Անդրեասյան, Մարիամ Կիմիկի

Technology

Աշխատությունը նվիրված է լեռնային ապարների հիման վրա երեսպատման ապակեկրիստալային նյութերի բաղադրության և ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը բնական հանքային հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների նպատակային օգտագործումն է՝ ստանալով բարձր շահագործական ցուցանիշներով, ամուր, կայուն և արտաքին տեսքով կիրառելի երեսպատման նյութեր։ Ապակեկրիստալային նյութերը համատեղում են ապակու և բյուրեղային նյութերի մի շարք հատկություններ․ դրանք ստացվում են սկզբնական ապակենման զանգվածի վերահսկվող ջերմային մշակման միջոցով, որի արդյունքում ձևավորվում է որոշակի կառուցվածքով բյուրեղային փուլերի համակարգ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է լեռնային ապարների քիմիական և հանքաբանական կազմի ուսումնասիրությունը։ Բնական ապարները կարող են պարունակել տարբեր հարաբերակցությամբ սիլիցիումի, ալյումինի, կալցիումի, մագնեզիումի, երկաթի և այլ տարրերի միացություններ, որոնք ազդում են ապակեկրիստալային նյութի ձևավորման գործընթացի և վերջնական հատկությունների վրա։ Հումքի բաղադրության վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե ինչպիսի լրացուցիչ բաղադրիչներ և ինչ հարաբերակցություններով կարող են անհրաժեշտ լինել ցանկալի կառուցվածք և հատկություններ ապահովելու համար։ Բաղադրության մշակման ժամանակ կարևոր նշանակություն ունի հիմնական օքսիդների հարաբերակցությունը, քանի որ դրանից կախված են հալման ջերմաստիճանը, ապակենման զանգվածի ձևավորման պայմանները, բյուրեղացման գործընթացը և ստացված նյութի մեխանիկական ու ջերմային հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ընտրվել լեռնային ապարների տարբեր տեսակներ և ուսումնասիրվել դրանց օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ստանալ նոր նյութեր, այլև արդյունավետորեն օգտագործել տեղական բնական հումքը և որոշ դեպքերում արդյունաբերական թափոնները՝ նվազեցնելով արտադրական ծախսերը և հումքային ռեսուրսների նկատմամբ պահանջարկը։ Տեխնոլոգիական մասում ուսումնասիրվում են նյութի ստացման հիմնական փուլերը՝ հումքի նախապատրաստում, մանրացում և խառնում, հալում, ձևավորում, ջերմային մշակում և վերահսկվող բյուրեղացում։ Յուրաքանչյուր փուլ կարող է էապես ազդել վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Հատկապես կարևոր է ջերմային մշակման ռեժիմի ճիշտ ընտրությունը, քանի որ ջերմաստիճանի և պահման ժամանակի փոփոխությունը կարող է փոխել ձևավորվող բյուրեղային փուլերի քանակը, չափերը և տարածական բաշխումը։ Ապակեկրիստալացման գործընթացի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս նպատակային ձևավորել նյութի միկրոկառուցվածքը և դրանով կարգավորել դրա մեխանիկական ամրությունը, կարծրությունը, մաշակայունությունը և այլ ցուցանիշներ։ Երեսպատման նյութերի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեն նաև ջրի կլանումը, խտությունը, ցրտադիմացկունությունը, ջերմային կայունությունը և քիմիական ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրությունը։ Շինարարական կիրառության դեպքում նյութը պետք է պահպանվի ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին միջավայրի տարբեր պայմաններում։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարող են իրականացվել փորձարկումներ, որոնց միջոցով գնահատվում են նյութերի ամրությունը, ջերմային ընդարձակումը, մակերևույթի դիմադրողականությունը, խոնավության նկատմամբ կայունությունը և այլ շահագործական հատկություններ։ Առանձին կարևոր ուղղություն է նյութի արտաքին տեսքի և մակերևութային հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Երեսպատման ապակեկրիստալային նյութը պետք է ոչ միայն բավարարի տեխնիկական պահանջներին, այլև ունենա անհրաժեշտ գույն, փայլ, մակերևույթի միատարրություն և դեկորատիվ հատկություններ։ Բնական ապարների և դրանցում պարունակվող հանքային բաղադրիչների օգտագործումը կարող է հնարավորություն տալ ստանալ տարբեր երանգներով և կառուցվածքային առանձնահատկություններով նյութեր՝ ընդլայնելով դրանց ճարտարապետական և դիզայներական կիրառության շրջանակը։ Աշխատության կարևոր գիտական խնդիրներից է բաղադրություն–տեխնոլոգիա–կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Նյութի վերջնական բնութագրերը պայմանավորված են ոչ միայն օգտագործված հումքի տեսակով, այլև դրա քիմիական հարաբերակցությամբ, հալման պայմաններով և հետագա ջերմային մշակման ռեժիմով։ Այդ կապերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընտրել օպտիմալ բաղադրություն և տեխնոլոգիական պայմաններ՝ ցանկալի հատկություններով արտադրանք ստանալու համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են ունենալ նաև տնտեսական և բնապահպանական նշանակություն։ Տեղական լեռնային ապարների օգտագործումը կարող է նվազեցնել որոշ ներմուծվող հումքերի անհրաժեշտությունը, իսկ հանքարդյունաբերության կամ այլ արտադրությունների որոշ թափոնների ներգրավումը կարող է նպաստել դրանց օգտակար վերամշակմանը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել հումքի մշակման, հալման և ջերմային մշակման էներգետիկ ծախսերը՝ տեխնոլոգիայի տնտեսական արդյունավետությունը որոշելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է նյութագիտության, ապակու և կերամիկայի տեխնոլոգիայի ու հանքային հումքի վերամշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել լեռնային ապարների հիման վրա երեսպատման ապակեկրիստալային նյութերի օպտիմալ բաղադրություն և ստացման տեխնոլոգիա։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, շինարարական նյութերի տեխնոլոգներին, ապակու և կերամիկայի մասնագետներին, հանքային հումքի վերամշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։