողանային կառուցվածքով հավասարեցնող բաք, 11. ավտոմատացված պաստերիզացնող-հովացնող տեղակայանք, 12. ջրի պոմպ, 13. բոյլեր, 14. հավասարեցնող բաք, 15. ավտոմատ` կաթը տոպրակների մեջ բաժնեծրարելու համար, 16. ռեզերվուար` կաթը պահելու համար:

4.3. Կաթը մաքրելու սարքավորումներ Կթի ժամանակ կաթի մեջ կարող են ընկնել փոշու, կերի, գոմաղբի մասնիկներ ն տարբեր վնասակար միկրոօրգանիզմներ: Կաթը մեխանիկական խառնուրդներից մաքրելու համար օգտագործում են զտիչներ (հարթ, գլանային, կոնական, սկավառակային) ն կենտրոնախույս կաթնամաքրիչներ: Զտիչները լինում են երկու տեսակի. պարբերական գործողությամբ` մետաղական կամ գործվածքային միջնապատով ն վակուում-զտիչներ: Շարժական դույլերում հավաքվող կաթը մաքրելու համար օգտագործում են պարզոններ: Պարզոնը տեղակայում են ֆլյագայի, տանկի ն ընդունող կշեռքների խոռոչի վրա: Գլանային զտիչը (նկ. 48ա) օգտագործում են կաթը հոսքում զտելու համար: Այն պատրաստված է չժանգոտվող պողպատից: Իրանի (5) ներսում տեղակայված է կարկաս (1): Կարկասի վրա հագցնում են զտող տարր (6), ամրացնում ռետինե օղակով (7) ն խտացնում միջնադիրով (2): Կաթնակուտակիչից կաթը պոմպովմղվում է դեպի զտիչի իրանը, ծծվելով, զտիչի նյութիմիջոցովմուտք է գործում հովացուցիչ: Շրջանառությամբ լվանալուց առաջ զտող տարրը զտիչի իրանից հեռացնում են: Բարձր արտադրողականության կաթնային գծերում կաթը զտելու համար օգտագործում են կոնական, սկավառակային ն թիթեղավոր զտիչներ: Կոնական զտիչը (նկ. 48բ) բաղկացած է իրանից (5), որը սարքավորված է մուտքի (14) ն ելքի (13) կցախողովակներով, ինչպես նան կափարիչով (9), որի վրա տեղակայված է վենտիլ (8)` օդը բաց թողնելու համար: Իրանի ներսում տեղավորված է զտող տարրով (11) կաթընդունիչ թասը (10): Կաթը կցախողո74

վակով (14) մտնում է զտիչի իրանի մեջ, զտող տարրի (11) միջոցով մաքրվում ն ծորակի (12) ու կցախողովակի (13) միջով դուրս գալիս:

ա բ Նկ. 48. Կաթի զտիչներ. ա) գլանաձն, բ) կոնական` 1. կարկաս, 2. խտացնող միջադիր, 3. անցումային խողովակ, 4. պնդօղակ, 5. իրան, 6, 11. զտող տարր, 7. օղակ, 8. կափույր, 9. կափարիչ, 10. կաթընդունիչ, 12.բաց թողնող ծորակ, 13, 14. կցախողովակներ:

Սկավառակային զտիչները տարբերվում են կոնական ն մյուս զտիչներից: Նրանց մաքրող մակերեսները բաղկացած են սկավառակների հավաքածուից ն կարելի է կարգավորել: Այս զտիչներն աշխատում են համեմատաբար երկար ժամանակ: 4.4. Կաթի հովացման մեքենաներ ն սարքավորումներ Կաթի հովացման նպատակն է կթելուց հետո ջերմաստիճանն իջեցնել մինչն 4-50Ը, որի դեպքում կաթի սկզբնական հատկությունները պահպանվում են 1,5-2 օր: Կաթը հովացնելիս փչացմանը նպաստող միկրոօրգանիզմների գործունեությունը դանդաղում է, հետնաբար ապահովվում է պահման կայունությունը: Կաթի հովացումը հիմնականում կատարում են ջրով, սառույցով ն արհեստական եղանակով ստացված սառնությամբ: Հովացման ամենաէժան ն պարզ միջոցը համարվում է 6-80Ը ջուրը, որը կաթի ջերմաստիճանն իջեցնում է 9-110Ը: Ավելի խորը հովացնելու համար օգտագործում են արհեստական եղանակը, հատուկ սառեցնող մեքենայով կամ ֆրիգատորով: Թարմ կաթը հոսընթացային տեխնոլոգիական գծերում հովացնում են հատուկ` РНО-1,6, РНО-2,5, РПО-1,6, РПО-2,5, МКА -2000Л-2А,ТОМ-2А, ОМ-400, ОМ-1А, АДМ-13000 մեքենաներով: Կաթի РНО-1,6 ռեզերվուար-հովացուցիչը նախատեսված է մինչն 200 կովունեցող ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար: Հովացումը կատարվում է ֆրեոնով: Տարողությունը 1600 լ է, զբաղեցրած մակերեսը` 4,52 մ2: Սառեցման աղբյուրը կոմպրեսորակոնդենսատորային АВ-14-1-0 ագրեգատն է, որը մտնում է РНО-1,6 մեքենայի կազմի մեջ:

Ընդհանուր տեղակայված հզորությունը 7,22 կՎտ է, զանգվածը` 900 կգ: Սպասարկվում է ֆերմայի աշխատողների կողմից: Չի պահանջում լրացուցիչ սառեցնող տեղակայանք: Կաթի РНО-2,5 ռեզերվուար-հովացուցիչը նախատեսված է մինչն 400 կովունեցող ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար: Տարողությունը 2500 լ է, զբաղեցրած մակերեսը` 5,5 մ 2: Սառեցման աղբյուրը կոմպրեսորակոնդենսատորային АВ-14-1-0 ագրեգատն է: Ընդհանուր տեղակայված հզորությունը 7,3 կՎտ է, զանգվածը` 1100 կգ: Սպասարկվում է ֆերմայի աշխատողների կողմից: Չի պահանջում լրացուցիչ սառեցնող տեղակայանք: Կաթի РПО-1,6 ռեզերվուար-հովացուցիչը նախատեսված է մինչն 100 կովունեցող ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար: Տարողությունը 1600 լ է, տեղակայված հզորությունը` 2 կՎտ, զանգվածը` 398 կգ: Սպասարկվում է ֆերմայի աշխատողների կողմից: Ագրեգատավորվում է МԼУ--С տիպի ջրահովացուցիչ տեղակայանքի հետ: Կաթի РПО-2,5 ռեզերվուար-հովացուցիչը նախատեսված է 200 ն ավելի կովունեցող ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար: Տարողությունը 250 լ է, տեղակայված հզորությունը` 2 կՎտ, զանգվածը` 635 կգ: Սպասարկվում է ֆերմայի աշխատողների կողմից: Ագրեգատավորվում է МВТ-14, МВТ-20, АВ-30 տիպի ջրահովացուցիչ տեղակայանքների հետ: Կաթի МКА-2000Л-2А ռեզերվուար-հովացուցիչը նախատեսված է ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար: Տարողությունը 2000 լ է, զբաղեցրած մակերեսը` 5,8 մ 2, ընդհանուր տեղակայված հզորությունը` 5,1 կՎտ, զանգվածը` 600 կգ: Կաթի վաննան ն կոմպրեսորակոնդենսատորային ագրեգատը 3 ժ ընթացքում ապահովում են կաթի հովացումը 360Ը-ից մինչն 40Ը: Կաթի ТОМ-2А ռեզերվուար-հովացուցիչը (նկ. 49) նախատեսված է մինչն 200 կով ունեցող ֆերմաներում կաթը հավաքելու, հովացնելու ն պահելու համար:

Նկ. 49. Կաթի ТОМ12А ռեզերվուար-հովացուցիչ. 1. ռեզերվուար, 2. ջերմատվիչ, 3. խառնիչ, 4. չափիչ քանոն, 5. ջրի խողովակ, 6. ռեզերվուարի կափարիչ, 7. կաթընդունիչ` զտիչի հետ միասին, 8. կաթի ծորակ, 9. գոլորշիացուցիչ, 10. ջրի պոմպիծծող խողովակ, 11. սառեցնող տեղակայանք:

Կաթի վաննան ն սառեցնող ագրեգատը մոնտաժված են միննույն շրջանակի վրա: Տեխնոլոգիական գործընթացի ղեկավարումն ավտոմատացված է:

Կաթի վաննան մեխանիկական եղանակով լվանալու համար ունի հատուկ սարքավորում: Վաննայի տարողությունը 1800 լ է, գաբարիտային չափերը` 4040×1670 մմ, էլեկտրական շարժիչների հզորությունը` 8,8 կՎտ, զանգվածը` 1560 կգ: Կաթը տանկի մեջ մատուցվում է պոմպիմիջոցով: Կաթի վաննան ալյումինե թիթեղներից կազմված կառուցվածք է: Վաննայի տակ տեղակայված են սառեցնող մեքենայի գոլորշիացուցիչի պանելները ն ոռոգիչ համակարգը: Ռեզերվուար-հովացուցիչն աշխատում է հետնյալ կերպ: Պաղեցման ցիկլից առաջ (3-4 ժ) միացնում են սառեցնող մեքենան, որպեսզի կուտակվի անհրաժեշտ քանակությամբ սառույց: Զտված կաթը լցվում է ռեզերվուարի մեջ ն միաժամանակ խառնվում: Ջուրը սառեցման կուտակիչից պոմպով ծծվում է ն ցանցավոր զտիչով մղվում դեպի ոռոգիչ համակարգ: Փոշիանում է վաննայի պատերի ու հատակի վրա, բարակ շերտովհոսում ներքն ն կաթը հովացնում: Օգտագործված ջուրը նորից վերադառնում է կուտակիչ, հովանում ն նորից մղվում ոռոգիչ համակարգ` ցիկլը կրկնվում է: Հովացումը կարելի է կատարել ավտոմատացված ն ձեռքի ռեժիմով: Ֆերմաներում ն համալիրներում լայն տարածում են ստացել փակ ուղղահոս, կաթի հակառակ հոսքով, հովացուցիչները: Թիթեղավոր հովացուցիչները կոմպակտ են ն ունեն բարձր արտադրողականություն: Թիթեղավոր ОМ-400 հովացուցիչը (նկ. 50) փակ տեսակի է, նախատեսված է կաթը հոսքում հովացնելու համար: Այն բաղկացած է ջերմափոխանցիչ

Նկ.50. ОМ1400 հովացուցիչի կառուցվածքը (ա) ն կաթի ու ջրի շարժման սխեման (բ). 1. ջերմափոխանցիչ թիթեղիկների հավաքածու, 2. հենարանային սալ, 3. սեղմող սալ, 4. մետաղաձող, 5. պնդօղակ, 6. պարուրաձողիկ, 7, 10. կցախողովակներ` կաթը մտնելու ն դուրս գալու համար, 8, 9. կցախողովակներ` սառը ջուրը մտնելու ն դուրս գալու համար, 11, 12. կաթի շարժման ներքնի ն վերնի երկայնական առվակներ, 13. սառը ջուրը շարժվելու երկայնական առվակներ:

թիթեղիկներից (1), հենարանային (2) ու սեղմող (3) սալերից: Հենարանային սալում ամրացված են մետաղաձողերը (4) ն կցախողովակները (7 ն 8), իսկ ներքնի մասում` կցախողովակները (9 ն 10): Թիթեղիկներիմիջն դրված են

ռետինե միջադիրներ: Սալերի միջն թիթեղիկների փաթեթները ձգված են պարուրաձողիկների (6) ն պնդօղակների (5) օգնությամբ: Կաթը կցախողովակի (7) միջոցով (նկ. 50.բ) մուտք է գործում ապարատ ն շարժվում երկայնական առվակով (11): Այս առվակից կաթը բաշխվում է թիթեղիկների միջն: Միջթիթեղիկային բացակներում շարժվելիս այն շրջահոսում է թիթեղիկների մակերեսների ակոսների շուրջը, որոնց հակառակ կողմը հովացվում է ջրով: Վերնում կաթը մուտք է գործում վերնի երկայնական առվակը (12), բաշխվում թիթեղիկների միջն երկրորդ փաթեթի բացակներում ն ներքնի երկայնական առվակներն (11) ու կցախողովակի (8) միջով, ներքնի երկայնական առվակով (13) անցնում մինչն սահմանային թիթեղիկները ն բաշխվում դրանց միջն: Այնուհետն այն մուտք է գործում վերնի երկայնական առվակը (13), տարածվում երկրորդ փաթեթի թիթեղիկների միջն եղած բացակներում ն ներքնի երկայնական առվակի ու կցախողովակի (9) միջով ապարատից դուրս գալիս: Այսպիսով, թիթեղավոր ապարատներում կաթի ն ջրի միջն ջերմափոխանակությունը տեղի է ունենում ակոսավորված բարակ մետաղական պատի միջոցով: Հովացուցիչի արտադրողականությունը 400 լ/ժ է, զանգվածը` 33 կգ: ОМ-1А մաքրիչ-հովացուցիչը (նկ. 51) նախատեսված է ֆերմայում կենտրոնախույս եղանակով կաթի մաքրման ն հովացման համար:

Նկ. 51. ОМ11А մաքրիչ-հովացուցիչ. 1. սեպարատոր-կաթմաքրիչ (ցենտրիֆուգ), 2. մայրուղային փողրակ, 3. վաննա, 4. փողրակ` կաթը տարողություն մատուցելու համար, 5. ծծող փողրակ, 6. կաթի պոմպ, 7. թիթեղավոր հովացուցիչ, 8. կանգնակ, 9. փողրակ` կաթը հովացուցիչ մատուցելու համար:

Այն կարող է լրացնել АД-100А, ДАС-2Б կթի ագրեգատներին, որոնց համար չի նախատեսված կաթի մաքրման ն հովացման սարքավորում: Մաքրիչ-հովացուցիչը բաղկացած է հիմքի վրա ամրացված սալից, ցենտրիֆուգից (1), կանգնակից (8), որի վրա ամրացված է թիթեղավոր հովացուցիչը (7), կաթի պոմպից (6), վաննայից (3), փողրակներից (2, 4, 5, 9) ն արմատուրայից: Պոմպը ծառայում է տարողությունից կամ բիդոններից կաթը կենտրոնախույս մաքրիչ մղելու, ինչպես նան մաքրիչ-հովացուցիչը շրջանառությամբ լվանալու համար: Առանց հիմքի տեղակայված է հատակի վրա: Արտադրողականու78

թյունը 1000 լ/ժ է, էլէկտրաշարժիչի հզորությունը` 2,6 կՎտ, զանգվածը` 200 կգ: Կաթի АДМ-13000 թիթեղավոր հովացուցիչը նախատեսված է ֆերմայի սառնարանային տեղակայանքից ստացվող սառը ջրով կաթը հովացնելու համար: Այն մտնում է АДМ--, УДА--А «Тандем» ն УДА-16 «Елочка» կթի տեղակայանքների կազմի մեջ: Հովացուցիչը բաղկացած է 42 թիթեղիկից, որոնք հեղույսների միջոցով սեղմված են երկու սալերի միջն: Արտադրողականությունը 1000 լ/ժ է:

4.5. Սառնարանային տեղակայանքներ Անասնապահական ֆերմաներում կաթի հովացման համար օգտագործում են МԼУ (МԼУ--С, МԼУ-12Т), МКТ կամ МВТ (МВТ-14-1-0, МВТ-20-1-0), УВ ն АВ (УВ-10, АВ-30) տիպերի սառնարանային տեղակայանքները: Այդ տեղակայանքներում որպես սառեցման ագենտ օգտագործում են խլադոն-12: МXУ-8С սառնարանային տեղակայանքը (նկ. 52) նախատեսված է ստացիոնար պայմաններում կաթը հովացնելու ժամանակ արհեստական սառնություն ստանալու համար: Կազմված է սառնության կուտակիչից ն մեքենայական ագրեգատից: Հիմնական հանգույցներն են (նկ. 52ա). կոմպրեսորը (8) էլեկտրաշարժիչի ու հաղորդակի մեխանիզմի հետ միասին, կոնդենսատորն օդամղիչի (1) հետ միասին, ռեսիվերը (7), զտիչ-չորացուցիչը (3), ջերմափոխանակիչը, գոլորշիացուցիչը, աշխատանքներն ավտոմատ կարգավորելու ն հսկելու սարքերը, ղեկավարման պահարանը: Բոլոր հանգույցները մոնտաժված են բաք-կուտակիչի (6) վրա ն կապված են խողովակաշարով: Բաք-կուտակիչը ջրով լցված բաք է, որի մեջ ընկղմված են 12,6 մ2 ընդհանուր արտաքին մակերեսով 12 գոլորշիացուցիչի (5) պանելները: Առանձին մոնտաժված են ղեկավարման պահարանը ն ջրի մղման պոմպը: Գոլորշիացուցիչում (8) գոլորշիանում է ֆրեոն-12-ը ն իրեն շրջապատող ջրից վերցնում ջերմություն: Սառը ջուրըտրվում է ոռոգիչ ջերմափոխանակիչ, որտեղ այն ջերմությունը վերցնում է կաթից, տաքանում ն նորից մուտք գործում գոլորշիացուցիչ: Ջուրը հովանալուց ֆրեոնը եռում է, ն գոլորշիները ծծվում են կոմպրեսորով (1): Կոմպրեսորում ֆրեոնի սեղմված գազերը տրվում են կոնդենսատորին (2), որտեղ հովացնող օդի հաշվին վերածվում են հեղուկի: Հեղուկ ֆրեոնն անցնում է ռեսիվեր (3), զտիչ-չորացուցիչ (5) ն այնուհետն ջերմափոխանակիչ (4): Հեղուկ ֆրեոնին հանդիպակաց գալարախողովակով գոլորշիացուցիչից (8) շարժվում է ֆրեոնի սառը գոլորշին: Շնորհիվ այդպիսի հոսանքի ֆրեոնը լրացուցիչ հովանում է, իսկ գոլորշին` տաքանում: Ջերմափոխանակիչից հեղուկ ֆրեոնը մուտք է գործում ջերմակարգավորիչ վենտիլ (7): Անցնելով վենտիլի տրամաչափված անցքի միջով, ֆրեոնը դրոսելացվում է, այսինքն` կտրուկ իջնում է ճնշումը ն գոլորշիանում:

Նկ. 52. МXУ1-С սառնարանային տեղակայանք. ա) արտաքին տեսքը` 1. օդամղիչ, 2. ջերմառելե, 3. զտիչ-չորացուցիչ, 4. ճնշման ռելե, 5. գոլորշիացուցիչ, 6. բաք, 7. ռեսիվեր, 8. կոմպրեսոր, 9. կոնդենսատոր, բ) աշխատանքային սխեման` 1. կոմպրեսոր, 2. կոնդենսատոր, 3. ռեսիվեր, 4. ջերմափոխանակիչ, 5. զտիչ-չորացուցիչ, 6. դիտելու սարք, 7. վենտիլ, 8. գոլորշիացուցիչ, 9. ռելե:

Սառնարանային տեղակայանքում վենտիլը դրված է այնպես, որ ֆրեոնի անմիջական գոլորշիացումը կատարվում է գոլորշիացուցիչում: Այնուհետն ցիկլը կրկնվում է: Հետնաբար, սառնարանային տեղակայանքում ֆրեոնի շարժումը կատարվում է ըստ փակ համակարգի:

