Ասատրյան, Շուշան Սասունիկի

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործազրկության նվազեցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աշխատաշուկայի ձևավորման, զբաղվածության պետական քաղաքականության և սոցիալ-տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում գործազրկության մակարդակի վրա ազդող տնտեսական, ժողովրդագրական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնների բացահայտումն է, ինչպես նաև դրա կրճատման արդյունավետ մեխանիզմների մշակումը։ ՀՀ աշխատաշուկայի կարևոր խնդիրներից են աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի անհամապատասխանությունը, տարածքային տարբերությունները, երիտասարդների և որոշ սոցիալական խմբերի աշխատանքի տեղավորման դժվարությունները, ինչպես նաև աշխատատեղերի վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիության խնդիրները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գործազրկության կառուցվածքն ու դինամիկան, դրա պատճառները, գործազուրկների սոցիալ-ժողովրդագրական կազմը, մասնագիտական որակավորման և աշխատաշուկայի պահանջների անհամապատասխանությունը, ինչպես նաև երկարատև գործազրկության և աշխատանքային միգրացիայի հետ կապված երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կառուցվածքային գործազրկությանը, երբ աշխատուժի առկա հմտությունները չեն համապատասխանում տնտեսության կողմից առաջարկվող աշխատատեղերի պահանջներին։ Այս խնդրի լուծման համար կարևոր նշանակություն ունեն մասնագիտական վերապատրաստումը, վերաորակավորումը, կրթության և աշխատաշուկայի կապի ամրապնդումը և գործատուների պահանջներին համապատասխան մարդկային կապիտալի զարգացումը։ ՀՀ զբաղվածության 2025–2031 թվականների ռազմավարական ծրագիրը նույնպես առաջնահերթ է համարում մրցունակ և զբաղունակ աշխատուժի ձևավորումը, բարձր արտադրողականությամբ աշխատատեղերի ընդլայնումը և աշխատուժի առաջարկի ու պահանջարկի անհամապատասխանությունների կրճատումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գործազրկության տարածքային առանձնահատկություններին՝ հաշվի առնելով Երևան քաղաքի և մարզերի միջև տնտեսական ակտիվության, աշխատատեղերի քանակի, մասնագիտական հնարավորությունների և ենթակառուցվածքների տարբերությունները։ Կարևոր ուղղություն է երիտասարդների, կանանց, երկար ժամանակ աշխատանք չունեցող անձանց, հաշմանդամություն ունեցող անձանց և աշխատաշուկայում այլ առումով խոցելի խմբերի զբաղվածության խթանումը։ Ժամանակակից պետական քաղաքականության շրջանակում նախատեսվում են նաև նպատակային միջոցառումներ, օրինակ՝ 63 տարեկանից բարձր անձանց և հաշմանդամություն ունեցող անձանց աշխատանքի տեղավորման դեպքում գործատուների համար աջակցության մեխանիզմներ։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման, ներդրումների խթանման և մարզային տնտեսական ակտիվության բարձրացման հնարավորությունները՝ որպես գործազրկության նվազեցման անուղղակի, բայց երկարաժամկետ արդյունավետ միջոցներ։ Միաժամանակ կարևոր է պետական զբաղվածության ծառայությունների արդյունավետության բարձրացումը՝ աշխատանքի որոնողների և գործատուների միջև կապի բարելավման, թափուր աշխատատեղերի վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիության և անհատականացված խորհրդատվության միջոցով։ ՀՀ օրենսդրությամբ զբաղվածության պետական քաղաքականության նպատակներից է կայուն զբաղվածության ապահովման պայմանների ստեղծումը, ինչպես նաև աշխատուժի պահանջարկի և առաջարկի արդյունավետ համադրումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ գործազրկության նվազեցման արդյունավետ քաղաքականությունը կարող է միաժամանակ նպաստել բնակչության եկամուտների աճին, աղքատության կրճատմանը, մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործմանը, սոցիալական ներառմանը և երկրի տնտեսական ներուժի ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը գործազրկությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես աշխատատեղերի պակասի, այլև աշխատաշուկայի կառուցվածքային անհավասարակշռությունների հետևանք՝ ընդգծելով կրթության և աշխատանքի շուկայի համապատասխանեցման, նոր և բարձր արտադրողականությամբ աշխատատեղերի ստեղծման, մասնագիտական վերապատրաստման, ձեռնարկատիրության խթանման և զբաղվածության պետական աջակցության համակարգի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։