Բանաստեղծություններ

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՇԻՐԱԶ

ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ԵՐԳ

(վերելք) Աչքերիս մեջ գարնան օրեր, Ճամփես բախտիս սաերն ի վեր, Ելնում են ես քարերն ի վեր, Ելնում են ես սարերն ի վեր, Քարեր, սարեր, դարերն ի վեր: Բախտս աստղերն են վեր պահել, Ջահել եմ ես ու ձիս ջահել, Չեմ նկատում քարեր ճամփիս, Չեմ նկատում սարեր ճամփիս, Քարեր, սարեր, դարեր ճամփիս: Շանթն է բեկվում ճակտիս վրա, Մահ՝ չգիտեմ՝ կա՞, թե՞ չկա, Ելնում եմ ես ահերն ի վեր, Ելնում եմ ես մահերն ի վեր, Ահեր, մահեր, ջահերն ի վեր: Աչքերիս մեջ գարնան օրեր, Ճամփես դեպի աստղերն անմեռ՝ Ինձ ելնելու քարեր կան դեռ, Ինձ ելնելու սարեր կան դեռ, Քարեր, սարեր, դարեր կան դեռ...

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ

Հուրն են սիրո սևի սիրուն լույս աղջիկներն Հայաստանի, Սրտիս վրա քայլող գարուն` կույս աղջիկներն Հայաստանի, Իմ սիրտն ի՜նչ է, ա'խ, թե ուզեն` բերդեր կառնեն մի հայացքով, Անառիկ բերդ ու սիրո սյուն` հույս աղջիկներն Հայաստանի: Մեկը մեկից պարզ ու կախարդ, մեկը մեկից խոսքով քաղցր, Ետ կբերեն ալևորին, օձ կթովեն աչքով քաղցր, Մեկը` աստղիկ, մեկը` լուսնյակ, մեկն` արևի տեսքով քաղցր, Իմ Հայաստանն են զարդարում նուրբ աղջիկներն Հայաստանի: ՈՒ չգիտեմ որի՞ն սիրեմ, որի՞ն թողնեմ անհագ սրտով, Ամենքին է սրտիս աչքը արևի պես կրակ սրտով, Երբ հուր ծովի պես են քաշում` ո՞նց դիմանաս վտակ սրտով, -

Ինձ աստղերից ցած են բերում սուրբ աղջիկներն Հայաստանի: Իմ Սևանը ո՞նց ցամաքեց, երբ սևածով աչքերը կան, Իրենց նման հարբեցընող գինին քամող ձեռքերը կան, Վարդ շուրթերին բուրմունքի պես Կոմիտասի երգերը կան, Քարից անգամ լույս են քամում բյուր աղջիկներն Հայաստանի: Բայց մի գանգատ ունի կյանքս` այն, որ ինձ մի վարդ չտվին, Սուրբ եմ Արա Գեղեցիկի պես` ինձ մի սուրբ Նվարդ չտվին, Ինձ թողեցին գիրկն ընկածի, դեռ ասում են` դարդ չտվին, Գերեզմանս են աչքով փորում զուր` աղջիկներն Հայաստանի: Առանց նրանց` երգս պաղ էր` արև բացին իմ երգի մեջ, Նրանց սիրո ձեռագործն է ծիածանը երկնքի մեջ, Բայց քաջ կասեմ` մեկին սիրես, լավի՜ն սիրես ու լա'վ սիրես, Որ քեզ պաշտեն բոլո՜ր սիրուն, լույս աղջիկներն Հայաստանի:

Մայրս

Մեր հույսի դուռն է մայրս, Մեր տան մատուռն է մայրս, Մեր օրորոցն է մայրս, Մեր տան ամրոցն է մայրս, Մեր ճորտն ու ծառան է մայրս, Մեր տան անշուքն է մայրս, Մեր տան անտունն է մայրս, Մեր արծվաբույնն է մայրս, Մեր տան ծառան է մայրս, Մեր տան արքան է մայրս, Մեր տան պուճուրն է մայրս, Մեր հացն ու ջուրն է մայրս, Մեր տան անճարն է մայրս, Մեր դեղն ու ճարն է մայրս, Մեր տան աղբյուրն է մայրս, Մեր ծառավ քույրն է մայրս, Մեր տան անքունն է մայրս, Մեր անուշ քունն է մայրս, Մեր տան ճրագն է մայրս, Ա՜խ, մեր տան Սիսն է մայրս, Մեր տան Մասիսն է մայրս, Մայրս, մեր հացն է մայրս, Մեր տան Աստվածն է մայրս...