4.6. Կաթի պաստերիզացումը Գործնականում օգտագործում են պաստերիզացման երեք ռեժիմ. երկարատն` կաթը տաքացնում են մինչն 63 0Ը ն այդ ջերմաստիճանի տակ պահում 30 րոպ., կարճատն` կաթը տաքացնում են մինչն 720 ն պահում 20-30 վ., ակնթարթային` կաթը տաքացնում են մինչն 85-900Ը, առանց պահելու: Պաստերիզացման Г-6-ОПБ-300 (ВДП-300) ն Г-6-ОПБ-600 (ВДП-600) վաննաները թթվակայուն, չժանգոտվող պողպատից պատրաստված, երկպատ պատյանով ուղղաձիգ գլանաձն ռեզերվուարներ են: Պատերի միջն օդային բացակը կատարում է ջերմամեկուսիչի դեր: Ռեզերվուարի ն իրանի միջն տարածությունը զբաղեցնում է ջրային շապիկը: Ռեզերվուարի ներսում գտնվում է ուղղաձիգ պրոպելլերային խառնիչը, հատակը գոգավոր է ն ունի թեքություն դեպի լցնող ծորակի կողմը: Ռեզերվուարը վերնից ծածկված է կափարիչով, որի մի կեսը բացվում է վերն, իսկ երկրորդն անշարժ է: Կափարիչի անշարժ մասի վրա եռակցված է կաթը լցնելու կցախողովակը: Խառնիչը շարժման մեջ է դրվում էլեկտրաշարժիչով` որդնակային նվազիչի միջոցով:Վաննան տեղակայված է երեք ոտքի վրա: Կաթը տաքանում է ջրով, որը ջերմությունը վերցնում է անմիջապես շապիկում գտնվող տաք գոլորշուց, իսկ հովացվում է շապիկով բաց թողնվող սառը ջրով:

Երկարատն պաստերիզացման Г-6-ОПБ-1000 (ВДП-1000) վաննան հորիզոնական դասավորված երկպատանի ուղղանկյուն ձնի ռեզերվուար է ն գլանաձն վաննայից տարբերվում է մեծ տարողությամբ, ինչպես նան չորս խողովակային տատանվող խառնիչի առկայությամբ: Աշխատում է հետնյալ կերպ: Միջպատային տարածություն է մտնում ջուրը, որը խառնիչում տաքացվում է գոլորշիով: Ջրի ջերմաստիճանը կարգավորում են խառնիչի տակ տեղավորված ջերմակարգավորիչով: Ջուրը, ջերմությունը տալով, շրջանառության պոմպով միջպատային տարածությունից մղվում է դեպի խառնիչ` լրացուցիչ տաքանալու համար: Պաստերիզացման ժամանակ վաննայում կաթն անընդհատ խառնվում է: Պաստերիզատոր-հովացուցիչ ОПФ-1-20 ¨ ОПФ-1-300 տեղակայանքները նախատեսված են կաթի կենտրոնախույս մաքրման, բարակ շերտով պաստերիզացման, պահման ն փակ հոսքում հովացման համար: ОПФ-1-20 տեղակայանքը նախատեսված է առողջ կովերի կաթը 74-780Ը ջերմության պայմաններում պաստերիզացնելու ն գլանաձն բաքում 20 վրկ տնողությամբ պահելու համար, իսկ ОПФ-1-300 տեղակայանքը` հիվանդ կովերի կաթը 90940Ը պայմաններում խողովակային պահոցներում 5 րոպ պահելու համար: Այս տեսակի պաստերիզատորները խորհուրդ են տրվում արդյունաբերական տեսակի խոշոր կաթնային ֆերմաների ու համալիրների, կաթընդունման կետերի ն կաթնային գործարանների համար:

Նկ. 53. Ավտոմատացված թիթեղավոր պաստերիզատոր-հովացուցիչ ОПФ-1300 տեղակայանքի աշխատանքի տեխնոլոգիական սխեման. 1. ջերմափոխանակիչ ապարատ, 2. կենտրոնախույս կաթմաքրիչ, 3. բաց թողնող փական, 4. կաթի պոմպ, 5. հավասարեցնող բաք, 6. ղեկավարման կետ, 7. խողովակային պահոց, 8. տաք ջրիպոմպ, 9. բոյլեր, 10. ինժեկտոր, 11. էլեկտրահիդրավլիկ փական, 1-Մ-կաթի մշակման սեկցիաներ: Տեղակայանքի հիմնական հանգույցներն են (նկ. 53). թիթեղավոր ջերմափոխանակիչ ապարատը (1), կաթի պոմպը (4), կենտրոնախույս կաթմաքրիչը (2), լողանային կարգավորիչով միջանկյալ հավասարեցնող բաքը (5), խողովակային պահոցը (7), բաց թողնող փականը (3): Տաք ու սառը ջուր

մատուցող համակարգի մեջ մտնում են. տաք ջրի մատուցման պոմպը (8), բոյլերը (9), ինժեկտորը (10), գոլորշու մատուցումը կարգավորող էլեկտրահիդրավլիկ փականը (11), ինչպես նան խողովակաշարերի համակարգը ն ղեկավարման կետը (6): ОПФ տիպի տեղակայանքներն աշխատում են հետնյալ կերպ: Կաթն ինքնահոս կերպովմուտք է գործում հավասարեցնող բաքի (5) մեջ, որտեղից կաթի պոմպով (4) մատուցվում է ռեգեներացիայի երկրորդ սեկցիա (111): Այստեղ այն տաքանում է մինչն 36-380Ը, անցնում է ջերմափոխանակիչ թիթեղների մեջ ն այնուհետն ուղարկվում է դեպի կենտրոնախույս կաթնամաքրիչ (2): Կաթնամաքրիչում, կենտրոնախույս ուժի ազդեցությամբ, կաթից հեռանում են մեխանիկական խառնուրդները: Այնուհետն, կաթը մատուցվում է ռեգեներացիայի առաջին սեկցիա (11), որտեղ տաք կաթի հանդիպակաց հոսքով լրացուցիչ տաքանում է ն ուղարկվում պաստերիզացման 1 սեկցիա` մինչն պահանջվող ջերմաստիճանը վերջնականապես տաքանալու համար (ОПФ-1-20 տեղակայանքում մինչն 760Ը, ОПФ-1-300 տեղակայանքում մինչն 920Ը): Մինչն պահանջվող ջերմաստիճանը տաքացած կաթը մտնում է պահոց, որտեղ մնում է 20 վրկ (ОПФ-1-20 տեղակայանքում) կամ 5 րոպ (ОПФ-1-300 տեղակայանքում) ն վերադառնում ռեգեներացիայի առաջին ն երկրորդ սեկցիաները: Սեկցիաներում հանդիպակաց սառը կաթի հոսքով այն նախապես հովանում է ն այնուհետն վերջնական հովանալու համար մատուցվում 1Մ ն Մ սեկցիաները: Կաթի հովացման ջերմաստիճանը գրանցվում է ղեկավարման կետում (6), իսկ պաստերիզացման ջերմաստիճանը` դիագրամային ժապավենի վրա: Տեղակայանքներն աշխատում են գոլորշու փոքր ճնշման պայմաններում (մոտավորապես 0,4 մՊա): Գոլորշին ստացվում է КВ-300М կամ Д-721А կաթսաներից: Կաթը հովացնելու համար օգտագործում են ջրախողովակային կամ ստորերկրյա ջուր, որը հովացվում է սառույցով կամ МԼУ--С սառնարանային տեղակայանքով: ОПФ-1 տեղակայանքի արտադրողականությունը 1000 լ/ժ է, հովացվող կաթի ջերմաստիճանը` 8 0Ը, հովացնող ջրի ծախսը` 1800 – 2000 լ/ժ: Պաստերիզատոր-հովացուցիչ ОПУ-3М ն ОП2-У5 տեղակայանքները կատարում են նույն տեխնոլոգիական գործողությունները, ինչ-որ ОПФ-1 տեղակայանքը, բայց տարբերվում են բարձր արտադրողականությամբ ն մի շարք կառուցվածքային փոփոխություններով: Այդ տիպի յուրաքանչյուր տեղակայանքի կազմի մեջ մտնում են. թիթեղավոր պաստերիզատոր-հովացուցիչը, լողանային հավասարեցնող բաքը, կաթի պոմպերը, հավասարաչափ հոսքի կարգավորիչը, երկու սեպարատոր-կաթմաքրիչը, կաթի հեռացման ավտոմատացված փականը, ջրի տաքացման շոգեինժեկտորը, տաք ջրի բրոյլերը, ղեկավարման կետը ն ճնշման ու ծախսի կարգավորիչներով խողովակաշարը: Պաստերիզատոր հովացուցիչ ОПУ-3М տեղակայանքի արտադրողականությունը 3000 լ/ժ է, իսկ ОП2-У5 տեղակայանքինը` 5000 լ/ժ, հովացվող կաթի

ջերմաստիճանը` 4-20Ը, հովացնող ջրի ծախսը համապատասխանաբար` 9000 ն 1500 լ/ժ:

4.7. Սեպարատորներ Ըստ նշանակության, կաթնային սեպարատորները լինում են` սերզատներ ն կաթմաքրիչներ: Ըստ կաթի մատուցման եղանակի ն մշակված կաթի հեռացման լինում են` բաց, կիսափակ ն փակ սեպարատորներ: Սեպարատորների շարժահաղորդումը կարող է լինել ձեռքով, էլեկտրաշարժիչից ն կոմբինացված: Սեպարատորներն օգտագործում են նան կաթի նորմալացման ն հոմոգենացման համար: Կաթի նորմալացումը` կաթի հասցնելն է մինչն տրված ԳՕՍՏ-ով յուղայնությանը: Մեր երկրում նորմալացված կաթի յուղայնությունը 3,2 % է: Գոյությունունեն նորմալացման մի քանի եղանակներ. բարձր յուղայնությամբ կաթի խառնումը ցածր յուղայնությամբ կաթին, յուղոտ կաթի ավելացումը սերզատված կաթին, յուղոտ կաթի սերզատումը, այսինքն` յուղայնության իջեցումըմինչն ստանդարտով պահանջվող չափը, սերի ավելացումը ցածր յուղայնությամբ կաթին: Ֆերմաներում նորմալացումը սովորաբար կատարում են սերզատման կամ սեր ավելացնելու ճանապարհով: Ըստ արտադրական նշանակության սեպարատորները ստորաբաժանվում են. սերզատների` 10-45 % ու բարձր յուղայնությամբ (55-83 %) սեր ստանալու համար, կաթմաքրիչների, նորմալիզատորների, հոմոգենիզատորների ն փոխարինվող թմբուկներով ունիվերսալ սեպարատորների: Նկ. 54-ում ցույց են տրված բաց տիպի սեպարատորների կաթմաքրիչի ն սերզատի աշխատանքային սխեմաները: Կաթի հոսքըմտնելովթմբուկի մեջ ափսեաձն միջադիրներով բաժանվում է բարակ շիթերի, որը նպաստում է սեպարացման գործընթացի հաջող ընթացքին: Կաթմաքրիչը (նկ. 54ա) բաղկացած է անագով կլայեկված կենտրոնական խողովակով իրանից (4), ափսեաբռնիչից (2), բաժանիչ ափսեների փաթեթներից (3), կափարիչից, ձգող պնդօղակից ն խտացնող ռետինե օղակից: Իրանի կենտրոնական խողովակը ներքնից փակված է հատակով (1): Ափսեների միջն բացակը լինում է 0,8-2 մմ: Սեպարատոր-կաթմաքրիչն աշխատում է հետնյալ կերպ: Կաթը մուտք է գործում սեպարատորի ընդունող լողանային խցիկ, որտեղ պահպանվում է հաստատուն ճնշում, ն այնուհետն տրամաչափված խողովակի միջով` թմբուկի կենտրոնական խողովակի մեջ: Խողովակից կաթը շարժվում է դեպի ափսեաբռնիչ ն դրա առվակներով տեղափոխվում թմբուկի ծայրամասերը, ինչպես ասում են կեղտի շրջանը: Այնուհետն, շարժվելով թմբուկի ն ափսեների փաթեթների միջն եղած տարածությունում, կաթը շիթերի բաժանվելով, բարձրանում է դեպի թմբուկի առանցքը ն ելքի խողովակը:

Նկ. 54. Սեպարատորների աշխատանքի սկզբունքային սխեմաները. ա) կաթմաքրիչի, բ) սերզատի` 1. հատակ, 2, 7. ափսեաբռնիչներ, 3, 6. բաժանիչ ափսեների փաթեթներ, 4, 11. իրաններ, 5. պատուհան, 8. լողանային խցիկի տրամաչափած կցախողովակ, 9. սերի յուղայնությունը կարգավորող պտուտակ, 10. վերնի բաժանիչ ափսե, 12.ռետինե օղակ:

Մաքրման գործընթացը հիմնված է կեղտի մասնիկների վրա ազդող կենտրոնախույս ուժի վրա: Դրանք կտրված սպիտակուցի բջիջների, միկրոօրգանիզմների ն այլ մասնիկներ են: Մաքրումը սկսվում է կեղտի շրջանում ն վերջանում ափսեների միջն: Ավելի ծանր օրգանական ն մեխանիկական խառնուրդները կենտրոնախույս ուժի ազդեցությամբ տեղափոխվում են թմբուկի ծայրամասերն ու հատակը, որտեղ կուտակվում են ն ապա հեռացվում: Սեպարատորի անընդհատ աշխատանքի տնողությունը կախված է կաթի աղտոտվածության աստիճանից ն թմբուկի կեղտի տարածության ծավալից: Սերզատը (նկ. 54բ) բաղկացած է իրանից (11), բաժանիչ ափսեների փաթեթներից (3), ափսեաբռնիչից (7), վերնի բաժանիչ ափսեից (10), կափարիչից, խտացնող ռետինե օղակից (12) ն ձգող պնդօղակից: Ափսեի (10) կենտրոնական մասում տեղավորված է գլանաձն արտաձգիչը: Բաժանիչ ափսեներում բացված են անցքեր` կաթն անցնելու համար: Ափսեների փաթեթների ն իրանի կափարիչի միջն եղած ազատ տարածությունը կազմում է կեղտակուտակիչ տարողություն: Սերզատի թմբուկում ափսեների միջն բացակը փոքր է, քան կաթմաքրիչում: Այն տարբեր կառուցվածքներում կազմում է 0,35-0,5 մմ: Սերզատներում կաթի բաժանումը սերի ն երեսը քաշած կաթի, ընթանում է հետնյալ կերպ: Կաթը լողանային խցիկից կենտրոնական տրամաչափած խողովակի (8) ն ափսեաբռնիչի (7) առվակի միջովմուտք է գործում դեպի ափսեները (6) ն բարակ շիթով, միջափսեային տարածություններով, թմբուկի առանցքից հոսում է դեպի ծայրամասերը: Կենտրոնախույս ուժի ներգործության տակ յուղային գնդիկները հավաքվում են ափսեների ներքնի մակերեսի վրա ն շարժվում վերն, դեպի թմբուկի պտտման առանցքը, իսկ զտված ավելի ծանր մասերը տեղաշարժվում են դեպի արտաքին մակերես (յուղի խտությունը կազմում է 0,92, շաքարինը` 1,6, սպիտակուցներինը` 1,39,

աղերինը` 2,85, ջրինը` 1 գ/սմ3): Սերը, բարձրանալով վերնի բաժանիչ ափսեի ներքին մակերեսով, թմբուկից դուրս է գալիս հատուկ անցքով: Սերզատված կաթը (երեսը քաշած) բարձրանում է բաժանիչ ափսեի արտաքին մակերեսի ութմբուկի իրանի ներքին պատի միջն եղած բացակով ն դուրս գալիս մյուս անցքով: Բաց սեպարատորներում սերի յուղայնության տոկոսը կարգավորում են պտուտակով (9), կիսահերմետիկ սեպարատորներում` սերի ն զտված կաթի ելքային մասում դրված հատուկ վենտիլով, հերմետիկներում` սերի ելքային մասում դրված վենտիլով: Ֆերմաներում տարածում են գտել «Смичка» СОМ-3-1000 ն СПМФ-2000 սեպարատորները: Դրանց արտադրողականությունը համապատասխանաբար 1000 ն 2000 լ/ժ է: СОМ-3-1000 սեպարատորի կառուցվածքային սխեման բերված է նկ. 55ում: Այն բաղկացած է հենոցից (1), հաղորդակային մեխանիզմից, թմբուկից (3) ն կաթի ամանից (4): Հենոցը թուջից ձուլվածք է, որի ներքնի խոռոչը յուղի պատենատուփ է: Դրա բկամասի կենտրոնում տեղավորված է ուղղաձիգ լիսեռ թմբուկի հետ միասին: Բկամասի վրա, թմբուկից վերն, տեղակայում են կաթի ամանը:

Նկ. 55. Կաթի СОМ-3-1000 սեպարատոր-սերզատ. ա) սեպարատորի կտրվածքը, բ) թմբուկի կտրվածքը` 1. հենոց, 2. ուղղաձիգ լիսեռ, 3. թմբուկ, 4. կաթի աման, 5. երեսը քաշած կաթի ելքի ճեղք, 6. սերի հոսքի կարգավորիչ պտուտակ, 7. պնդօղակ, 8. իրան կափարիչ, 9. վերնի բաժանիչ ափսե, 10. ափսեների փաթեթներ, 11. ափսեաբռնիչ, 12. խտացնող ռետինե օղակ, 13. կենտրոնական խողովակով թմբուկի իրան:

Հաղորդակային մեխանիզմը բաղկացած է շփական կցորդիչից, հորիզոնական ու ուղղաձիգ լիսեռներից ն արագընթաց պտուտակային զույգից: Շփական կցորդիչը կենտրոնախույս գործողությամբ է, ապահովում է սեպարատորի թմբուկի սահուն թափառքը: Ուղղաձիգ լիսեռը (2) պտտվում է երկու հենարանի վրա. վերնինն ապահովվում է շառավղային միաշարք առանցքակալով, իսկ ներքնինն ունի երկու առանցքակալ` շառավիղագնդաձն

ն հենարանային: Վերջինս հենվում է կրնկատակի պտուտակի վրա: Ուղղաձիգ լիսեռի վերնի կոնական մասի վրա արված է երիթային փորակ` թմբուկը միացնելու համար: Սեպարատորի թմբուկը բաղկացած է իրանից (13), ափսեաբռնիչից (11), բաժանիչ ափսեների փաթեթից (10), կարգավորիչ պտուտակով վերնի բաշխիչ ափսեից (9), խտացնող ռետինե օղակից (12), պատյանից ն պնդօղակից: Ափսեաբռնիչի ներքնի մասում նախատեսված են երեք առվակ: Յուրաքանչյուր բաժանիչ ափսե իր արտաքին մակերնույթի վրա ունի եռակցված բութակներ, որոնք նախատեսված են ափսեների միջն անհրաժեշտ բացակն ապահովելու համար: Իրանի վրա հենվող ներքնի ափսեն այդպիսի բութակներ ունի երկուկողմից: Կաթի ամանը ծառայում է կաթ ընդունելու ն սերնու սերզատված կաթը հեռացնելու համար: Սեպարատորի աշխատանքի ժամանակ կաթը կաթնախողովակաշարից մուտք է գործում լողանային խցիկ: Լցվելուց հետո լողանը բարձրանում է ու ծածկում կաթնախողովակաշարի անցքը ն կաթի մուտքի արագությունը համապատասխանաբար փոքրանում է: Հերթականությամբ անցնելով թմբուկի կենտրոնական խողովակով, ափսեաբռնիչի առվակով ն ափսեների փաթեթով, կաթը բարակ շերտով բաշխվում է թմբուկի միջպատային տարածությունում, որտեղ անմիջապես տեղի է ունենում կաթի բաժանումը սերի ն սերզատված կաթի: Կենտրոնախույս ուժի ներգործությամբ կաթի ավելի ծանր զտամասերը շպրտվում են ծայրամասերը, իսկ ավելի թեթնները` յուղային գնդիկները, շարժվում են դեպի թմբուկի առանցքը: Ափսեների յուրաքանչյուր զույգի միջափսեային տարածությունում առաջանում են երկու հակադիր ուղղված հոսքեր: Ափսեների արտաքին մակերեսով սերը շարժվում է դեպի ափսեապահիչ, որտեղ միանալով ընդհանուր հոսքի հետ բարձրանում է վերն ն դուրս գալիս պտուտակով կարգավորվող անցքից: Կաթում եղած մեխանիկական խառնուրդները նստում են կեղտի տարածության պատերին: Սերզատված կաթը ճնշման տակ կեղտի տարածությունով բարձրանում է վերն ն թմբուկի պատյանի ներքնի մասից դուրս գալիս: Սեպարատորի թողունակությունը 0,28 կգ/վրկ է, թմբուկի անկյունային արագությունը` 850 ռադ/վրկ, թմբուկի փաթեթներում ափսեների քանակը` 52(4, թմբուկի զանգվածը հավաքված վիճակում` 16,3 կգ, էլեկտրաշարժիչի հզորությունը` 1 կՎտ:

4.8. Կթի տեղկայանքի արտադրողականության հաշվարկը Կթի տեղակայանքը սպասարկելու համար մեքենայական կթի օպերատորների քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. 100  C nկ tձ , (34) n   օպ

607հ

որտեղ` ոկ-ն ֆերմայում կովերի գլխաքանակն է, Ը-ն` ցամաքած կովերի տոկոսը (10-15 %(, tձ-ն` ձեռքի գործողությունների կատարման ժամանակը:

Դույլերում կթելիս tձ-3-4 րոպե, «Յոլոչկա» տեղակայանքներում կթելիս` tձ-0,8-1 րոպե, 7հ-ը` կթի ընդհանուր տնողությունը, ժամ: Ֆերմայում կովերը կթելու տնողությունը որոշում են ելնելով օրվա բոլոր գործընթացների կատարման ընդհանուր գրաֆիկից, հաշվի առնելով անասնաբուծական պահանջները ն տեղական պայմանները: Մեծամասամբ 7հ-2-3 ժ: Մեկ օպերատորի կողմից սպասարկվող կթի ապարատների քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով.

nապ 

tապ  tձ

,

(35)

tձ

որտեղ` tապ-ը ապարատի աշխատանքի ժամանակն է (առանց օպերատորի), tապ-4-5 րոպե: Օպերատորի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ բանաձնով.

