Ավետիսյան, Անի Համլետի

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Ստեփանոս Օրբելյանի պատմագիտական երկի լեզվական և ոճական համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի լեզվի կառուցվածքային, բառապաշարային, շարահյուսական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ հեղինակը ներկայացնում է Սյունիքի պատմությունը, աշխարհագրությունը, իշխանական տոհմերի գործունեությունը, եկեղեցական կյանքը, քաղաքական իրադարձություններն ու հասարակական հարաբերությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երկի բառապաշարի շերտերը՝ գրաբարյան ավանդական ձևերից մինչև տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ նորաբանություններ, բարբառային կամ խոսակցական տարրեր, օտարալեզու փոխառություններ և հատուկ անուններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական ու շարահյուսական կառուցվածքներին, նախադասությունների տեսակներին, բարդ շարահյուսական կապերին, բայական ձևերի գործածությանը և ժամանակային ու պատճառահետևանքային հարաբերությունների լեզվական արտահայտությանը։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու միջին հայերենի ձևավորման և զարգացման գործընթացների մասին, քանի որ երկը ստեղծվել է այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ գրական հայերենում դասական գրաբարյան ավանդույթը շարունակում էր գոյակցել լեզվական նոր զարգացումների հետ։ Ոճական տեսանկյունից կարևոր է պատմողական, նկարագրական, բանավիճական, քարոզչական և հռետորական տարրերի փոխհարաբերությունը։ Հեղինակը պատմական փաստերի ներկայացումը հաճախ համադրում է գնահատողական դատողությունների, բարոյախոսական մեկնաբանությունների, հուզական արտահայտությունների և հռետորական հնարքների հետ, ինչի շնորհիվ պատմագիտական շարադրանքը ձեռք է բերում նաև գրական-գեղարվեստական բնույթ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մեջբերումների, պատմական վկայությունների, բանավոր ավանդությունների և եկեղեցական գրականության ազդեցությունը շարադրանքի լեզվի ու ոճի վրա։ Կարևոր է նաև երկի հեղինակային խոսքի և տարբեր աղբյուրներից փոխանցված նյութի փոխհարաբերության բացահայտումը, քանի որ այդ հանգամանքը կարող է օգնել տարբերակելու հեղինակի անհատական ոճական հատկանիշները և ավանդական պատմագրական ձևերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ոչ միայն տվյալ երկի լեզվի ու ոճի ավելի խոր ընկալմանը, այլև միջնադարյան հայ պատմագրության լեզվական զարգացման, գրական ոճերի ձևավորման և Սյունիքի մշակութային պատմության ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, միջնադարագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և հայ միջնադարյան գրականության ու պատմագրության պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։