Ես ծնվել եմ ձորերում` Եղեռնի սև օրերում: Մայրս կրծքին` օրորել` Իմ օրոցքն էլ է կորել: Աչքս բացի` սով տեսա, Աստված ասաց` "Զոհ է սա": Դեռ փայտե ձի չհեծած` Բախտի ձիուց ընկա ցած: Որբ մնացի ու անուս, Ես դեռ մանկուց ընկա դուրս: Վշտի վիհից, գահեր վես, Հրաշք է, որ հասա քեզ: Քիչ էր մնում` եղեռնի Թաթն իմ կոկորդն էլ բռնի: Բյուրերին է նա հորել` Ինչպե՞ս է, որ չեմ կորել: Չեմ պղտորվել, վշտից մեծ Սոխակս օձի չփոխվեց: Հոգիս` արցունք ու ոսկի` Խտացվածքն եմ իմ ազգի: Այժմ ազգին իմ անչար Պարտք են Աստված ու աշխարհ: Հատուցումը եղեռնի` Երբ էլ լինի` կհառնի: Իրար գրկեն պիտի ողջ Այս ազգերն էլ մահագոչ: Աշխարհ, դու ինձ մի նայիր, Իմ ողջ ազգին փայփայիր: Վախենում եմ, թե նրան

Դու պարտք մնաս... հավիտյան:

ՎԵՐՋԵՐԳ ԱՆՔ “ԱՆԻ” Պ ՈԵՄԻՑ

(Նոր Ուղղագրությամբ)

Իմ Ախուրյանի այն ափին ընկած՝ Անին վիրավոր եղնիկ է կրկին, Որսորդն ու մահը դեռ գլխին կանգնած՝ Չեն թողնում անգամ լեզու տա վերքին: Այս ափին ձագն է, այն ափին մայրս՝ Անին վիրավոր, Չի կարող լիզել կաթող արյունը վերքի դարավոր, Այս ափին ձագն է բառաչում, լալիս՝ ինչո՞ւ չի գալիս, Այն ափին մայրս է՝ ուզում է դնել գլուխն այս ափին, Բայց դարեր կանգնած որսորդը գլխին՝ դեռ ահ է տալիս, Լուսնի մահիկը՝ որպես իր արնոտ աղեղը ձեռքին, Ոչ նետն է հանում եղնիկիս կրծքից, ոչ խրում է խոր, Ոչ սպանում է, ոչ կյանք է տալիս մորս վիրավոր.. Դեռ մի կարոտ ունեմ անհագ՝ հասնեմ Անի ու նոր մեռնեմ, Բանամ ճամփիս դռները փակ, տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ: Բալասանվեմ իր բաց Վերքին, մանուկ ծնեմ մեռած մորից՝ Ախուրյանի օրորի տակ, փրկեմ Անին՝ կարոտս առնեմ: Օրոցք դնեմ իղձերն հայոց՝ հայոց հույսերն օրորելով, Որպես որդուն իմ երկվորյակ՝ երկնհմ Անին՝ կյանքն օրորեմ: Ախուրյանի ջրերի պես մորս փեշերն համբուրելով՝ Լցված կյանքով հազարազանգ՝ գրկեմ Անին, վերածնվեմ: Կրծքիս սեղմեմ Անիս ավեր, բուերի տեղ սոխակ դառնամ, Դառած երգ ու վարդի քաղաք՝ երգեմ Անին ու նոր մեռնեմ: Վանա ծովի ու Վանի հետ ու Ղարսի հետ ու Մաոիսի՝ Իմ Սևանի լույսերի տակ զուգեմ Անին՝ օջախ վառեմ: Ծաղկեցնեմ շիրիմն անգամ արքայաշուք իմ պապերի, Որպես անտառ կաղնեպսակ՝ տնկեմ Անին՝ Վանին խառնեմ: Ավեր թողնեմ միայն Քյոշքը թուրք չարահուշ բռնակալի, Գլխին հայոց արևաթագ՝ ոսկեմ Անին, բերդն համբուրեմ:

Հազարազանգ զարթնեցնեմ հազարամյա իր խոր քնից Արագածի պես անխորտակ բուրգեմ Անին“ վեր պարսպեմ: Վեր փյունիկեմ հազար ու մի տաճարներով իր ավերակ, Մայր տաճարի գմբեթի տակ խնկեմ Անին, կյանք բուրվառեմ: Թագադրեմ սրտիս թագով մանուկ Գագիկ թագավորին,Հազար ու մի զանգով՝ հստակ զանգեմ Անին՝ վեր ղողանջեմ: Մայրաքաղաք Երևանին Անին դարձնեմ մայրաքաղաք, Պալատներով իր նորաթագ վեմեմ Անին՝ կյանքի կոչեմ: Վերաշինեմ շիրմի մատուռն սպարապետ Պահլավունու, Վեմեմ բուրգերն ու աշտարակ, ճեմեմ Անին ու նոր ննջեմ: Բանտից հանեմ մեծ Հայաստանն՝ այս ազատված փոքրիս խառնեմ, Գրկելով հողն իմ բովանդակ՝ հայկեմ Անին ու նոր մեռնեմ: Հայոց թագի շափաղն հասնի Վանա ծովի մութ վահանին, Առագաստեմ ծովերս անտակ, թագեմ Անին, թագավորեմ: Հազար տարվա կարոտ ունի իմ երազը հազարաթև Ա՜խ, թեկուզ լուռ, դեռ ավերակ, տեսնեմ Անին՝ ու նոր մեռնեմ: Որպես ոսկի վաղվա գուշակ, որպես Մասիսին իմ անուշակ, Գլխին հայոց մի դրոշակ տեսնեմ Անին… ու չմեռնեմ: Ախուրյանն է քեզ մայրական օրոր, Շիրակն օրոցք՝ մանուկն ես դու, Անի', Միթե՞ իրավ չես զարթնելու մի օր, Անի', միթե՞ մեր քունն ես դու, Անի': Ա՜ խ, ե՞րբ պիտի հագնես լույս ու զրահ, Հույսս՝ խավար, ավար ես դու, Անի', Չի մնացել քարդ քարիդ վրա, Անի', բայց դու գոհար ես դու, Անի': Հայ արվեստի դու փշրված Մասիս՝ Անմահության աճյունն ես դու“ Անի', Փետուրներդ ցրված հարավ, հյուսիս՝ Մեր փյունիկյան թռչունն ես դու, Անի':

Քո արծվազարդ մի խոյակից անգամ Աշխարհ գիտե, թե ումն ես դու, Անի', Ա՜խ, ե՞րբ պիտի քո մեջ մեկ էլ ման գամ, Ավեր, բայց հին մեր տունն ես դու, Անի': Անի', հայոց անսպին ես դու դեռ, Հայոց վշտի անունն ես դու, Անի', Հորս կորած գերեզմանն ես անմեռ, Անի', մորս մրմուռն ես դու“ Անի': Ողջ աշխարհի կրծքին դու դեռ բաց վերք՝ Հայոց Պոմպեյն ու սուգն ես դու, Անի', Ա՜խ, ե՞րբ պիտի, հայ դարպասնե'ր, բացվե'քՊապերիս հող մասունքն ես դու, Անի': Անի', ողբ է օրորն Ախուրյանի,Շիրակն օրոցք՝ մանուկն ես դու, Անի', Բա'վ է քնես քնով սրտակեղեք՝ Հազարամյա մեր քունն ես դու, Անի'... Լեզուն պոկած զանգն ես անմահ հայոց, Անի', երգիս ղողանջն ես դու, Անի', Պիտի հնչես, շատ չես մնա վայոց, Վաղվա որդուս մոր կանչն ես դու, Անի