Wօպ 

60 կով/ժ: tձ

(36)

Կթի տեղակայանքի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ բանաձնով. 60nօպ կով/ժ: (37) Wտ  tձ Լաբորատոր աշխատանք № 9

ԿԱԹԻ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԵՎ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել կաթի նախնական մշակման նշանակությունը ն տեխնոլոգիան: 2. Ուսումնասիրել կաթը մաքրելու ն հովացնելու մեքենաների ու սարքավորումների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Ուսումնասիրել սեպարատորների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Ուսումնասիրել պաստերիզատորների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Ուսումնասիրել սառնարանային տեղակայանքների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 6. Ուսումնասիրել կթի տեղակայանքի արտադրողականության հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը

1. Նկարագրել կաթի նախնական մշակման նշանակությունը ն տեխնոլոգիան: 2. Գծել ֆերմային կից կաթնատանը կաթի մշակման տեխնոլոգիական սխեման ն նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Նկարագրել կաթը մաքրելու ն հովացնելու մեքենաների ն սարքավորումների տեսակները: 4. Գծել ОМ-1А մաքրիչ-հովացուցիչի սխեման ն նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքային սկզբունքը: 5. Գծել СОМ-3-1000 սեպարատոր-սերզատի սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքային սկզբունքը: 6. Նկարագրել պաստերիզացման եղանակները ն ВДП-1000 պաստերիզատորի աշխատանքի սկզբունքը: 7. Որոշել կթի տեղակայանքի արտադրողականությունը:

Ելակետային տվյալներ Մատյանի №-ի առաջին թիվը

Մատյանի №-ի վերջին թիվը

Գ լ խ ա ք ա ն ա կ, ո, կով

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

5. ԳՈՄԱՂԲԻ ՀԱՎԱՔՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ

5.1. Գոմաղբի հավաքման ն հեռացման եղանակները Գոմաղբը հավաքում ն հեռացնում են մեխանիկական, հիդրավլիկ ն պննմատիկ եղանակներով: Մեխանիկական եղանակի դեպքում օգտագործում են. - քերիչային, շնեկային ն մետաղաձողային փոխադրիչներ, որոնք տեղակայվում են գոմաղբառվակների մեջ, - հետադարձ-համընթաց գործողությամբ սկրեպերներ ն դելտա-սկրեպերներ, ինչպես նան տարբեր տեսակի բուլդոզերներ: Գոմաղբի հեռացման համար հիդրավլիկ համակարգից ամենից շատ տարածվել են հիդրոլվացման ն անընդհատ ու ընդհատուն (պարբերական) գործողության ինքնահոս եղանակները: Պննմատիկ եղանակներին են դասվում պննմատիկ ն շրջանառությամբ գործող տեղակայանքները: Պննմատիկ եղանակն օգտագործվում է անասնաշենքից դուրս գոմաղբը գոմաղբամբար փոխադրելու համար: Խոշոր եղջերավոր անասունների ֆերմաներում ն համալիրներում ամենից շատ տարածվել է գոմաղբը հեռացնելու մեխանիկական եղանակը, որի դեպքում օգտագործում են տրակտորից կախված բուլդոզեր, ТСН տիպի քերիչային փոխադրիչներ, УС-15 ն УС-10 դելտա-սկրեպերային տեղակայանքներ: Խոշոր եղջերավոր անասունների անասնաշենքից գոմաղբը երբեմն հեռացնում են տրակտորային բուլդոզերներով, որոնք գոմաղբը միաժամանակ բարձում են փոխադրամիջոցին (նկ. 56ա): Նկ. 56. Անասնաշենքերից գոմացբի հեռացման տեխնոլոգիական սխեմաները. ա) բուլդոզերով, բ) ТСН տիպի շղթայաքերիչային փոխադրիչներով, գ) УС-15 ն УС-10 սկրեպերային տեղակայանքներով, դ) ինքնահոս կերպով մինչն կուտակիչ ն այնուհետն պոմպով մոբիլային փոխադրամիջոց կամ ամբար, ե) կուտակում հատակի տակի ամբարում ն հետագայում հեռացում: Կենդանիների կապովի պահվածքի դեպքում, երբ օգտագործում են քիչ քանակությամբ ցամքար կամ բոլորովին չեն օգտագործում, գոմաղբը հեռացնում են օրական 3–6 անգամ` ТСН-3,0Б, ТСН-2,0Б կամ ТСН-160 շղթայաքերիչային, ինչպես նան շնեկային փոխադրիչներով (նկ. 56բ):

Կովերի անկապ-բոքսային պահվածքի դեպքում, երբ ճեղքավոր հատակ չկա, գոմաղբը հեռացնում են օրական 2–3 անգամ` УС-15 կամ УС-10 սկրեպերային տեղակայանքների օգնությամբ (նկ. 56գ): Գոմաղբի հեռացման հիդրավլիկ եղանակը ամենից շատ կիրառվում է խոշոր համալիրներում: Այս դեպքում անասնաշենքում պատրաստվում են առվակներ, որոնք ծածկվում են ճեղքավոր հատակով: Գոմաղբը կենդանիների կողմից տրորվելով ճեղքերից ընկնում է առվակի մեջ, իսկ այնուհետն այնտեղից ջրով հեռանում է ինքնահոս կերպով (նկ. 56դ): Հիմնականում օգտագործում են երկու տեսակի ինքնահոս համակարգեր` անընդհատ ն ընդհատ (պարբերական) գործողությամբ: Առաջին դեպքում գոմաղբն առվակի մեջ լցված ջրի երեսով շարժվում է դեպի վերջամաս ն նախօրոք տեղակայված 10-15 սմ բարձրությամբ պատնեշի վրայից թափվում լայնական առվակի մեջ: Այս համակարգը խորհուրդ է տրվում օգտագործել այն ֆերմաներում ու համալիրներում, որտեղ կենդանիներին պահում են առանց ցամքարի ն կերակրում են սիլոսով, արմատապալարապտուղներով, մնացուկներով, մզուկով ն կանաչ զանգվածով: Պարբերական գործողությամբ ինքնահոս համակարգի դեպքում գոմաղբը հավաքվում է երկայնական առվակների մեջ: Առվակներում նախօրոք լցված է լինում 0,1 մ բարձրությամբ ջուր, իսկ վերջավորություններում լինում են մղափականներ: Մղափականները բացելիս հավաքված գոմաղբն առվակներից դուրս է թափվում: Առվակներում գոմաղբը կուտակվում է 7-14 օր: Առվակների թեքությունը 0,005-0,02 է: Հիդրավլիկ համակարգերի անխափան աշխատանքի համար գոմաղբի խոնավությունը պետք է լինի 88–92 %, առվակներում կերի մնացորդներ չպետք է ընկնեն, առվակները պատրաստելիս պետք է պահպանվեն շինարարական բոլոր նորմերը: Գոմաղբն անասնաշենքից մտնելով պոմպային կայան НШ-50 կամ НЖН– 200 պոմպով մղվում է փոխադրամիջոց կամ գոմաղբամբար: Վերջին տարիներին մի շարք տնտեսություններում (Օրինակ, Անիի շրջանի Մարալիկի կաթնապրանքային համալիրում), որտեղ ընդունված էր կովերի անկապ-բոքսային պահվածքը, անասնաշենքի հատակի տակ (նկուղային հարկում) պատրաստել էին գոմաղբամբար ն ճեղքավոր հատակից գոմաղբը թափվում էր այնտեղ ու կուտակվում ամբողջ մսուրային շրջանում (նկ. 56ե): Գոմաղբի հավաքման ու հեռացման այս կամ այն տեխնոլոգիական սխեմայի ընտրությունը կախված է ֆերմայի կամ համալիրի մեծությունից, դրանց տեղաբաշխման առանձնահատկություններից, բնակլիմայական պայմաններից, կենդանիների պահվածքի եղանակից, գյուղատնտեսական հանդակների առկայությունից, դրանց հեռավորությունից ն այլն:

5.2. Գոմաղբի հեռացման մեքենաները ն փոխադրիչները Գոմաղբի հեռացման մեխանիկական միջոցները լինում են մոբիլային ն ստացիոնար:

Մոբիլային միջոցներն օգտագործում են հիմնականում կենդանիների անկապ պահվածքի (խոր ցամքարի վրա) դեպքում գոմաղբը հեռացնելու համար: Անասնաշենքից, տարին մեկ-երկու անգամ Д-444 բուլդոզերով կամ ПБ-35 բարձիչ-բուլդոզերով, գոմաղբը հանում են ն բարձում փոխադրամիջոցին: ПБ-35 բարձիչ-բուլդոզերը նախատեսված է գոմաղբը կույտերի ձնով հավաքելու ն փոխադրամիջոցին բարձելու համար: Գոմաղբը հեռացնելու համար օգտագործում են ստացիոնար ТСН-3,0Б, ТСН-2Б, ТСН-160А շղթայաքերիչային փոխադրիչները: Գոմաղբ հավաքող ТСН-3,0Б քերիչային փոխադրիչը (նկ. 56) նախատեսված է գոմաղբն անասնաշենքից հավաքելու ն փոխադրամիջոցին բարձելու համար: Բաղկացած է հորիզոնական ն թեք շղթայաքերիչային փոխադրիչներից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձին հաղորդակը: Հաղորդակը 6,2 կՎտ հզորությամբ էլեկտրաշարժիչ է, արտադրողականությունը` 3–10 տ/ժ: Հորիզոնական շղթայի երկարությունը 170 մ է, թեքինը` 13,7 մ, զանգվածը համապատասխանաբար` 1485 ն 534 կգ:

Նկ. 57. Գոմաղբ հավաքող քերիչային փոխադրիչների կառուցվածքատեխնոլոգիական սխեմաները. ա) ТСН-160 փոխադրիչի (շրջանային շարժումով), բ) УН-3 փոխադրիչի (հետադարձ-համընթաց շարժումով), գ) շերեփային սկրեպերով լայնական УСН-8 տեղակայանքի (հետադարձ-համընթաց շարժումով)` 1. երկայնական փոխադրիչ, 2. թեք փոխադրիչ, 3. ձգող հարմարանք, 4.լայնական փոխադրիչի УН-3 սկրեպեր:

Գոմաղբ հավաքող ТСН-2Б քերիչային փոխադրիչը նախատեսված է գոմաղբն անասնաշենքից հավաքելու ն փոխադրամիջոցին բարձելու համար: Փոխադրիչը բաղկացած է երկու` հորիզոնական ն թեք մասերից: Այն ТСН3,0Б փոխադրիչից տարբերվում է նրանով, որ այդ երկու մասերն աշխատում են միննույն շղթայով ն ունեն մեկ ընդհանուր հաղորդակ, որի էլեկտրաշարժիչի հզորությունը 6,2 կՎտ է, ընդհանուր զանգվածը` 2500 կգ: Գոմաղբ հավաքող ТСН-160А քերիչային փոխադրիչը նախատեսված է անասնաշենքից գոմաղբը հավաքելու ն միաժամանակ փոխադրամիջոցին բարձելու համար: Բաղկացած է առանձին հաղորդակ ունեցող հորիզոնական

ն թեք փոխադրիչներից: Ի տարբերություն ТСН-3,0Б ն ТСН-2Б շղթայաքերիչային փոխադրիչների` այս փոխադրիչի շղթայի օղակները կլոր են, չքանդվող, ջերմամշակված: Գոմաղբառվակների չափերն են. լայնությունը` 320, խորությունը` 120 մմ: Հորիզոնական փոխադրիչի շղթայի երկարությունը 160 մ է, թեքինը` 13,04 մ: Հաղորդակի էլեկտրաշարժիչի հզորությունը 6,2 կՎտ է, զանգվածը համապատասխանաբար` 1410 ն 480 կգ: Նկարագրված գոմաղբ հավաքող ու հեռացնող մեխանիկական միջոցների տեխնոլոգիական սխեմաները բերված են նկ. 57-ում:

5.3. Գոմաղբամբարի մակերեսի ն ծավալի հաշվարկը 1. Մեկ անասունից օրվա ընթացքում ստացվող գոմաղբի քանակը կարելի է հաշվել կախված կերաբաժնից, կերատեսակներից ն օգտագործված ցամքարի քանակից ու տեսակից.   K չ.ն  (38) qօր  4  Ï չ.ն  կգ,   որտեղ` Ճչ.ն.-ը կերաբաժնի մեջ եղած չոր նյութերի քանակն է, կգ, Пչ.ն.-ն` ցամքարի մեջ եղած չոր նյութերի քանակը, կգ: Մեկ կգ չոր նյութերի քանակը, %-ով. խոտ` 80, ծղոտ` 80, սիլոս` 33, սենաժ` 43, արմատապտուղ` 12, խտացրած կեր` 87, խոտալյուր` 80, համակցված կեր` 87: Մեկ կգ ցամքարում չոր նյութերի քանակը. %-ով. ծղոտ` 80, տորֆ` 70, փայտի թեփ` 75, մանրատաշեղ` 72: 2. Մեկ անասունից օրվա ընթացքում ստացվող գոմաղբի քանակը կարելի է հաշվել նան հետնյալ բանաձնով. զօր - զկղ + զջր + զլվ + զց կգ, (39) որտեղ` զկղ-մեկ անասունից անջատվող միջին օրական պինդ կղանքն է, կգ, զջր-ը` մեկ անասունից անջատվող միջին օրական ջրիկ կղանք (մեզը(, կգ, զլվը` մեկ անասունի հաշվով գոմաղբը առվակներից դուրս հանելու վրա միջին օրական ջրի ծախսը, կգ (աղյուսակ 2), զց-ն` մեկ անասունի համար ցամքարի միջին օրական նորմը, կգ: Պինդ գոմաղբի համար հիմնականում պետք է օգտագործել մեկ անասունից օրվա ընթացքում ստացվող գոմաղբի քանակը հաշվելու առաջին եղանակը: Անասունների ամբողջ գլխաքանակից օրվա ընթացքում ստացվող գոմաղբի քանակը (Օօր) որոշվում է հետնյալ բանաձնով.

Օօր 



qօր1m1  qօր 2m2  ԷԷԷ  qօր n mn



տ,

(40)

որտեղ` qօր , qօր ,ԷԷԷ, qօր -ը տարբեր սեռահասակային խմբերում մեկ անասու1 n նից օրվա ընթացքում ստացվող գոմաղբի քանակն է, կգ, m1, m2 ,ԷԷԷ, mn -ը` խմբերում անասունների գլխաքանակը:

Երբ ֆերմայում անասունները միատեսակ են, ապա (45) բանաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. (41) Օօր  qօր m տ, Տարվա ընթացքում անասնապահական ֆերմայում ստացվող գոմաղբի քանակը (Օտ) որոշում են հետնյալ բանաձնով. (42) Օտ  Օօր N տ, որտեղ` Է-ը մսուրային օրերի տնողությունն է: Անասունների ազատ անկապ պահվածքի դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել նան 0,4-0,5 մ սկզբնական շերտով ցամքարի (չկտրտված ծղոտ) քանակը. (43) Օց  Fկ hշ  տ, որտեղ` Fկ-ն կովանոցի մակերեսն է, մ2, hշ-ն` ծղոտի շերտի հաստությունը, մ, ρ -ն` ծղոտի շերտի խտությունը, տ/մ3 ( ρ- 0,06 - 0,08): Անասունների անկապ ազատ պահվածքի դեպքում գոմաղբի տարեկան ընդհանուր ելքը կստացվի. (44) Օտ.ընդ  Օտ  Օց տ: Իմանալով ֆերմայում ամբողջ անասնագլխաքանակից գոմաղբի օրվա ելքը ն պահպանման տնողությունը որոշում են գոմաղբամբարի մակերեսը (այն մասշտաբով տեղադրում են ֆերմայի գլխավոր պլանի վրա). 1 Օօր D մ , (45) Fամբ 

h



գ

որտեղ` Fամբ -ը գոմաղբամբարի մակերեսն է, մ2, h -ը` գոմաղբամբարում գոմաղբը դարսելու բարձրությունը, h - 1,5-2,5 մ, D -ն` գոմաղբն ամբարում պահելու տնողությունը, օր, ρգ-ն` գոմաղբի խտությունը, տ/մ3: Մսուրային շրջանում կուտակվող գոմաղբի համար` ρգ - 0,7-0,9 տ/մ3 , հեղուկի համար` ρգ - 0,9-1,0 տ/մ3: Գոմաղբամբարում գոմաղբի ծավալը կկազմի. (46) Vգ  Fամբh մ :

5.4 Գոմաղբի մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները Ներկայումս գոմաղբի (թռչնաղբի) մշակման ամենաարդյունավետ եղանակներն են. աերոբային, անաերոբային ն կենսաբանական (անձրնորդերի միջոցով կենսահումուսի արտադրություն):

5.4.1. Գոմաղբի մշակման աերոբային եղանակը Գոմաղբն աերոբային եղանակով մշակում են գոմաղբամբարում, բաց հրապարակներում ն հատուկ շինություններում արագացված եղանակով:

