Амфитеатров, Александр Валентинович

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսից միջազգային քաղաքականության և դիվանագիտության կարևոր խնդիրներից մեկը դարձած արևմտահայ բնակչության քաղաքական, իրավական և անվտանգության խնդիրների պատմական ուսումնասիրությանը։ Նյութում կարող են քննվել Օսմանյան կայսրությունում հայերի դրությունը, բարեփոխումների պահանջները, մեծ տերությունների քաղաքականությունը և հայկական քաղաքական ու հասարակական շրջանակների գործունեությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում 1877–1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո խնդրի միջազգայինացման գործընթացին, Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի վեհաժողովի հետ կապված դիվանագիտական զարգացումներին, ինչպես նաև հետագա տասնամյակներում բարենորոգումների ծրագրերի շուրջ ընթացած բանակցություններին։ Քննվում է, թե ինչպես են Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի և մյուս պետությունների տարածաշրջանային շահերը փոխազդել հայ բնակչության իրավունքների և բարեփոխումների հարցի հետ։ Կարևորվում են հայկական քաղաքական կազմակերպությունների, եկեղեցական ու հասարակական կառույցների և մտավորականության գործունեության տարբեր ուղղությունները, ինչպես նաև խնդրի ներկայացումը միջազգային դիվանագիտական շրջանակներում և մամուլում։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող են լինել XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի բռնությունների, տեղահանությունների և քաղաքական ճգնաժամերի հետևանքները հայկական բնակչության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանին, երբ Օսմանյան կայսրության հայերի զանգվածային տեղահանություններն ու կոտորածները հանգեցրին Հայոց ցեղասպանությանը և հիմնովին փոխեցին խնդրի ժողովրդագրական ու քաղաքական պայմանները։ Հետպատերազմյան շրջանում քննության առարկա կարող են դառնալ Փարիզի խաղաղության համաժողովը, Սևրի պայմանագիրը, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային դրությունը և տարածաշրջանում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական փոփոխությունները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հանգամանքին, որ տարբեր պետություններ և քաղաքական ուժեր խնդիրը մեկնաբանել են իրենց շահերի ու գաղափարական դիրքորոշումների տեսանկյունից, ինչի պատճառով պատմագիտական և քաղաքական գնահատականները միշտ չէ, որ համընկել են։ Դիվանագիտական փաստաթղթերի, պաշտոնական նյութերի, մամուլի, հուշագրությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խնդրի միջազգային, քաղաքական և մարդասիրական տարբեր շերտերը։ Աշխատությունը կարող է կարևոր աղբյուր հանդիսանալ հայոց նոր և նորագույն պատմության, միջազգային հարաբերությունների, Օսմանյան կայսրության պատմության և հայկական դիվանագիտական ու քաղաքական խնդիրների ուսումնասիրության համար։