Գոմաղբում հիվանդաբեր բակտերիաները, վիրուսները, սնկերն ու մոլախոտերի սերմերը ոչնչացնելու ն միաժամանակ սննդանյութերի առավելագույն քանակի պահպանումով օրգանական պարարտանյութ ստանալու համար նպատակահարմար է ցամքարային պինդ գոմաղբը պահել հատուկ պատրաստված գոմաղբամբարներում: Տնտեսություններում գոմաղբի պահպանումը գոմաղբամբարում ոչ միայն ագրոտեխնիկական, այլն սանիտարական մեծ նշանակություն ունի: Գոմաղբն ամեն օր գոմաղբամբարում հավաքելը վերացնում է վարակիչ ն գյուղատնտեսական կենդանիների ճիճվային հիվանդությունների տարածման աղբյուրները: Լավորակ պարարտանյութ ստանալու համար գոմաղբն ամբարում պահում են 5-16 ամիս: Այդ ընթացքում խմորման հետնանքով ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչն 700Ը ն գոմաղբի մեջ նյութերն էական փոփոխության են ենթարկվում, բակտերիաների գործունեության շնորհիվ ձնափոխվում են օրգանական ն ազոտական նյութերը: Առաջարկվում է շատ պարզ կառուցվածքով գոմաղբամբար (նկ.58): Այն բաղկացած է երեք բաժանմունքներից, որոնք ունեն մուտքի (1) ն ելքի (2) թեք հարթակներ: Ըստ որում բաժանմունքների քանակը ն չափսերը կախված են մշակվող գոմաղբի քանակից ն մշակման տնողությունից. -· nՈ -Ո  ·  · կամ -Ո  , (47) 2 2 · 2 · nՈ որտեղ` vգ -ն տարվա ընթացքում մշակվող գոմաղբի ծավալն է, Օգ -ն` զանգվածը, գ -ն` գոմաղբի խտությունը, ոբ -ն` բաժանմունքների քանակը, vբ -ն` մեկ բաժանմունքի ծավալը: Օգ -ն բաժանված է 2-ի, որովհետն գոմաղբը ֆերմենտացվում է մոտ 6 ամսում:

Նկ. 58. Գոմաղբամբարի կառուցվածքային սխեման:

Իր հերթին -Ո 



(

  h h·bՈ

մ3, որտեղ ℓվ ն ℓհ -ն համապատասխանաբար

բաժանմունքի վերնի մասի ն հատակի երկարություններն են, hգ -ն` գոմաղբամբարի բարձրությունը, Եբ-ն բաժանմունքի լայնությունը: Սովորաբար hգ-1,5–2 մ, իսկ մյուս չափերը պետք է ընտրել տեղանքի հնարավորություններից ելնելով: Մսուրային շրջանի սկզբում գոմաղբը կուտակում են առաջին բաժանմունքի վերջնամասից սկսած մինչն սկզբնամասը, հետո` հերթականությամբ

երկրորդ ու երրորդ բաժանմունքների վերջնամասից սկսած: 5-6 ամիս հետո առաջին բաժանմունքի վերջնամասից ամենահնացած (ֆերմենտացված) գոմաղբը տեղափոխում են դաշտ կամ կենսահումուսի արտադրամաս, հետո երկրորդի ու հերթականությամբ երրորդի վերջնամասից սկսած: Դատարկված բաժանմունքներում նույն հերթականությամբ կուտակում են թարմ գոմաղբ: Օրգանական պարարտանյութերի կուտակման ն դրանց որակի բարձրացման նպատակով լայն տարածում է ստացել տարբեր տեսակի կոմպոստների պատրաստումն ու օգտագործումը: Հատուկ ուշադրության է արժանի գոմաղբի օգտագործումը կոմպոստի ձնով` ֆոսֆորիտի ալյուրի հետ: Ապացուցվել է, որ գոմաղբի կոմպոստավորումը ֆոսֆորիտի ալյուրի հետ արագացնում է օրգանական նյութերի տարրալուծումը: Կոմպոստում կուտակվում են նշանակալի քանակությամբ հումինային նյութեր, որոնք դրական ազդեցություն են ունենում հողի ֆիզիկաքիմիական ն կենսաբանական հատկությունների վրա, կրճատվում է գոմաղբից ազոտի կորուստը, իսկ ֆոսֆորիտի ալյուրի ֆոսֆորը դառնում է բույսի համար ավելի մատչելի միացություն: Գիտաարտադրական փորձերով ապացուցվել է, որ տորֆի արդյունավետությունը կտրուկ մեծանում է, եթե այն օգտագործվում է կոմպոստի ձնով` գոմաղբի ն հատկապես ֆոսֆորիտի ալյուրի, կրի կամ այլ օրգանական նյութերի ն հանքային պարարտանյութերի հետ: Կենսաբանական գործընթացների ազդեցության տակ տորֆի ազոտը վերածվում է բույսերի կողմից հեշտ յուրացվող միացությունների: Սակայն պետք է ասել, որ գոմաղբային կոմպոստներ պատրաստելը շատ աշխատատար է: Կոմպոստային խառնուրդների պատրաստման արդյունավետությունը կարելի է մեծացնել կատարվող գործողությունների քանակի ու սննդարար նյութերի կորուստների կրճատման, ելքային գոմաղբի մեջ մթնոլորտային տեղումների բացառման, ողջ տարվա ընթացքում բաղադրամասերի հավասարաչափ խառնման ճանապարհով: Այդ բոլոր պահանջներին առավելագույն չափով բավարարում է անասնաշենքից գոմաղբի հավաքման գործընթացում կոմպոստային խառնուրդների պատրաստման տեխնոլոգիան, որի սկզբունքային սխեման ներկայացված է նկ. 59-ում: Առաջարկվող տեխնոլոգիային համապատասխան կոմպոստային խառնուրդների արտադրությունն իրականացվում է խառնման բաժանմունքում, որտեղ ելքային գոմաղբն անասնաշենքերից մուտք է գործում լայնական փոխադրիչով: Միաժամանակ լայնական փոխադրիչի շարունակությունը կազմող շնեկային փոխադրիչ-խառնիչում գոմաղբի հետ չափավորված խառնվում է խոնավակլանիչ նյութը: Եթե որպես խոնավակլանիչ նյութ օգտագործվում է չմանրացված ծղոտ, ապա սնուցիչ-չափավորիչի վրա տեղակայում են հատուկ մանրացնող սարք: Սնուցիչից անցնելուց հետո

կոմպոստային խառնուրդը մուտք է գործում թեք փոխադրիչի վրա ն լցվում փոխադրամիջոցի մեջ կամ ժամանակավոր պահման հարթության վրա: Այս տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս պահպանել սննդարար նյութերը, չի պահանջում թանկարժեք գոմաղբամբարի կառուցում, բացառում է գոմաղբի մեջ մթնոլորտային ն ձյան հալոցքի ջրերի լցվելը, հեղուկ ֆրակցիայի մուտքը գրունտային ջրերի մեջ, գոմաղբի սառչելն ու գործընթացի չիրականացումը:

Նկ. 59. Անասնաշենքից գոմաղբի հավաքման ընթացքում կոմպոստային խառնուրդների պատրաստման տեխնոլոգիայի սկզբունքային սխեման` 1. ելքային գոմաղբի մատուցման շնեկային փոխադրիչ, 2. շնեկային փոխադրիչ-խառնիչ, 3. խոնավակլանիչ նյութերի սնուցիչ-չափավորիչ, 4. գրեյֆերային բարձիչ, 5. խոնավակուտակիչ նյութերի փոխադրամիջոց, 6. բուլդոզեր, 7. կոմպոստային խառնուրդի բեռնաթափման թեք փոխադրիչ:

Առաջարկվող տեխնոլոգիային համապատասխան կոմպոստային խառնուրդների արտադրությունն իրականացվում է խառնման բաժանմունքում, որտեղ ելքային գոմաղբն անասնաշենքերից մուտք է գործում լայնական փոխադրիչով: Միաժամանակ լայնական փոխադրիչի շարունակությունը կազմող շնեկային փոխադրիչ-խառնիչում գոմաղբի հետ չափավորված խառնվում է խոնավակլանիչ նյութը: Եթե որպես խոնավակլանիչ նյութ օգտագործվում է չմանրացված ծղոտ, ապա սնուցիչ-չափավորիչի վրա տեղակայում են հատուկ մանրացնող սարք: Սնուցիչից անցնելուց հետո կոմպոստային խառնուրդը մուտք է գործում թեք փոխադրիչի վրա ն լցվում փոխադրամիջոցի մեջ կամ ժամանակավոր պահման հարթության վրա: Այս տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս պահպանել սննդարար նյութերը, չի պահանջում թանկարժեք գոմաղբամբարի կառուցում, բացառում է գոմաղբի մեջ մթնոլորտային ն ձյան հալոցքի ջրերի լցվելը, հեղուկ ֆրակցիայի մուտքը գրունտային ջրերի մեջ, գոմաղբի սառչելն ու գործընթացի չիրականացումը: Գոմաղբն ու խոնավակլանիչ նյութը կարելի է իրար խառնել նան անասնաշենքի ներսում` գոմաղբառվակներում: Կոմպոստային խառնուրդի պատրաստման տեխնոլոգիական գծում բոլոր մեքենասարքավորումների արտադրողականությունը պետք է համաձայնեցված լինի:

Պահանջվող խոնավությամբ կոմպոստային խառնուրդ պատրաստելու համար խոնավակլանիչ նյութի զանգվածը որոշում են հետնյալ բանաձնով. mË 

(W·  WÏË )m· ,

WÏË  WËÏ

(4-)

որտեղ` ոխ, ոգ -ն համապատասխանաբար խոնավակլանիչ նյութի ն ելքային գոմաղբի զանգվածներն են, տ, Wգ, Wկխ, Wխկ-ն` համապատասխանաբար ելքային գոմաղբի, կոմպոստային խառնուրդի, խոնավակլանիչ նյութի խոնավությունները, %: Կոմպոստային խառնուրդների պատրաստման նկարագրված տեխնոլոգիական գիծը նպատակահարմար է ներդնել այնպիսի անասնապահական ֆերմաներում, որտեղ օրական ստացվում է 5 տոննայից ոչ պակաս գոմաղբ: Սովորական կոմպոստների պատրաստման տեխնոլոգիաների մասին որոշակի տեղեկություններ տրվեցին վերնում: Այժմ նկարագրենք արագացված եղանակով գոմաղբի (թռչնաղբի) ֆերմենտացումը աերոբային տեխնոլոգիայով, որը մեծ տարածում է ստանում արտասահմանյան երկրներում: Նկ. 60-ում բերված է աերոբային արագացված եղանակով գոմաղբի մշակման տեխնոլոգիական գծի սխեման:

Նկ. 60. Գոմաղբի ն թռչնաղբի աերոբային մշակման տեխնոլոգիական գիծ. 1. ընդունարան, 2. խառնիչ РСП-10, 3. շերեփ, 4. բարձիչ ЭП-103, 5. ֆերմենտատոր, 6. օդամղիչ, 7. բունկեր, 8. փոխադրիչ, 9. հարթակ, 10. փաթթոցման սարքավորում, 11. փոխադրիչ, 12. մանրիչ, 13. չորանոց, 14. հատիկավորիչ, 15. փաթթոցման գիծ, 16. պահեստ

Գոմաղբը (թռչնաղբը) ընդունում, չափավորում ն խառնիչին է մատուցում օրգանական պարարտանյութեր ցրելու համար նախատեսված վերասարքավորված ПРТ–10-1 մեքենան (1): Գոմաղբը (թռչնաղբը) ծավալային բաղադրամասերի` (տորֆի, ցամքարային թռչնաղբի, ծղոտի, թեփի ն այլ նյութերի) հետ խառնումը կատարվում է վերասարքավորված РСП-10 խառնիչով (2): Բաղադրամասերի բարձումը խառնիչին, օրգանական խառնուրդը` ֆերմենտատորին (5) ն պատրաստի պարարտանյութի դուրս բերումն ու մատուցումը պահեստ, կատարվում է ЭП-103 էլեկտրաբարձիչով (4): Միկրոկենսաբանական պատրաստուկի նախապատրաստումը ն չափավորված մատուցումը օրգանական խառնուրդին կատարվում է հատուկ УФКФ-1 տեղակայանքով: Թթվությունը չեզոքացնող տորֆի կրային կամ դոլոմի97

տային ալյուրի բաղադրամասերը չափավորելու ն մատուցելու համար օգտագործվում է վերասարքավորված 1-РМГ-4 ագրեգատը բեռնաթափող փոխադրիչի հետ: Տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարումը (օդամղիչների միացումն ու անջատումը) ավտոմատացված է էլեկտրամեխանիկական ռելեի օգնությամբ: Նկ. 61-ում բերված է գոմաղբից կամ թռչնաղբից արագացված (աերոբային) եղանակով փակ խրամատի մեջ օրգանական պարարտանյութերի պատրաստման փոքր արտադրամասի կառուցվածքային սխեման: Գոմաղբը տեղափոխում ու լցնում են խրամատի կողքը, խառնում մանրացված ծղոտի հետ ու լցնում խրամատի մեջ: Խրամատը ծածկում են ու գործի դնում օդամղիչը:

Նկ. 61. Աերոբային եղանակով գոմաղբի (թռչնաղբի) մշակման փոքր արտադրամասի կառուցվածքային սխեման. 1. խրամատ, 2. հատակում տեղադրված խողովակներ, 3. ծածկոց, 4. օդամղիչ, 5. ավտոմատ սարքերի վահանակ:

Ինտենսիվ օդատրման միջոցով տեղի է ունենում աերացիայի պրոցեսը: Դարձյալ ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչն 70 0Ը, ն այդ պայմաններում խմորման հետնանքով արագ, ընդամենը 5-7 օրում, գոմաղբի ֆերմենտացումն ավարտվում է, ն խրամատում եղած զանգվածը դառնում է էկոլոգիապես մաքուր օրգանական պարարտանյութ:

5.4.2.Կենսահումուսի պատրաստման եղանակները ն մեքենասարքավորումները Կենսահումուսը էկոլոգիապես մաքուր ն բարձրորակ օրգանական պարարտանյութ է: Այն անձրնորդերի միջոցով ստացվում է տարբեր օրգանական նյութերից, որոնք ենթարկվել են ֆերմենտացման (հեռացել են գազերը, չեզոքացել են թթուները): Վերը ներկայացված եղանակներով գոմաղբի մշակման արդյունքում ստացված օրգանական պարարտանյութերը մանրացված ծղոտի հետ խառնելուց հետո դառնում են հիանալի հումք կենսահումուս պատրաստելու համար:

Օրգանական նյութերը, որդի մարսողական տրակտում ֆիզիկաքիմիական, կենսաքիմիական ն միկրոկենսաբանական ազդեցության ենթարկվելով, փոխակերպվում են կենսահումուսի: Մեկ տոննա ֆերմենտացված գոմաղբից ստացվում է 600 կգ կենսահումուս ն 100 կգ կենդանի քաշով որդ: Կենսահումուսը շագանակագույն է: Այն պարունակում է բոլոր տեսակի մշակաբույսերի համար անհրաժեշտ սննդարար նյութեր. չոր օրգանական նյութ` 40-60 %, հումուս` 10-12, ազոտ` 0,9-3,0, ֆոսֆոր` 0,8-3,0, կալիում` 0,83,0, կալցիում` 4,5-8,0, մագնեզիում` 0,6-2,3, երկաթ` 0,6-2,5%, պղինձ` 3,5-5,1 մգ/կգ, մանգան` 60-80 մգ/կգ, ցինկ` 28-35 մգ/կգ: PԷ-ը 6,5-7,2 սահմաններում է, խոնավությունը` 40-50 %: Կենսահումուսի յուրահատուկ միկրոֆլորան վերականգնում է հողի կարնոր ֆունկցիաները ն բարձրացնում բերրիությունը: Կենսահումուսում առկա է հարուստ բակտերիական ֆլորա, որը 1000 անգամ գերազանցում է գոմաղբին: Կենսահումուսը դրականորեն ազդելով հողի ագրոքիմիական ն կենսաբանական հատկությունների վրա, բարձրացնում է բերրիությունը, բարելավում հողի սանիտարական վիճակը, նպաստում պեստիցիդների քայքայմանը: Այս ամենը հնարավորություն է տալիս ստանալու էկոլոգիապես մաքուր բերք: Կենսահումուսի կալցիումը իջեցնում է հողի թթվայնությունը` բույսերի հիվանդությունների հարուցիչների համար ստեղծելով անբարենպաստ պայմաններ: Կենսահումուսը պարունակում է կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր (աուքսիններ), որոնք զգալիորեն մեղմացնում են բույսերի սթրեսային վիճակը, նպաստում սերմերի ծլարձակմանը ն սածիլների կպչողականությանը, բարձրացնում բույսերի դիմադրողականությունը հիվանդությունների նկատմամբ, արագացնում աճն ու զարգացումը, նպաստում պտղի վաղ հասունացմանն ու երկարաժամկետ պահպահմանը, բարելավում բերքի որակը: Կենսահումուսն արագացնում է մշակաբույսերի սերմերի ծլումը, խթանում բույսերի աճն ու զարգացումը, բարձրացնում սածիլների կպչողականությունը: Կենսահումուսով աճեցրած բերքը նիտրատներ ն ծանր մետաղներ չի պարունակում: Կենսահումուսով պարարտացումը բացառում է հողի գերհագեցումը սննդատարրերի առանձին ձներով, ինչպես դա տեղի է ունենում գոմաղբի ն սովորական կոմպոստների բարձր չափաբաժինների դեպքում, որը հանգեցնում է բացասական հետնանքների: Որդերի կենսագործունեության արդյունքում ստացված պարարտանյութերը հումուսի պարունակությամբ 4-5 անգամ գերազանցում են գոմաղբին ն կոմպոստներին: Կենսահումուսը երիտասարդացնում է հողը: Գիտափորձերով ապացուցվել է, որ նույնիսկ մեկ հեկտար հյուծված, սառը, «մեռած» հողերին 4 տ կենսահումուս տալով, կարելի է այն դարձնել բերրի: Որդերի կենսաբանական զանգվածը հարուստ է ֆերմենտներով, վիտամիններով ն օգտակար միկրոտարրերով:

Կարմիր որդերի կենսազանգվածը պարունակում է տարբեր վիտամիններ, դեհիդրոխոլեստերին, էրգոստերին ն այլ նյութեր: Որդերի կենսազանգվածը D նախավիտամինների բնական աղբյուր է, որն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցության տակ վերածվում է D վիտամինի: Որդերի հյուսվածքներում նկատվել են նան խոլեստերին, մետոստենոլ, լանոստերին, լատոստերինի հետքեր: Որդերի կենսազանգվածից անջատում են. պանտոտեինային թթու (18,5 մկգ/կգ), նիկոտին (137 մկգ/կգ), նիկոտինային թթու (156 մկգ/կգ), ռիբոֆլավին (157 մկգ/կգ), պիրիդօքսին (6,9 մկգ/կգ), բիոտին (1,1 մկգ/կգ), Ֆոլինային թթու (1,6 մկգ/կգ), վիտամին Ց12 (3,7 մկգ/կգ) ն այլն: Որդերի կենսազանգվածը պարունակում է նան մեծ քանակությամբ ամինաթթուներ. գիստիդին (2,32-0,42%), անգինին (7,59-8,04%), տրեոնին (5,24-5,44%), գլիցին (5,49-6,03%), ցիստեին (0,69-0,76%), տրիոդին (3,723,86%), ֆենիլանին (4,43-4,60%) ն այլն: Այդ ամինաթթուների կազմում կան այնպիսի արժեքավոր կենսաբանական նյութեր, ինչպիսիք են` լիզինը (8,268,69%) ն մեթիոնինը (2,07-2,14%): Ինչպես տեսնում ենք, կարմիր անձրնորդերը հարուստ են բազմաթիվ ն բազմաբնույթ նյութերով, էժան են ն հանդիսանում են ելանյութ` կերային լրացումների, դեղորայքի ն օծանելիքների արտադրության համար: Փոքր անասնապահական ֆերմաներում կիրառվում է կենսահումուսի պատրաստման պարզագույն եղանակը: Այն համարվում է պարզագույն, որովհետն բոլոր գործողությունները կատարվում են ձեռքի գործիքներով: Իհարկե, տարբեր տնտեսություններում կենսահումուսի պատրաստման տեխնոլոգիան ն գործողությունների կատարման ձները տարբեր են: Հաշվի առնելով եղած թերությունները` առաջարկում ենք մեր կողմից մշակված ն ճշտված արդյունավետ եղանակ: Կենսահումուսի արտադրամասի հատուկ հրապարակում (նկ. 62) տեղափոխված ֆերմենտացված գոմաղբը (1) պետք է պահել 3-5 օր, այնուհետն դարսել 30-50 սմ բարձրության շերտով (2): Այդ ընթացքում փռված գոմաղբի վրա ձեռքի գործիքներով շաղ են տալիս մանրացված ծղոտ (3), խառնում, մնացած գազերն ու թթուները հեռացնելու անհրաժեշտության դեպքում` ջրում, ապա պատրաստի սուբստրատը տեղափոխում հումուսացման տեղամասեր` 1, 2, 3, 4, 5: Եթե հումուսացման արտադրամասում աշխատանքները նոր են սկսվում, ապա սուբստրատը պետք է դարսել հետնյալ կերպ` համապատասխան երկարությամբ թմբերը (4) 30-40 սմ շերտով ն 1,2 մ լայնությամբ դարսում են իրար զուգահեռ 4-5 մ միջակայքով: Այնուհետն, հումուսացվելուց հետո այդ թմբերի կողքին կպած նույն հաստության շերտով ավելացնում են ցանկացած լայնության, բայց մինչն հաջորդ թումբը 1 մ հեռավորությամբ սուբստրատ: Այս դեպքում հումուսացված թմբերից (4) որդերը շարժվում են դեպի նոր դրված սուբստրատի շերտերը: Երբ որոշ ժամանակ անց ստուգումների արդյունքում պարզվում է, որ վաղուց դրված թմբերում (4) այլնս որդեր չկան, նշանակում է կենսահումուսը լրիվ պատրաստ է ն այն կարելի է տեղափոխել:

Նկ. 62. Հումուսացման արտադրամաս. ա) հատուկ հրապարակ ֆերմենտացված գոմաղբը մշակելու համար` 1. նոր տեղափոխված ֆերմենտացված գոմաղբ, 2. մշակման համար դարսված զանգված, 3. ծղոտի շերտ, բ) հումուսացման ընդհանուր հրապարակ` 4. նոր դրված թմբեր (1, 2, 3, 4, 5), 5. ջրցան խողովակներ, 6. տեղափոխված խողովակ:

Դրանից հետո, տվյալ շարքի 2, 3, 4 ն 5, մինչն ո-րդ թմբերի տեղերն ազատվում են, ուստի 1,2 մ լայնությամբ ն 30-40 սմ հաստությամբ շերտերն ավելացվում են նախօրոք ավելացվածների (ո-1) կողքին ն այդպես շարունակ, միայն թե 1 մ միջանցքը պահպանելով: Նկատի պետք է ունենալ, որ 5-րդ (ո-րդ) թմբի ընդլայնումը սահմանափակվում է մինչն հումուսացման տեղամասի սահմանը (7)` ցանկապատը: Հետնաբար, տվյալ շարքում որոշ ժամանակ հետո վերանում է ո-րդ թումբն ու իր շարունակությունը, հետո ո-1ը, հետո ո-2-ը ն այդպես շարունակ: Սակայն, դրանց զուգահեռ, առաջին թմբի փոխարեն դրվում է նորը, դրա կողքին ավելացվում են նոր շերտեր ն այդպես շարունակ հարահոսային եղանակով իրագործվում է կենսահումուսի արտադրությունը: Կենսահումուսի արտադրության հարահոսային եղանակի առավելությունն այն է, որ ֆերմենտացված (ոչ լրիվ) գոմաղբի լվացման, որդերի տեղափոխման, փխրեցման (օդատրման) ն խոնավացման ծանր աշխատանքներն ընդհանրապես վերանում են. սուբստրատը պատրաստվում է լրիվ ֆերմենտացված գոմաղբից, գրեթե բացառվում է լվանալու անհրաժեշտությունը, որդերը տեղափոխվում են ինքնակամ, գոմաղբին խառնվող ծղոտը 30-40 սմ շերտով փռված սուբստրատը դարձնում է փխրուն ու օդաթափանցելի, սուբստրատի անհրաժեշտ խոնավությունն ապահովվում է ցնցուղային խողովակաշարերից (5, 6) ճնշման տակ դուրս թափվող ջրի շիթով:

5.4.3. Գոմաղբի ու թռչնաղբի անաերոբ մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները

Գոմաղբի թռչնաղբի անաերոբ խմորումն իրականացվում է մեթանթենքում, որտեղ ապահովվում են գործընթացի բոլոր անհրաժեշտ պարամետրերը (ջերմաստիճան, օրգանական նյութերի կուտակում, PԷ ն այլն): Մեթանթենքն ունի ջերմամեկուսիչ ծածկույթ, որն ապահովում է խմորման տրված մակարդակի ջերմային ռեժիմ, ն ներսում ունի նան սարք, որն անընդհատ խառնում է գոմաղբը: Գոմաղբի մուտքը մեթանթենք կարգավորվում է այնպես, որպեսզի խմորումն ընթանա հավասարաչափ: Խմորման ժամանակ գոմաղբում զարգանում են միկրոօրգանիզմներ, որոնք քայքայում են օրգանական նյութերը, դրանք դարձնելով թթու, իսկ վերջիններս մեթանագոյացնող մանրէների միջոցով վերածվում են գազանման նյութի` մեթանի ն ածխաթթվի: Գոմաղբի անաերոբ խմորման ժամանակ օրգանական նյութերի քայքայման աստիճանը գտնվում է 25-45%-ի սահմաններում: Տարբեր գյուղատնտեսական թափոններից, գլխավորապես` գոմաղբից, կենսագազի արտադրությունը մի շարք զարգացած երկրներում ավանդաբար օգտագործվող տեխնոլոգիա է: Դա ամենից առաջ վերաբերում է այնպիսի երկրների, ինչպիսիք են Չինաստանը, Հնդկաստանը, Թաիլանդը, Ինդոնեզիան, որտեղ կառուցվել ն շահագործվում են մինչն 10 մ3 ծավալով կենսագազի 6 միլիոն տեղակայանքներ: Վերջին տարիներին կենսագազային տեղակայանքները լայն տարածում ստացան նան արդյունաբերական զարգացած երկրներում, հատկապես արնմտաեվրոպական, որտեղ գործող կենսագազային տեղակայանքների թիվը 40-ից աճեց մինչն 750: Նկ. 63-ում ներկայացված է կենսագազային տեղակայանքների տեխնոլոգիական սխեման: Նկ. 63. Գոմաղբի մշակման կենսագազային տեղակայանքի տեխնոլոգիական սխեման. 1. անասնաշենք, 2. գոմաղբընդունիչ, 3. պոմպ, 4. մեթանթենք, 5. գազամբար, 6. ջերմափոխանակիչ, 7. կաթսա, 8. գոմաղբամբար:

Տեխնոլոգիական գործընթացն իրականացվում է հետնյալ կերպ: Անասնաշենքից գոմաղբը մուտք է գործում կուտակիչ տարողություն (2), այնուհետն պոմպով այն ուղարկվում է մեթանթենք (4), որտեղ ն իրականացվում է անաերոբ խմորումը: Խմորման ընթացքում ստացված կենսագազը մուտք է գործում գազամբար (5) ն այնուհետն տրվում է սպառողին: Մինչն խմորման

ջերմաստիճանը գոմաղբի տաքացման ն ջերմաստիճանային ռեժիմի պահպանման համար մեթանթենքում տեղադրված է ջերմափոխանակիչ (6), որով հոսում է կաթսայից (7) ստացված տաք ջուր: Նկ. 63-ում բերված սկզբունքով են աշխատում կենսագազի արտադրության գրեթե բոլոր տեղակայանքները: Վերջին տասնամյակներում կենսագազային տեղակայանքների նախագծման ու ներդրման ուղղությամբ որոշակի աշխատանքներ են կատարվել նան Հայաստանի Հանրապետությունում: Մեր կողմից մշակվել է արնի էներգիայի օգտագործումով կենսագազային տեղակայանք ն տեղադրվել Շահումյանի «Ագրոսպասարկում» ԲԲԸ տոհմային անասնապահական տնտեսությունում: Այդ տեղակայանքի կառուցվածքային սխեման բերված է նկ. 64.-ում:

Նկ. 64. Մեթանթենքի կառուցվածքային սխեման. 1. մեթանթենք, 2. մեխանիկական խառնիչ, 3. դիտանցքեր, 4. ջերմաստիճանի կարգավորիչ, 5. շարժահաղորդակ, 6. ելքի խողովակ, 7. բեռնաթափող խողովակ, 8, 13. առանցքակալներ, 9. տաքացուցիչ, 10. խառնող թներ, 11. պաղեցված ջրի ելքի խողովակ, 12. տաք ջրի մուտքի խողովակ, 14. գոմաղբի մուտքի խողովակ, 15. շրջանակ, 16. ձեռքի շարժահաղորդակ, 17. մեկուսիչ:

Մեթանթենքի բաքն ունի 4,52 մ3 ծավալ: Բաքի վրա բացված դիտանցքերը (3) նախատեսված են զննման, նորոգման ն սպասարկման աշխատանքներ կատարելու համար: Դիտանցքերը հերմետիկ փակված են կափարիչով: Մեխանիկական խառնիչի տեղակայման համար բաքի երկու ճակատային մասերում ամրացված են առանցքակալային հանգույցներ (8, 13): Մեխանիկական խառնիչը շարժման մեջ է դրվում շարժահաղորդակի (5) օգնությամբ: Բաքի ներսում տեղակայված է տաքացուցիչ (9): Այն գալարաձն պոլիէթիլենային խողովակ է: Գնդավոր փականի օգնությամբ կարգավորվում է ջրիկ գոմաղբի մուտքը 14 մեթանթենք: Բաքի լցման խողովակի հակադիր կողմում տեղակայված են ելքի (6) ն բաքը դատարկող (7) խողովակներ: Ելքի խողովակը ծառայում է օգտագործված (խմորման ենթարկված), ֆերմենտացված, արդեն օրգանական պարարտանյութ դարձած ջրիկ գոմաղբը մեթանթենքից դուրս հանելու համար: Ելքի (6) ու մուտքի խողովակների (14) միջն ստեղծված է մակարդակների տարբերություն, որն անհրաժեշտ է մեթանթեն103

քում ջրիկ գոմաղբի հաստատուն մակարդակ ապահովելու ն անջատված կենսագազի կուտակման որոշակի ծավալ ունենալու համար: Բաքի վրա հատուկ բնիկում ամրացված է ջերմաստիճանի տվիչ (4), որի օգնությամբ ապահովվում է խմորման օպտիմալ ջերմաստիճանը` 33-350Ը: Կենսագազի հեռացման համար բաքի վերնի մասում եռակցված է 1/2 դյույմ տրամագծով խողովակ: Մեթանթենքի արտաքին մակերնույթը ջերմամեկուսացված է ապակե մանրաթելային մեկուսիչով (17): Մեկուսիչ շերտն ապահովում է մեթանթենքի ներսում խմորման օպտիմալ ջերմաստիճան` նվազեցնելով ջերմային կորուստները ն ջեռուցման նպատակով օգտագործվող կենսագազի ծախսը: Մեթանթենքի աշխատանքի ժամանակ անհրաժեշտ է պարբերաբար խառնել սուբստրատը, կարգավորել ջերմաստիճանը: Դա կատարվում է ավտոմատ ռեժիմով` ղեկավարման վահանակի օգնությամբ: Դրա ներսում տեղակայված են ժամանակի ռելե, մագնիսական գործարկիչ, ջերմաստիճանի ավտոմատ կարգավորիչ, որոնք ղեկավարում են խառնման ն ջերմաստիճանային ռեժիմը տրված սահմաններում: Լաբորատոր աշխատանք № 10

ԳՈՄԱՂԲԻ ՀԱՎԱՔՄԱՆ ԵՎ ՀԵՌԱՑՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ՈՒ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել գոմաղբի հավաքման ն հեռացման եղանակները: 2. Ուսումնասիրել գոմաղբի հեռացման մեխանիկական միջոցների կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 3. Ուսումնասիրել գոմաղբի հեռացման հիդրավլիկ եղանակի տարբերակները: 4. Ուսումնասիրել գոմաղբամբարի մակերեսի ու ծավալի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել գոմաղբի հավաքման ն հեռացման եղանակները: 2. Գծել անասնաշենքերից գոմաղբի հեռացման տեղնոլոգիական սխեմաները ն նկարագրել աշխատանքի սկզբունքը: 3. Նկարագրել գոմաղբի հիդրավլիկ եղանակի տարբերակներն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Գծել գոմաղբի հավաքման ն հեռացման քերիչային փոխադրիչների կառուցվածքատեխնոլոգիական սխեմաները, նկարագրել ТСН-3,0Б քերիչային փոխադրիչի կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Որոշել գոմաղբամբարի մակերեսն ու ծավալը: Ելակետային տվյալներ

Կերաբաժնի մեջ մտնող կերատեսակների քանակը, կենդանիների տեսակները ու գլխաքանակը, մսուրային պահվածքի տնողությունը վերցնել լաբորատոր աշխատանք № 1, 2, 3 –ից: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ: Լաբորատոր աշխատանք №11

ԳՈՄԱՂԲԻ ՄՇԱԿՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. ՈՒսումնասիրել գոմաղբի մշակման աերոբ եղանակը 2. ՈՒւսումնասիրել կենսահումուսի պատրաստման եղանակները ն մեքենասարքավորումները 3. ՈՒսումնասիրել գոմաղբի ն թռչնաղբի անաերոբ մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները Աշխատանքի նպատակը 1. Նկարագրել գոմաղբի մշակման աերոբ եղանակը: 2. Գծել գոմաղբի ն թռչնաղբի աերոբային մշակման տեխնոլոգիական գիծը: 3. Նկարագրել կենսահումուսի պատրաստման եղանակները ն մեքենասարքավորումները: 4. Նկարագրել գոմաղբի ն թռչնաղբի անաերոբ մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները: 5. Գծել գոմաղբի մշակման կենսագազային տեղակայանքի տեխնոլոգիական սխեման: Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

6. ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԽՈՒԶԻ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ

6.1. Ոչխարների խուզի մեքենայացման նշանակությունը Ոչխարաբուծությունում ոչխարների խուզը ն բրդի նախնական մշակումը պատասխանատու տեխնոլոգիական գործընթացներ են: Դրանց հաջող ն արագ կատարումը հնարավոր է միայն մեքենայացման ներդրումով: Մեքենայական խուզի դեպքում, բացի խուզի ժամկետի կրճատումից ու բարձր որակի բուրդ ստանալուց, նշանակալի չափով թեթնանում է խուզողի աշխատանքը, 8-13%-ով ավելանում խուզված բրդի քանակը, աշխատանքի արտադրողականությունը մեծանում է 3-4 անգամ ն պակասում են կենդանու կաշվի կտրատման դեպքերը: Ոչխարների խուզի ն բրդի նախնական մշակման աշխատանքի ծախսումները կրճատելու համար անհրաժեշտ է մեքենայացնել տեղամասի բոլոր տեխնոլոգիական գործողությունները` ոչխարների խուզը, խուզողի մոտից բրդի փոխադրումը դեպի հաշվառիչի սեղան, բրդի հաշվառումն ու կշռումը, բրդի դասաբաժանումն ու մամլումը, հակի պիտակումը, դրանց ժամանակավոր պահեստավորումը ն բարձումը, խուզի մեքենաների դանակների ու սանրիկների սրումը ն այլն:

6.2. Էլեկտրախուզի ագրեգատներ Ամենաշատ տարածվածը էլեկտրախուզի ЭСА-1Д, ЭСА-12Г, ЭСА-12/200 ագրեգատներն են: ЭСА-1Д ագրեգատը (նկ. 65) նախատեսված է մինչն 1000 ոչխար ունեցող ֆերմաներում խուզ կատարելու համար:

Նկ. 65. Էլեկտրախուզի ЭСА-1Д ագրեգատ. 1. թողարկիչ, 2. էլեկտրաշարժիչի կախոց, 3. АОЛ-012-2С էլեկտրաշարժիչ, 4. ТСН-3,0Б ճկուն լիսեռ, 5. խուզի МСО-77Б մեքենա, 6. մեքենայի կախոց:

Այն բաղկացած է МСО-77Б մեքենայից, հաղորդակային ВГ-10 ճկուն լիսեռից, 0,12 կՎտ հզորությամբ էլեկտրաշարժիչից (սնման լարումը 220/380

Վ է) ն էլեկտրամագնիսային թողարկիչից: Այդ ագրեգատի միջին արտադրողականությունը ժամում կազմում է 8 ոչխար: Ագրեգատի զանգվածը 7 կգ է: ЭСА-12Г ագրեգատը բաղկացած է 12 МСО-77Б մեքենայից` էլեկտրաշարժիչների հետ միասին, չափաբերման ДАС-350 ապարատից, ինչպես նան ուժային ն լուսավորող ցանցից: Ագրեգատի արտադրողականությունը ժամում կազմում է 90-100 ոչխար: ЭСА-12/200 ագրեգատը (նկ. 66) բաղկացած է 12 բարձրհաճախության МСУ-200 խուզի մեքենայից, հոսանքի հաճախության ПЗСФ-4-200-36 վերափոխիչից, կտրող զույգերի սրելու ПЗН-60 կիսավտոմատից, չափաբերման ДАС-350 ագրեգատից, ինչպես նան շարժական ուժային ու լուսավորման էլեկտրացանցից ն օժանդակ գործիքներից: Ագրեգատի արտադրողականությունը կազմում է 160 գլ/ժ, տեղակայված հզորությունը` 5,1 կՎտ, զանգվածը` 380 կգ: ЭСА-12/200 ագրեգատը խորհուրդ է տրվում օգտագործել մինչն 10000 ոչխար ունեցող ֆերմաներում:

Նկ. 66. ЭСА-12/200 ագրեգատ. 1. հողանցման լար, 2. սրող ապարատ, 3. թողարկիչ, 4. խուզի МСУ-200 մեքենա, 5. էլեկտրական ցանց, 6. մեքենայի կախոցի կեռեր, 7. սնող կաբել, 8. վերափոխման բլոկ, 9. հողանցիչ:

6.3. Խուզի մեքենաներ Նկարագրված խուզի արտադրամասերի հավաքածուներում ն ագրեգատներում օգտագործվում են երկու մակնիշի մեքենաներ МСО-77Б ն МСУ-200: МСО-77Б մեքենայի շարժահաղորդումը կատարվում է էլեկտրաշարժիչից` ճկուն լիսեռով, իսկ МСУ-200 մեքենայինը` անմիջապես իր վրա տեղակայված բարձր հաճախությամբ էլեկտրաշարժիչից: МСО-77Б մեքենան (նկ. 67) բաղկացած է կտրող ապարատից, սեղմող, արտակենտրոն ու հոդակապային մեխանիզմներից ն իրանից: Մեքենայի զանգվածը 1,1 կգ է, կտրող ապարատի ընդգրկման լայնությունը` 76,8 մմ, դանակի կրկնակի ընթացքների քանակը 1 րոպ-ում` 2300: Կտրող ապարատը ծառայում է բուրդը կտրելու համար: Այն բաղկացած է սանրիկից (1) ն դանակից (2), որոնք պատրաստված են բարեկարգված

պողպատից ն ունեն հպման հղկված մակերեսներ: Սանրիկի վրա հենված են 3,2 մմ հաստությամբ ն 6,4 մմ քայլով 13 ատամներ: Սանրիկի վրա նախատեսված են երկու անցք` սրող ապարատի բռնիչին հագցնելու ն երկու փորակ` իրանի (15) առջնի մասին միացնելու համար: Կտրող ապարատի դանակն ունի 19,2 մմ քայլով ն 1,1-2 մմ պատի հաստությամբ չորս ատամ:

Նկ. 67. Ոչխարների խուզի МСО-77Б մեքենայի ընդհանուր տեսքը (ա) ն մեքենամասերը` կտրող (բ), սեղմող (գ), արտակենտրոն (դ), հոդակապային (ե) մեխանիզմների ն իրանի (զ). 1. սանրիկ, 2. դանակ, 3. սեղմող թաթիկ, 4. սեղմող թաթիկների զսպանակ, 5. պնդօղակ, 6. ձողիկի կրնկատակ, 7, 27. զսպանակներ, 8. հենարանային ձող, 9. կառանիչ զսպանակ, 10. շտուցեր, 11. սեղմող կապիչ, 12. կապիչի հենարան, 13. սեղմող պնդօղակ, 14. ապահովիչ պտուտակ, 15. իրան, 16. խցիկ, 17. գլանիկ, 18. արտակենտրոնակ, 19. վռան, 20. լիսեռիկ, 21. մեծ ատամնանիվ, 22. արտաքին պատյան, 23. հոդակապի փական, 24. հոդակապի արտաքին պատյան, 25. փոքր ատամնանիվ, 26. փոխանցիչ լիսեռիկ, 28. հոդակապի ներքին պատյան, 29. լծակ, 30. կրնկատակ, 31. շարժականխիչ պնդօղակ, 32. պտտման կենտրոն, 33. պտուտակ:

Սեղմող մեխանիզմն ապահովում է անհրաժեշտ բացակը դանակի ն սանրիկի աշխատանքային մակերեսների միջն: Այն բաղկացած է շտուցերից (10), որը մի ծայրով տեղակայված է մեքենայի իրանի մեջ: Շտուցերի երկրորդ ծայրի վրա հագցված է սեղմող պնդօղակ (13), որը սեղմող կապիչի (11) հենարանի (12) ն ձողի (8) միջոցով ճնշում է մեքենայի լծակին (29):

Լծակի առջնի մասում տեղադրված են երկեղջյուրավոր սեղմող թաթիկներ (3), որոնք ճնշում են դանակին ն ապահովում դրա սեղմումը դեպի սանրիկը: Արտակենտրոն մեխանիզմը ծառայում է լիսեռիկի (20) պտտական շարժումը լծակի (29) տատանողական շարժման վերափոխելու համար, որը ն փոխանցվում է դանակին: Լիսեռիկի (20) վրա տեղակայված է մատնավոր արտակենտրոնակը (18), որի վրա հագցվում է գլանիկը (17): Լիսեռիկի պտտվելու ժամանակ գլանիկը, որը գտնվում է լծակի (29) փորակի մեջ, տեղաշարժվում է փորակի երկարությամբ ն լծակի պոչը միջին դիրքից թեքում է աջ ու ձախ, որով ն ապահովում է դանակի տատանողական շարժումը: Թաթիկները լծակի (29) վրա պահվում են զսպանակով (4) ն դրա հետ ամրանում պտուտակով: Լծակը տեղակայված է կրնկատակի (30) վրա, որը կարգավորվում է ըստ բարձրության: Հոդակապային մեխանիզմը խուզողի համար հեշտացնում է մեքենայի ղեկավարումն աշխատանքի գործընթացում ն հնարավորություն է տալիս պտտական մոմենտը ճկուն լիսեռից փոխանցելու մեքենային` ցանկացած դիրքի դեպքում: Բուրդ չլցվելու համար հոդակապային մեխանիզմը պահպանված է պատյանով: Իրանը (15) միացնում է մեքենայի բոլոր մեխանիզմները ն միաժամանակ ծառայում է որպես բռնակ, որի վրա բացված են երեք պարուրակային անցքեր. վերնինը` դիտանցք է խցիչով (16), որն արտակենտրոնակի գլխիկի յուղման համար է, մյուս վերնինը` ապահովիչ պտուտակի (14) համար, իսկ ներքնինը` լծակի (29) պտտման կենտրոնի (32) ամրակապման համար: Իրանի առջնի մասում կա հարթություն` սանրիկը երկու պտուտակներով ամրակապելու համար, իսկ հետնի մասում դրված է հոդակապային մեխանիզմով վռանը (19) ն յուղման համար բացված է անցք: Ճկուն լիսեռը ВГ-10 էլեկտրաշարժիչից պտույտները փոխանցում է խուզի մեքենային: Ասինխրոն եռաֆազ АОЛ-012-2С էլեկտրաշարժիչը նախատեսված է ճկուն լիսեռի միջոցով խուզի մեքենային գործի դնելու համար: Շարժիչի հզորությունը 0,12 կՎտ է, լարումը` 220/380 Վ, հոսանքի ուժը` 0,59-0,35 Ա, զանգվածը` 3,4 կգ: Բարձր հաճախության МСУ-200 էլեկտրախուզի մեքենան (նկ. 68) բաղկացած է երկու հիմնական հանգույցներից` խուզող գլխիկից (2) ն էլեկտրաշարժիչից (1): Խուզող գլխիկը բաղկացած է հինգ հիմնական հանգույցներից` իրանից, արտակենտրոն ու սեղմող մեխանիզմներից, նվազիչ ն կտրող ապարատից: Իրանը (5) միացնում է խուզի մեքենայի բոլոր հանգույցներն ու մեքենամասերը, ն միաժամանակ բռնակ է: Այն պատրաստված է ալյումինային համաձուլվածքից: Իրանի առջնի մասում կա հարթություն, որի վրա երկու պտուտակներով (36) ամրացվում է սանրիկը (4): Իրանի վերնի մասում կա ձուլաթմբիկ, որտեղ հագցվում է սեղմող մեխանիզմի շտուցերը (10): Իրանի վերնի մասում կա նան երկու անցք. մեկը` ապահովիչ պտուտակի (13), իսկ մյուսը` դիտելու համար, որը փակվում է խցիչով (14): Իրանի (5) ճակատին

պտուտակներով (34) միացված է էլեկտրաշարժիչը: Մեքենայի արտակենտրոն մեխանիզմը տեղավորված է իրանում (5), այն ծառայում է լիսեռարտակենտրոնակի (16) պտտական շարժումը լծակի (44) տատանողական շարժման վերափոխելու համար: Լիսեռ-արտակենտրոնակի (16) մատի վրա հագցված է գլանիկ (15), որը մտնում է լծակի (44) վերջնամասի մեջ:

Նկ. 68. Ոչխարների խուզի բարձր հաճախության МСУ-200 մեքենայի ընդհանուր տեսքը (ա) ն հանգույցներն ու մեքենամասերը (բ). 1. բարձր հաճախության էլեկտրաշարժիչ, 2. գլխիկ, 3. դանակ, 4. սանրիկ, 5. իրան, 6. զսպանակ, 7. հենարանային ձողիկ, 8. կառանային զսպանակ, 9. կապիչ, 10. շտուցեր, 11. սեղմիչ պնդօղակ, 12. հենարան, 13. ապահովիչ պտուտակ, 14. դիտման պատուհանի խցիչ, 15. գլանիկ, 16. լիսեռ արտակենտրոնակ, 17, 23. առանցքակալներ, 18. ամրակցորդիչ վռան, 19. ծածկոց, 20. հեռավարումային վռան, 21. ուղիղ ատամնային անիվ, 22. բութակ, 24. առանցքակալի վահան, 25. ստատոր, 26. սնման լար, 27. սնեռիչ, 28. պանել, 29. կափարիչ, 30. առանցքակալ, 31. օդամղիչ, 32. ռոտորի լիսեռ, 35. պտտման կենտրոն, 34, 36, 43. պտուտակներ, 37, 40. պնդօղակներ, 38. զսպանակ, 39, 45. թաթիկներ, 41. հենարանային ձողիկի կրնկատակ, 42. լծակի կրնկատակ, 44. լծակ:

Արտակենտրոնակը (16) գլանիկի (15) հետ միասին պտտվելու ժամանակ լծակն ստանում է տատանողական շարժում: Լծակի (44) առջնի մասում, անցքերի մեջ մտնում են երկու սեղմող թաթիկ` աջը (39) ն ձախը (45), որոնք պահվում են զսպանակով (38): Թաթիկները (39 ն 45) իրենց վերջավորությունների բեղիկներով մտնում են եզրային ատամների ու դանակի (3) իրանի անցքերի մեջ: Լիսեռ-արտակենտրոնակը (16) պտտվում է առանցքակալներում (17), որոնք տեղակայված են մեքենայի իրանում (5), ամրակցորդված է պողպատե վռանով: Լիսեռ-արտակենտրոնակի ազատ վերջավորության վրա, բութակի (22) օգնությամբ, ամրանում է գլանային ուղիղ ատամնային անիվը (21), որը լծորդված է էլեկտրաշարժիչի ռոտորի լիսեռի (32) հետ:

Սեղմող մեխանիզմը ծառայում է դանակը (3) սանրիկի (4) վրա հավասարաչափ սեղմելու ն խուզի գործընթացում սեղմման ճիգը կարգավորելու համար: Այդ մեխանիզմը տեղավորված է մեքենայի իրանի (5) առջնի մասում: Մեքենայի կտրող ապարատը բաղկացած է սանրիկից (4) ն դանակից (3): Սանրիկը պատրաստված է պողպատից, ունի 13 ատամ: Ատամների քայլը հավասար է 6,4 մմ-ի, սանրիկի ընդգրկման լայնությունը` 76,8 մմ: Այն իրանի (5) առջնի մասի ներքնի հարթությանն ամրանում է երկու պտուտակով (36):

6.4. Աշխատանքի կազմակերպումը խուզի տեղամասում Ոչխարների խուզը կատարում են նախօրոք մշակված պլանի համաձայն: Ոչխարներին խուզի տեղամաս փոխադրելիս հոտի շարժման արագությունը օրը 15 կմ-ից չպետք է անցնի: Ոչխարներին խուզի տեղամաս պետք է քշել նախօրոք`խուզից առաջ նրանց 15-20 ժ առանց կերի ն 8-10 ժ առանց ջրի պահելու դեպքում: Առավոտյան խուզելու համար նախատեսված ոչխարների հոտը խուզի տեղամասում պետք է լինի երեկոյան, ն հակառակը, որպեսզի բուրդը խոնավ չլինի: Խոնավ բուրդը խուզել չի կարելի, քանի որ խուզելու ժամանակ կտրող դանակից այն ծամվում է ն փչանում, աշխատանքի արտադրողականությունն ընկնում է, իսկ ամենավտանգավորն այն է, որ խոնավ բուրդը հակերում ենթարկվում է ինքնայրման ն դարձյալ փչանում: Ոչխարների խուզի գործընթացը բաղկացած է հետնյալ գործողություններից. հոտի քշումը խուզի տեղամաս, դրանց նախապատրաստումը խուզի համար, անմիջական խուզը, բրդի դասաբաժանումը ն մամլումը: Խուզի տեղամասում օրվա աշխատակարգը որոշում է ֆերմերը: Աշխատանքի ծավալը ն կատարման հերթականությունը որոշելու համար ճիշտ կլինի կազմել տեխնոլոգիական քարտ: Սովորաբար այն բաղկացած է երկու մասից. առաջինում բերվում է աշխատանքի ծավալը ն սպասարկող անձնակազմի քանակը, իսկ երկրորդում` շահագործական ծախսերի հաշվարկը: Խուզի տեղամասի հստակ ն բարձր արտադրողական աշխատանքը հնարավոր է այն դեպքում, երբ սպասարկող անձնակազմը լավ գիտի ն կատարում է իր պարտականությունները: Մեքենայի շահագործումից առաջ նոր դանակներն ու սանրիկները լվանում են նավթով ն ստուգում դրանց աշխատանքային մակերեսների ուղղագծությունը: Անհրաժեշտության դեպքում աշխատանքային մակերեսները հղկում են: Մեքենայի իրանում ստուգում են լծակի կարգավորումը: Յուղում են մեքենայի ն ճկուն լիսեռի շփվող մասերը: Յուրաքանչյուր հերթափոխի տեխնիկական սպասարկման դեպքում մեքենան մաքրում են կեղտից, փոխարինում են բթացած կտրող զույգերը, ստուգում դետալների միացություններն ու մեքենայի իրանում լծակի կարգավորումը, ինչպես նան ճկուն լիսեռների ամբողջականությունը ն դրանց միացման հուսալիությունը: Հոդակապային մեխանիզմի ատամնանիվները, սեղմող կապիչը, հենարանային ձողիկի վերնի գլխիկը ն ճկուն լիսեռի միջուկի

ծայրակալը յուղում են սոլիդոլով, իսկ կտրող մասը, արտակենտրոնակի գլանիկը, փոխանցիչ լիսեռիկը, հենարանային ձողիկի ներքնի գլխիկը ն պտտման կենտրոնը` ավտոլով: Շատ կեղտոտված ոչխարներ խուզելիս մեքենայի շփվող մասերը լվանում ն յուղում են 1-1,5 ժ աշխատելուց հետո: Պարբերական սպասարկման դեպքում (40-50 ժ աշխատելուց հետո) ճկուն լիսեռը քանդում են, դետալները նավթով լվանում, ստուգում, յուղում ն հավաքում: Խուզի սեզոնը վերջանալուց հետո էլեկտրախուզի տեղամասի ամբողջ սարքավորումը պատրաստում են պահպանման: Ագրեգատները քանդում, մաքրում ու նավթով լվանում են, աշխատանքային մակերեսները յուղում: Ագրեգատի հավաքածուները կապոցում են փայտե տարաների մեջ ն պահում չոր շենքում` 30Ը-ից ոչ ցածր ջերմաստիճանում:

6.5. Խուզի տեղամասի հաշվարկը Ոչխարների խուզը կատարում են խուզի տեղամասերում МСО-77Б կամ МСУ-200, МСУ-200В մեքենաներով, որոնք մտնում են ЭСА-12/200, ЭСА-1Д, ЭСА-6/200 ագրեգատների կոմպլեկտներում: Տեխնոլոգիական սարքավորումների պահանջը, խուզողների ն օժանդակ անձնակազմի քանակը հաշվում են ելնելով ոչխարների ընդհանուր գլխաքանակից, նրանց մթերատվությունից, խուզի օպտիմալ շրջանից ն այլն: Մեկ ոչխարն անհատական մեթոդով խուզելու ժամանակը որոշում են. t - tխ + tօժ + βtտ րոպե, (49) որտեղ` tխ -ն խուզելու ժամանակն է, tօժ -ը` օժանդակ օպերացիաները կատարելու վրա ծախսված ժամանակը (ընդունում են 0,75-2,0 րոպե), tտ -ն` խուզի մեքենայի տեխնիկական սպասարկման ժամանակը (ընդունում են 0,92-1,3 րոպե), β -ն` մեքենայի կտրող զույգի դիմացկունությունը հաշվի առնող գործակից է (ընդունում են 0,4-0,7): Խուզելու ժամանակը կախված է խուզողի վարպետությունից, աշխատաքների ու տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումից: Մեկ ոչխարի խուզելու ժամանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. F11  1խ  (50) t   0,72 րոպե, խ

60bψ 11VK

որտեղ` F-ը ոչխարի մարմնի մակերեսն է, մ2 (մայր ոչխարի համար ընդունում են 1,0-1,8 մ2, խոյերի համար` 1,8-2,6 մ2), Մխ -ն` ոչխարի մարմնի վրա խուզող մեքենայի շարժման արագությունը, մ/վ (կախված է խուզողի որակավորումից. բարձր որակի խուզողի դեպքում ընդունում են 0,8-1,0 մ/վ, միջինի դեպքում` 0,7-0,8, ցածրի դեպքում` 0,3-0,5 մ/վ), Ճ -ն` արագության անկման գործակիցը (ընդունում են 0,3-0,4), Մ1 -ը` պարապ ընթացքի արագությունը, մ/վ (մոտավորապես 1 մ/վ է), Ե -ն` խուզող մեքենայի հաշվարկային ընդգրկումը, մ (ընդունում են 0,058 կամ 0,077 մ), ψ -ն` խուզող մեքենայի ընդգրկման գործակիցը (ընդունում են 0,5-0,9):

Խուզող բանվորի աշխատանքի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ բանաձնով. 3600V1Vխ Kb գլ/ժ: (51) Wխ  F V1  Vխ   bKVխV143,2  60tօժ  tտ  Կախված որակավորումից խուզողի արտադրողականությունը աշխատանքային օրվա համար կազմում ` 30-70 գլուխ: Մեկ հոտը խուզելու համար բանվորների քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. m , (52) nխ  7հWխ որտեղ` 7հ –ն հերթափոխի ժամանակն է` 7 ժ: Ոչխարների խուզի տեղը մատուցող բանվորների թիվը որոշում են հետնյալ բանաձնով.

nմ 

nխ

,

(53)

n խմ

որտեղ` n  t -ն խուզողների քանակն է, որոնց սպասարկում է մեկ մախմ tմ տուցող բանվոր, tմ –ը` մեկ ոչխարը խուզողի աշխատանքային տեղը մատուցելու ժամանակը (ընդունում են 38-41 վ): Տնտեսությունում ոչխարների ամբողջ գլխաքանակը խուզելու համար խուզի տեղամասի քանակը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. M , (54) K խ.տ  7nխWխ Dխ որտեղ` M-ը ոչխարների ամբողջ գլխաքանակն է տնտեսությունում, Dխ -ն` խուզի տեղամասի աշխատանքի տնողությունը ըստ անասնաբուծական պահանջների, օր: Լաբորատոր աշխատանք № 12

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԽՈՒԶԻ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԵՎ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել ոչխարների խուզի մեքենայացման նշանակությունը: 2. Ուսումնասիրել էլեկտրախուզի ագրեգատների դասակարգումը ն տեխնիկական բնութագիրը: 3. Ուսումնասիրել խուզի մեքենաների տեսակները, կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Ուսումնասիրել աշխատանքի կազմակերպումը խուզի տեղամասում: 5. Ուսումնասիրել խուզի տեղամասի հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել ոչխարների խուզի մեքենայացման նշանակությունը: 2. Նկարագրել էլեկտրախուզի ագրեգատների դասակարգումը ն տեխնիկական բնութագիրը: 3. Գծել ոչխարների խուզի МСО-77Б մեքենայի սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 4. Գծել ոչխարների խուզի բարձր հաճախականության МСУ-200 մեքենայի սխեման, նկարագրել կառուցվածքն ու աշխատանքի սկզբունքը: 5. Նկարագրել աշխատանքի կազմակերպումը խուզի տեղամասում: 6. Կատարել խուզի տեղամասի հաշվարկը:

Մատյանի №-ի առաջին թիվը

Ելակետային տվյալներ

Մատյանի №-ի վերջին թիվը

1200 800 2800 3000 3200 1300 3800 3300

Գլխաքանակը, ո , 500 1400 1800 1600 2400 600 2100 3500 3600 1700 3400 2900 1900 4200 3900 1100

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

7. ՄԻԿՐՈԿԼԻՄԱՆ ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐՈՒՄ

7.1. Ընդհանուր տեղեկություններ Կաթնային ֆերմայում կամ համալիրում կենդանիներին ցուրտ, խոնավ, վատ օդափոխվող շենքերում պահելիս կովերի կաթնատվությունն իջնում է 10-20%-ով, մատղաշի անկումը մեծանում 5-40%-ով, կենդանիների քաշաճն իջնում 20-30%-ով, իսկ միավոր մթերքի վրա կերի լրացուցիչ ծախսը կազմում է 12-35%: Բացի դրանից, վատանում է նան մթերքի որակը (կաթը կեղտոտվում է, ձեռք է բերում ամոնիակի հոտ, մեծանում է թթվայնությունը ն այլն), փոքրանում է կենդանիների դիմադրողականությունը տարբեր հիվանդությունների նկատմամբ, կրճատվում է մեքենաների ու սարքավորումների ծառայության ժամկետը: Անասնաշենքերի միկրոկլիմայից է կախված նան ֆերմայում ու համալիրում աշխատող մարդկանց առողջությունը ն աշխատանքի արտադրողականությունը: Ուստի անհրաժեշտ է խիստ պահպանել միկրոկլիմայի ամենաբարենպաստ պարամետրերը ֆերմայում ն համալիրում: Անասնաշենքում միկրոկլիման ներկայացնում է շրջապատի միջավայրի ֆիզիկական, քիմիական ն կենսաբանական գործոնների ամբողջություն: Դրանցից հիմնականներն են` օդի ջերմաստիճանն ու հարաբերական խոնավությունը, ածխաթթվի, ամոնիակային ն ծծմբաջրածնային գազերի պարունակությունը, փոշու խտության ու միկրոֆլորայի առկայությունը: Դրանց կարելի է ավելացնել արտադրական աղմուկների ինտենսիվությունը, ինչպես նան աշխատանքային գոտու լուսավորվածությունը: Անասնաշենքերում միկրոկլիման կախված է տեղի կլիմայից ն տարվա ժամանակից, շենքի պատերի ջերմափոխանցումից, գոմաղբը հավաքելու հաճախությունից ն հեռացման ու պահպանման եղանակներից, կենդանիների պահվածքի տեխնոլոգիայից, անասնաշենքում նրանց տեղավորման խտությունից ն այլ գործոններից: Անհրաժեշտ միկրոկլիմա ստեղծելու համար անասնաշենքում տեղակայում են համապատասխան սարքավորումներ, որոնք կարող են պահպանել արդյունավետ օդափոխություն, ջեռուցում, լուսավորություն ն այլն: Մեծ նշանակություն ունի զոոհիգիենիկ պահանջների պահպանումը անասնաշենքերի կառուցման ն շահագործման ժամանակ:

7.2. Օդափոխության համակարգեր Ըստ գործողության սկզբունքի օդափոխության համակարգերը լինում են բնական ն հարկադրական:

Բնական օդափոխության ժամանակ օդափոխանակությունը կատարվում է անասնաշենքի ներսի ն դրսի օդի խտությունների տարբերության հետնանքով: Բնական օդափոխության համակարգը միշտ չէ, որ իրեն արդարացնում է: Այդ դեպքում օգտագործում են հարկադրական օդափոխության համակարգը, որտեղ օդի հոսքը կատարվում է մեխանիկական գրգռիչների օգնությամբ: Այս համակարգն իր հերթին լինում է ներս մղող, արտամղող ն ներս մղողարտամղող: Առաջինի դեպքում շենք մտնող օդը կարելի է նան տաքացնել: Երբ օդը ներս է մտնում բնական եղանակով, իսկ դուրս է գալիս հարկադրական, կամ հակառակը, ապա օդափոխության այդ համակարգին հաճախ անվանում են համակցված: Բնական օդափոխության համակարգի օգտագործման դեպքում պատերի մեջ պատրաստում են ներհոս առվակներ, իսկ առաստաղում` արտահոս: Ըստ որում այդ առվակներն ունեն փականներ, որոնցով կարգավորվում է դրանց կտրվածքի մակերեսը, հետնաբար ն ներս մտնող ու դուրս եկող օդի քանակը: Այս համակարգի դեպքում տաք օդը բարձրանում է վերն ն արտահոս առվակներով շենքից դուրս գալիս, այդ ժամանակ ներհոս առվակներով ներս է մտնում դրսի թարմ օդը: Բնական օդափոխության համակարգերն աշխատում են նորմալ, երբ արտաքին օդի ջերմաստիճանը մոտավորապես -100Ը է: Ավելի ցածր ջերմաստիճաններում, երբ կենդանիներից անջատված ջերմությունը չի բավարարում շենքում նորմալ ջերմաստիճանի ապահովումը, ստիպված պակասեցնում են ներս հոսող օդի քանակը: Դա բացասաբար է ազդում շենքի միկրոկլիմայի վրա` մեծանում է խոնավությունը ն վատանում օդի բաղադրությունը: Հարկադրական օդափոխության համակարգն այդ թերություններից զուրկ է: Օգտագործվում է երկու տարբերակ. մի դեպքում շենքի ներսում տեղակայում են ընդհանուր արտահոս (կամ ներհոս, օդի տաքացումով) առվակ` մեկ օդամղիչով, իսկ մյուս դեպքում` օդափոխության առվակներում տեղակայում են առանձին օդամղիչներ: Օդափոխության ընդհանուր խողովակաշարով ն ներհոս օդի տաքացումով հարկադրական օդափոխության համակարգի սխեման, կապովի պահվածքով 200 կովերի շենքի համար, բերված է նկ. 69:

Նկ. 69. Չորս շարքանի կովանոցում հարկադրական օդափոխության համակարգի սխեման.

1. կաթնային բլոկ, 2. օդափոխության խցիկ, 3. դրոսելային փականներ, 4. օդամուղ խողովակներ, 5. КФБ-7 օդաջեռուցիչ, 6. կենտրոնախույս օդամղիչ: Օդաջեռուցիչում (КФБ-7) տաքացող ներհոս օդը մղվում է 84-70 № 8 օդամղիչով, որից հետո օդամուղ խողովակներով բաշխվում է շենքի վերնի մասում: Կեղտոտ օդը դուրս է գալիս բնական եղանակով: Հարկադրական օդափոխության համակարգի երկրորդ տարբերակը` ինքնուրույն արտահոս համակարգը հազվադեպ է օգտագործվում: Այն առանցքային օդամղիչների օգնությամբ շենքից հարկադրաբար հեռացնում է կեղտոտ օդը: Այդ ժամանակ օդի ճնշումը շենքում իջնում է, ն արտաքին օդը ձգտում է ներս թափանցել օդամղիչների անցքերից ու ճեղքերից: Այդպիսի ѳٳϳñ·Á ëå³ë³ñÏíáõÙ ¿ “Климат-4” ë³ñù³վորումների հավաքածուով` առանց ջերմագեներատորներ օգտագործելու:

7.3. Անասնաշենքերում ն թռչնանոցներում լավագույն միկրոկլիմա ստեղծելու սարքավորումներ Ժամանակակից անասնապահական ն թռչնաբուծական շենքերում միկրոկլիմայի նորմատիվային պարամետրերն ապահովելու համար օգտագործում են կարգավորման տարբեր համակարգեր:

Նկ. 70. Կովանոցներում միկրոկլիմայի կարգավորման համակարգերի կառուցվածքային սխեմաները. ա) կապովի ն անկապ պահվածքի համար, բ) 800-1200 գլխի բոքսային պահվածքով կաթի արտադրության համալիրի 400 կովի համար, գ) հորթանոցի համար, դ) հատակի տակ գոմաղբի պահպանումով անասնաշենքի համար` 1. օդաջեռուցիչ, 2. ներհոս օդամղիչ, 3. օդատար, 4. արտահոս առվակներ, 5. պատուհան, 6. ուղղաձիգ արտածծող խողովակ, 7. օդափոխիչ-ջեռուցիչ ներհոս ագրեգատ, 8. արտահոս օդամղիչով նոսրացման խցիկ, 9. վերնի օդատար, 10. ղեկավարման ավտոմատացված կայան, 11. օդաբաշխիչ խառնարան, 12. արտահոս առվակ, 13. արտամղման օդամղիչ:

Հորթանոցի (342 հորթի) օդափոխիչ-ջեռուցիչ ներհոս-արտահոս համակարգն աշխատում է «վերնից-ներքն» սխեմայով: Ցուրտ ժամանակաշրջանում ներհոս օդի մղումը մեխանիկական է` միաժամանակ տաքացումով:

Այն կատարվում է երկու օդափոխիչ-ջեռուցիչ ագրեգատներով, որոնք տեղակայված են երկու ներհոս օդափոխիչ խցիկում: Յուրաքանչյուր ագրեգատ սպասարկում է շենքի կեսը (նկ.70): Կապովի պահվածքով կաթի արտադրության 800 ն 1200 կովերի համալիրի 400 կովի համար շենքում տեղակայված է երկու օդափոխիչ-ջեռուցիչ համակարգ: Յուրաքանչյուրը բաղկացած է ներհոս տեղակայանքից, որը բաղկացած է 84-70 № 10, չորս КМА-6 օդաջեռուցիչից, որոնք տեղաբաշխված են շենքի ճակատային մասի նախամուտքում, տանիքում տեղակայված հինգ արտահոս 83-04 № 6 օդամղիչից, գոմաղբահավաք առվակներից օդը հեռացնող 84-70 № 5 երկու օդամղիչից: Անկապ բոքսային պահվածքով կաթի արտադրության 800 ն 1200 կովերի համալիրի 400 կովի համար նախատեսված շենքը, որտեղ գոմաղբը հեռանում է ինքնահոս կերպով, կահավորված է օդափոխության արտահոս-ներհոս համակարգով, որտեղ ներհոսող օդը տաքանում է: Օդը օդատարով տրվում է վերնի գոտի: Շենքի ճակատային մասերում տեղադրված են ներհոս օդափոխիչ երկու խցիկ: Յուրաքանչյուրում տեղակայված է օդափոխիչ-ջեռուցիչ ներհոս ագրեգատ, որից դեպի շենքի ներսն է ուղղված օդատար խողովակը` ձախ ու աջ ուղղված ելքի անցքերով: Տաք եղանակին ներհոս օդը տրվում է առանց տաքացնելու: Գոմաղբամբարներից կեղտոտ օդը հեռացվում է ամբողջ օրը` ուղղաձիգ արտածծող խողովակներով: Շենքից օդը հեռացվում է նույնպես արտամուղ հինգ օդամղիչներով, որոնք տեղակայված են վերնի կլոր արտահոս առվակներում: Ագրեգատներն աշխատում են ավտոմատորեն: Վերջին տարիներին կառուցվել ն շահագործվում են խոշոր խոզաբուծական ֆերմաներ ն համալիրներ, որտեղ օգտագործվում են օդափոխության ն ջեռուցման տարբեր համակարգեր (նկ. 71.): Դրանք տարբերվում են օդի մատուցման ու հեռացման սխեմաներով («վերնից-ներքն», «ներքնից-վերն», «վերնից-վերն»), ջերմության գեներատորներով (ջրային օդաջեռուցիչներ, էլեկտրաջեռուցիչներ, ջերմագեներատորներ), բնական ն մեխանիկական քարշի օգտագործումով, օդափոխիչ սարքավորումների քանակով ն այլն: Տարեկան 24 հազ. խոզ բտելու համալիրի շենքերի օդափոխիչ-ջեռուցիչ համակարգը կահավորված է օդափոխության ներհոս-արտահոս համակարգով: Ձմռանը օդ ներծծելու ն տաքացնելու համար օգտագործում են ներհոս համակարգեր: Դրանք բաղկացած են ջրային ջեռուցիչներով ու կենտրոնախույս օդամղիչներով օդափոխիչ-ջեռուցիչ ագրեգատներից ն դրանց դեպի շենքի ներսը ձգվող ներծծող օդատարներից, որոնք թարմ տաքացած օդը բաշխում են շենքի ներսում Տարեկան 108 հազ. խոզ բտելու համալիրի շենքերի օդափոխիչ-ջեռուցիչ համակարգում օգտագործվում է ներհոս-արտահոս մեխանիկական օդափոխություն, ջեռուցումը օդային է, համատեղված է ներհոս օդափոխության հետ:

Նկ. 71. Խոզաբուծական շենքերի օդափոխության ն ջեռուցման կառուցվածքների սխեմաները. ա) տարեկան 24 հազ. խոզ բտելու համալիրի, բ) 108 հազ. խոզի համալիրի, գ) ПВУ տիպի տեղակայանքների օգտագործումով` 1. օդամղիչով արտահոս առվակ, 2. ներհոս առվակներ, 3. օդափոխիչ-ջեռուցիչ ագրեգատ, 4. լայնակի ներծծող օդատար, 5. առվակ, 6. պատուհան, 7. ավտոմատ ղեկավարման կետ, 8. արտամղող կենտրոնախույս օդամղիչ, 9. հավաքովի հատակի տակի լայնական առվակ, 10. փոփոխական կտրվածքի ներհոս օդատար:

Ներհոս-արտահոս ПВУ տիպի տեղակայանքներով օդափոխության համակարգը խորհուրդ է տրվում օգտագործել առանձին կառուցված շենքերի համար, որոնք ապահովված են էլեկտրաէներգիայով: Այդ տեղակայանքում միաժամանակ համատեղված են ներհոս ն արտահոս համակարգերը: Հավաքածուի մեջ մտնում են միատեսակ վեց տեղակայանք, որոնք մոնտաժվում են առաստաղում` շախմատաձն: Ոչխարների շենքերում օգտագործում են բնական ն մեխանիկական օդափոխության համակարգերը, որտեղ միաժամանակ տաքանում է օդը: Նկ. 72-ում բերված են թռչնանոցներում միկրոկլիման կարգավորելու համակարգի կառուցվածքային սխեմաները:

Նկ. 72. Թռչնանոցներում միկրոկլիմայի կարգավորման համակարգի կառուցվածքի սխեմաները. ա) հատակային ն մարտկոցային պահվածքի դեպքում, բ) հարավային շրջաններում, հատակային ն մարտկոցային պահվածքի դեպքում, գ) բազմահարկ թռչնանոցներում` 1. ներհոս օդատար, 2. փականով առվակ, 3. “Климат-4” ѳí³ù³ÍáõÇ ³ñï³ÙÕáÕ օդամղիչներ, 4. КИО-13 տիպի կոնդիցիոներ, 5. 06-320 տիպի ներծծող առանցքային օդամղիչ, 6. առվակ, 7. ծածկված առաստաղ` ամռանը լրացուցիչ օդի մուտքի համար, 8. ձմռանը փականով ծածկվող պատուհան` արտաքին օդի համար, 9. 84-70 տիպի օդամղիչներից ն օդաջեռուցիչներից կազմված ներծծող տեղակայանք:

7.4. Օդափոխանակության հաշվարկ Կախված անասնաշենքի օդում հիմնական վնասակար բաղադրամասերից օդափոխությունը հաշվում են. Cm մ3/ժ, (55) L  օդ.

C2  C1

որտեղ` Ը- ն մեկ անասունից անջատված ածխաթթվի քանակն է, լ/մ, ո -ը` անասնաշենքում անասունների (թռչունների) քանակը, Ը2 -ը` ածխաթթվի սահմանային թույլատրելի պարունակությունը տվյալ անասնաշենքի օդում, լ/մա, Ը1 -ը` ներս հոսող թարմ օդում ածխաթթվի պարունակությունը (ընդունում են 0,3-0,4 լ/մ3): Ըստ (62) բանաձնի խորհուրդ է տրվում օդափոխությունը հաշվել թռչնաբուծական շենքերի համար, ինչպես նան երկրի չորային շրջանների անասնապահական շինությունների համար: Երկրի մյուս բոլոր գոտիների համար անասնապահական շենքերի օդափոխությունը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. qm  W մ3/ժ, (56) Lօդ  q1  q2 օդ որտեղ` զ -ն մեկ անասունից անջատված խոնավության քանակն է, գր/ժ, ոը` անասունների գլխաքանակը շենքում, զ1 -ը` տվյալ տեսակի անասունների համար անասնաշենքում օդի խոնավապարունակությունը թույլատրելի հարաբերական խոնավության դեպքում, գր/կգ, զ2 -ը` խոնավապարունակությունն արտաքին օդում (մոտավորապես զ2 -4,1 – 4,7 գր/կգ), W -ն` հատակից, կերատեղից, ավտոխմոցներից անջատված խոնավության քանակը, գր/ժ (շատ անասնապահական շենքերի համար ընդունում են զո արտադրյալի 10-15 %-ը, իսկ խոզանոցների համար` 90 %-ը), ρօդ -ն` չոր օդի խտությունը, կգ/մ3: Տարվա տաք շրջանում, երբ անասնաշենքից դուրս ջերմաստիճանն անցնում է 100Ը-ից, ապա օդափոխության հիմնական խնդիրն է` ավելորդ ջերմությունը հեռացնել: Ավելորդ ջերմության հեռացմանը նպաստող օդափոխությունը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. Օ մ3/ժ, (57) L  օդ

C t2  tն օդ

որտեղ` Օ - ն ավելորդ ջերմության ընդհանուր քանակն է, կՋ/ժ, Ը-ն` օդի տեսակարար ջերմատարողությունը, մոտավորապես հավասար է 1 կՋ/կգ, t2ը` ջերմությունը, որը պետք է պահպանել շենքում, 0Ը, tն - ն` ներհոսող օդի ջերմաստիճանը (tն-15-280Ը), ρօդ-ն` անասնաշենք մտնող օդի խտությունը, կգ/մա: Տարվա տաք շրջանի համար, երբ tն-100Ը, ավելորդ օդի ընդհանուր քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. Օ - Օան + Օէլ.շ + Օլ + Օճ + Օկ կՋ/ժ, (58)

որտեղ` Օան -ը անասունից անջատված ջերմության քանակն է, կՋ/ժ, Օէլ.շ-ը` էլեկտրաշարժիչներից անջատված ջերմության քանակը, կՋ/ժ, Օլ - ը` լուսավորվող սարքերից անջատված ջերմության քանակը, կՋ/ժ, Օճ -ն` արնային ճառագայթումից ստացված ջերմությունը, կՋ/ժ, Օկ -ն` անասնաշենքի ջերմային կորուստը, կՋ/ժ: Տարվա ցուրտ շրջանի համար, երբ tն - 100Ը, Օճ - ն հաշվի չեն առնում ն ջերմության ավելցուկը հաշվում են հետնյալ բանաձնով. Օ - Օան+ Օէլ.շ+ Օլ+ Օճ+ Օֆ կՋ/ժ, (59) որտեղ` Օֆ - ը ջերմության կորուստն է ֆիլտրված օդի տաքացման վրա,կՋ/ժ: Ավելորդ ջերմության ընդհանուր քանակի ( Օ) հաշվարկի մեթոդը մանրամասն բերված է գրականությունում: Թե քանի անգամ է կատարվում օդափոխանակությունը, ցույց է տալիս հետնյալ բանաձնը. L (60) K  օդ. , Vշ որտեղ` Լօդ -ը` ժամային օդափոխության մեծությունն է, մա/ժ, Մշ-ն` շենքի ծավալը, մա: Վաղ հասակի մատղաշի ն մայրական հոտի համար Ճ-ն ժամում թույլատրվում է 3 անգամից ոչ ավելի, մնացած անասունների համար 5-ից ոչ ավելի: Երբ Ճ - 3, ընտրում են բնական օդափոխություն, երբ Ճ-3-5` հարկադրական օդափոխություն (միաժամանակ տաքացնելով օդը): Բնական օդափոխության համար որոշենք ներհոս ն արտահոս առվակների քանակը: Արտահոս առվակների ընդհանուր մակերեսը որոշում են հետնյալ բանաձնով. Lօդ. մ2, (61) Fարտ  3600Vօդ որտեղ` Մօդ-ն օդի արագությունն է արտահոս առվակներում, մ/վ, այն որոշում են հետնյալ բանաձնով. 2gH արտ  ն  մ/վ, (62) Vօդ  ն որտեղ` Է -ը արտահոս խողովակի բարձրությունն է, մ, g-ն ծանրության ուժի արագացումը, մ/վ2, ρարտ ն ρն –ը` արտաքին ն շենքի ներսի օդի խտությունը, կգ/մ3: Արտահոս առվակի բարձրությունն ընդունում են 3,5 մ-ից ոչ պակաս, տեղաբաշխում են այնպես, որպեսզի վերնի կտրվածքը գտնվի կարկասից 0,50,7 մ վերն: Արտահոս առվակների քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով. F (63) n  արտ. , արտ

fարտ

որտեղ` fարտ -ը մեկ արտահոս առվակի ընդլայնական կտրվածքի մակերեսն է, մ2 (ընդունում են fարտ - 0,4×0,4, 0,5×0,5, 0,6×0,6, 0,7×0,7, 1×1 մ):

Ներհոս առվակների ընդլայնական կտրվածքի ընդհանուր մակերեսը (Fն) փայտե պատերի համար ընդունում են 0,5 Fարտ, աղյուսե (քարե) պատերի համար` 0,6 Fարտ: Ներհոս առվակների քանակը. Fն , (64) nն  fն որտեղ` fն –ը մեկ ներհոս առվակի ընդլայնական կտրվածքի մակերեսն է, մ 2 (ընդունում են fն - 0,25×0,25 ն 0,2×0,3 ) մ: Հատկապես արդյունաբերական տեխնոլոգիայի դեպքում շենքում անասունների գլխաքանակը մեծ է լինում ն բնական եղանակով օդափոխությունը չի բավարարում: Այդ դեպքում տաք ն անցումային շրջանում օգտագործում են առանցքային օդամղիչներ, իսկ ձմռանը` օդի տաքացուցիչով օդամղիչներ: Արհեստական օդափոխության ներհոս համակարգի դեպքում արտամղող օդամղիչների պահանջվող արտադրողականությունը ( Wօդ մ3/ժ) որոշում են հետնյալ բանաձնով. Wօդ - (2-3)Լօդ մ3/ժ, (65) որտեղ` 2-3 –ը պաշարի գործակից է, թույլ է տալիս լայնորեն կարգավորել միկրոկլիման: Ներմղող օդամղիչի արտադրողականությունն ընդունում են արտամղող օդամղիչի արտադրողականությունից 20-25 % փոքր: Օդամղիչների քանակը որոշում են. W (66) n  օդ , Wմղ. որտեղ` Wմղ.- ն ներմղող կամ արտամղող օդամղիչի ժամային արտադրողականությունն է, մ3/ժ: Լաբորատոր աշխատանք № 13

ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐՈՒՄ ՕԴԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ

Աշխատանքի նպատակը 1. Ուսումնասիրել անասնապահական շենքերում օդափոխության համակարգերի տեսակները: 2. Ուսումնասիրել լավագույն միկրոկլիմա ստեղծելու սարքավորումները: 3. Ուսումնասիրել օդափոխության հաշվարկը:

Աշխատանքի կատարման ընթացքը 1. Նկարագրել օդափոխության նշանակությունը:

2. Նկարագրել օդափոխության համակարգերը: 3. Գծել կովանոցներում միկրոկլիմայի կարգավորման համակարգերի կառուցվածքային սխեմաները: 4. Կատարել օդափոխանակության հաշվարկը: Ելակետային տվյալներ Մատյանի №-ի առաջին թիվը

Մատյանի

№ -ի վերջին թիվը

Գլխաքանակը 1000 100 120 1500 180 200 600 250 160 1200 140 300

,ո

Անասնաշենքերի չափերը

Կովանոցի չափերը Երկարությունը, Լ, մ Լայնությունը, Ց, մ Բարձրությունը, Է, մ Խոզանոցի չափերը

3.5

Երկարությունը, Լ, մ Լայնությունը, Ց, մ Բարձրությունը, Է, մ

3.5

Երկարությունը, Լ , մ Լայնությունը, Ց, մ Բարձրությունը, Է, մ

3.5

Երկարությունը, Լ, մ Լայնությունը, Ց, մ Բարձրությունը, Է, մ

3.5

ԿՈՎԱՆՈՑ Գլխաքանակ,ո 100 120 140 160 200 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 ԽՈԶԱՆՈՑ Գլխաքանակ,ո 120 140 160 180 200 250 300 100 110 140 160 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5

ՈՉԽԱՐԱՆՈՑ

Գլխաքանակ,ո 600 800 1000 1200 1400 1500 2000 120 130 150 160 200 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5

ԹՌՉՆԱՆՈՑ

Գլխաքանակ,ո 1000 1500 1800 2000 2200 2500 3000 120 180 200 210 220 230 250 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5 3.5

Երկարությունը, Լ , մ Լայնությունը, Ց, մ Բարձրությունը, Է, մ

7.2 2.5

ՃԱԳԱՐԱՆՈՑ

Գլխաքանակ,ո 150 180 200 220 240 100 110 7.2 7.2 7.2 7.2 7.2 2.5 2.5 2.5 2.5 2.5

7.2 2.5

7.2 2.5

բ) կաթնատվությունը 30 լիտր Հորթեր` մինչն 1 ամսեկան 1-ից մինչն 3 ամսեկան

3-ից մինչն 4 ամսեկան Երինջներ` 4 ամսեկանից մինչն 1 տարեկան 1 տարեկանից մինչն 2 տարեկան

Ջրային գոլորշիներ, գ/ժ

Կաթնատու կովեր. ա) կաթնատվությունը 10 լ

Ածխաթթու գազ, լ/ժամ

Ստերջ կովեր

Քանակը

Ազատ

Ջերմության քանակը, ԿՋ/ժ Ընդհանուր

Անասունների խումբը

Անասունների զանգվածը, կգ

Գյուղատնտեսական կենդանիներից անջատված ջերմության, ածխաթթու գազի ն ջրային գոլորշիների քանակը

2536.8

Խոզամայրեր

Ստերջ ն մինչն 2 ամսեկան հղի

1.5-1.7 1.5-1.7

1.7 2.0

40.9 47.2

28.4 33.0

5.1 5.8

2 ամսից ավելի հղի

Ծնած 10 խոճկորներով

Բտվող խոզեր Մատղաշներ` մինչն 2 ամսեկան, 5-ից մինչն 8 ամսեկան Ոչխարներ

Մայր ոչխարներ

Ստերջ ոչխարներ

Հղի ոչխարներ

Գառներ Թռչուններ. մարտկոցներում հատակային պահվածքով

Հավեր մսային ուղղության Մատղաշ հավեր ձվային ուղղության, օրեկան 1-10 11-30 31-60 61-140 141-180 Մատղաշ հավեր մսային ուղղության 1-10 11-30 31-60 61-150 151-210

2.5-3.0

1.8

43.0

30.0

5.2

0.06 0.25 0.6 1.3 1.6

2.3 2.2 1.9 1.7 1.6

65.2 53.0 43.8 40.5 38.4

56.4 36.7 30.9 28.4 26.7

3.5 6.6 5.4 5.0 4.8

0.08 0.25 1.2-1.4 1.8 2.5

2.2 2.0 1.8 1.7 1.6

62.7 49.3 43.4 40.3 36.8

53.9 33.8 30.0 28.0 25.0

4.0 6.3 5.4 5.0 4.8

Օդի խտության արժեքները Օդի ջերմ.

1.270 1.271 1.261 1.251 1.243 1.234 1.225 1.216 1.207 1.198 1.190 1.182 1.173 1.165 1.157 1.149

Օդի խտություն` ρ (կգ/մ3) տարբեր ջերմաստիճանի ն բարոմետրական ճնշման (մմ սնդ. ս.բ.) 1.289 1.292 1.307 1.315 1.325 1.333 1.342 1.351 1.280 1.88 1.297 1.396 1.315 1.323 1.332 1.341 1.270 1.279 1.287 1.296 1.305 1.313 1.322 1.331 1.261 1.269 1.278 1.286 1.295 1.304 1.312 1.321 1.251 1.260 1.268 1.277 1.289 1.294 1.303 1.311 1.242 1.251 1.259 1.268 1.276 1.285 1.293 1.302 1.233 1.242 1.250 1.258 1.267 1.276 1.284 1.298 1.224 1.233 1.241 1.249 1.258 1.266 1.274 1.283 1.215 1.224 1.232 1.240 1.249 1.257 1.265 1.279 1.207 1.215 1.223 1.232 1.240 1.248 1.256 1.256 1.198 1.206 1.215 1.223 1.231 1.239 1.247 1.256 1.190 1.198 1.206 1.214 1.222 1.231 1.239 1.247 1.181 1.190 1.198 1.206 1.214 1.222 1.230 1.238 1.173 1.181 1.197 1.205 1.197 1.213 1.222 1.230 1.165 1.173 1.181 1.189 1.198 1.205 1.213 1.221 1.157 1.65 1.173 1.181 1.109 1.205 1.2058 1.213

1.360 1.350 1.340 1.330 1.320 1.310 1.301 1.291 1.282 1.273 1.264 1.255 1.246 1.238 1.229 1.221

Ներկայացնել հաշվետվություն կատարված աշխատանքների վերաբերյալ:

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. Աղասարյան Ա.Ջ., Խլղաթյան Խ.Է., Մհերյան Վ.Ռ., Եդոյան Կ.Հ. Անասնաշենքերից գոմաղբի հավաքման ն մշակման առաջադեմ տեխնոլոգիաներ: - Եր.: ՀԳԱ, 2002: - 136 էջ: 7. Բաղդասարյան Մ.Թ. Խոտի բրիկետավորման մեքենաների հաշվարկի ն նախագծման հիմունքներ: - Եր.: Նաիրի, 2002: - 200 էջ: 8. Թարվերդյան Ա.Պ., Մարգարյան Ս.Ե. Կերի նախապատրաստման մեքենաներ: - Եր: ՀՊԱՀ: - 565 էջ: 9. Մարգարյան Ս.Ե., Մարգարյան Ա.Ս., Դանիելյան Գ.Հ., Դավթյան Ա.Գ. Մեթոդական ցուցումներ «Անասնապահական ֆերմաների մեքենայացում », Եր: ՀՊԱՀ:-2002:- 29 էջ: 10. Մարգարյան Ս.Ե. Կերարտադրության ն անասնապահության մեքենայացում:- Եր.: Լույս, 1988: - 447 էջ: 11. 6.Մարգարյան Ս.Ե. Կերացեխերի կառուցվածքը ն շահագործումը անասնապահական ֆերմաներում: - Եր.: Հայաստան, 1983: -180 էջ: 12. 7.Մարգարյան Ս.Ե. Հատիկավորված ն բրիկետավորված կերերի արտադրության տեխնոլոգիան: - Եր.: Հայաստան, 1983: - 108 էջ: 13. Մարգարյան Ս.Ե., Մարգարյան Ա.Ս., Համբարձումյան Վ.Վ. Կաթնապրանքային ֆերմաների նախագծեր ն երշախավորվող մեքենասարքավորումներ: - Եր.: ՀԳԱ, 1999: - 31 էջ: 14. Մարգարյան Ս.Ե., Մարգարյան Ա.Ս., Համբարձումյան Վ.Վ. Ոչխարաբուծական ֆերմաների նախագծեր ն երաշխավորվող մեքենասարքավորումներ: - Եր.: ՀԳԱ, 1999: - 27 էջ: 15. Մարգարյան Ս.Ե., Մարգարյան Ա.Ս., Համբարձումյան Վ.Վ. Խոզաբուծական ֆերմաների նախագծեր ն երաշխավորվող մեքենասարքավորումներ: - եր.: ՀԳԱ, 1999: - 31 էջ: 16. Մարգարյան Ս.Ե., Մարգարյան Ա.Ս., Համբարձումյան Վ.Վ. Թռչնաբուծական ֆերմաների նախագծեր ն երաշխավորվող մեքենասարքավորումներ: - Եր.: ՀԳԱ, 1999: - 31 էջ: 17. Մարգարյան Ս.Ե., Պապյան Ս.Խ. Գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացում: - Եր.:«Մեկնարկ», 2007: - 549 էջ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1. ԿԵՐԵՐԻ ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՄԱՆ ԵՎ ԲԱՇԽՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ ՈՒ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ ..................................................................................... 3 1.1. Կերերի նախապատրաստման մեքենաներ ............................................. 3 1.1.1. Ներածություն ................................................................................... 3 1.1.2. Կոպիտ կերերի մանրացման մեքենաներ ..................................... 4 1.1.3. Արմատապտուղներ նախապատրաստող մեքենաներ ................ 6 1.1.4. Հատիկային կերեր նախապատրաստող մեքենաներ ............... 8 1.2. Կերերի բաշխման մեքենաներ.................................................................. 9 1.3. Կերերի տարեկան պահանջի հաշվարկը .............................................. 15 1.4. Կերերի ամբարների տեսակների հիմնավորումը ն նրանց քանակի որոշումը .................................................................................................... 16 Կերաբաշխիչների արտադրողականության ն քանակի հաշվարկ ......... 17 Լաբորատոր աշխատանք № 1 ԿՈՊԻՏ ԵՎ ԿԱՆԱՉ ԿԵՐԵՐԻ ՄԱՆՐՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ... 19

Լաբորատոր աշխատանք № 2 ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԼՎԱՑՄԱՆ ԵՎ

ՄԱՆՐԱՑՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ................................. 21 Լաբորատոր աշխատանք № 3 ՀԱՏԻԿԱՋԱՐԴԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ................................. 22 Լաբորատոր աշխատանք № 4 ՄՈԲԻԼԱՅԻՆ ԿԵՐԱԲԱՇԽԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ................................. 23 Լաբորատոր աշխատանք № 5 ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ ԿԵՐԱԲԱՇԽԻՉՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ................................. 24

2. ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ ՋՐԱՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ ..................................................................................25 Անասնապահական ֆերմաների ջրամատակարարման համակարգերն ու սխեմաները ................................................................ 25 Ջրի աղբյուրները ն պահանջը ջրի որակի նկատմամբ ............................ 26 Պոմպեր ն ջրամբարձիչներ ......................................................................... 27 Ջրաճնշիչ աշտարակներ ............................................................................. 29 Ջրման սարքավորումներ ............................................................................ 30 Տաք ջուր ստանալու սարքավորումներ ...................................................... 34 Ջրի պահանջի հաշվարկը ........................................................................... 35 Լաբարատոր աշխատանք № 6 ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ

ՋՐԱՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՄԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ...... 39

3. ՄԵՔԵՆԱՅԱԿԱՆ ԿԹԻ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԲԱԺԱԿՆԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔՆ ՈՒ ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ ........................................................40 3.1. Կթի ապարատների տեսակները, կառուցվածքը ն աշխատանքը ...... 40 3.2. Կթի ապարատների շահագործումը ....................................................... 40

3.3. Կթի ագրեգատներ ն տեղակայանքներ ................................................. 41 3.4. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ կովերի համար .............................. 43 3.5. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ ոչխարների համար ...................... 49 3.6. Կթի ագրեգատներ ն տեղակայանքներ ................................................. 51 3.7. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ կովերի համար .............................. 64 3.8. Փոքրաչափ կթի տեղակայանքներ ոչխարների համար ...................... 66 Լաբորատոր աշխատանք № 7 ԿԹԻ ԱՊԱՐԱՏՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ................................. 68 Լաբորատոր աշխատանք № 8 ԿԹԻ ՏԵՂԱԿԱՅԱՆՔՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ................................. 69

4. ԿԱԹԻ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ ԵՎ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ ................................................................................71 4.1. Կաթի նախնական մշակման նշանակությունը ն տեխնոլոգիան ........ 71 4.2. Կաթի նախնական մշակման ն վերամշակման հիմնական տեխնոլոգիական սխեմաները ................................................................ 71 4.3. Կաթը մաքրելու սարքավորումներ .......................................................... 74 4.4. Կաթի հովացման մեքենաներ ն սարքավորումներ ............................... 75 4.5. Սառնարանային տեղակայանքներ ....................................................... 79 4.6. Կաթի պաստերիզացումը ........................................................................ 80 4.7. Սեպարատորներ ...................................................................................... 83 4.8. Կթի տեղկայանքի արտադրողականության հաշվարկը ...................... 86 Լաբորատոր աշխատանք № 9 ԿԱԹԻ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԵՎ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ................................. 87 5. ԳՈՄԱՂԲԻ ՀԱՎԱՔՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ ........................................89 5.1. Գոմաղբի հավաքման ն հեռացման եղանակները ................................ 89 5.2. Գոմաղբի հեռացման մեքենաները ն փոխադրիչները ......................... 90 5.3. Գոմաղբամբարի մակերեսի ն ծավալի հաշվարկը ............................... 92 5.4. Գոմաղբի մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները ........ 93 5.4.1. Գոմաղբի մշակման աերոբային եղանակը ............................... 93 5.4.2. Կենսահումուսի պատրաստման եղանակները ն մեքենասարքավորումները ........................................................... 98 5.4.3. Գոմաղբի ու թռչնաղբի անաերոբ մշակման եղանակները ն մեքենասարքավորումները ........................................................ 102 Լաբորատոր աշխատանք № 10 ԳՈՄԱՂԲԻ ՀԱՎԱՔՄԱՆ ԵՎ ՀԵՌԱՑՄԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ՈՒ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ................ 104

Լաբորատոր աշխատանք №11 ԳՈՄԱՂԲԻ ՄՇԱԿՄԱՆ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ ԵՎ

ՄԵՔԵՆԱՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ......... 105

6. ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԽՈՒԶԻ ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄԸ ......................................... 106 6.1. Ոչխարների խուզի մեքենայացման նշանակությունը ........................ 106 6.2. Էլեկտրախուզի ագրեգատներ............................................................... 106 6.3. Խուզի մեքենաներ .................................................................................. 107 6.4. Աշխատանքի կազմակերպումը խուզի տեղամասում ......................... 111 6.5. Խուզի տեղամասի հաշվարկը ............................................................... 112 Լաբորատոր աշխատանք № 12 ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԽՈՒԶԻ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ

ԵՎ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ........................... 113 7. ՄԻԿՐՈԿԼԻՄԱՆ ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐՈՒՄ ........................ 115 7.1. Ընդհանուր տեղեկություններ ................................................................ 115 7.2. Օդափոխության համակարգեր ............................................................ 115 7.3. Անասնաշենքերում ն թռչնանոցներում լավագույն միկրոկլիմա ստեղծելու սարքավորումներ ................................................................. 117 7.4. Օդափոխանակության հաշվարկ ......................................................... 120 Լաբորատոր աշխատանք № 13 ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐՈՒՄ

ՕԴԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄԸ ........................... 122 ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ..................................................... 127

ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ ՍՏՅՈՊԱ ԵՆՈՔԻ

ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ ԳԵՎՈՐԳ ՀԱՅԿԱԶԻ

ԱՆՏՈՆՅԱՆ ԼՈՒՍԻՆԵ ԳԵՎՈՐԳԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

«ԱՆԱՍՆԱՊԱՀԱԿԱՆ ՖԵՐՄԱՆԵՐԻ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄ»

ԱՌԱՐԿԱՅԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ 2015

МАРКАРЯН СТЕПА ЕНОКОВИЧ

ДАНИЕЛЯН ГЕВОРГ АЙКАЗОВИЧ

АНТОНЯН ЛУСИНЕ ГЕВОРГОВИЧ

УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ

ПО ПРЕДМЕТУ

”МЕХАНИЗАЦИЯ

ЖИВОТНОВОДЧЕСКИХ ФЕРМ”

ЕРЕВАН 2015

Ստորագրված է տպագրության 16.09.2015թ.. Թղթի ãա÷սը 60x84 1/16 , 8,25 տպ. մամուլ, 6,6 հրատ. մամուլ Պատվեր 274: Տպաքանակ 100: ՀԱԱՀ-ի տպարան, Տերյան 74