Դավթյան, Մելանյա Խաչատուրի

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի ազատագրության, պետականության վերականգնման, հասարակական կառավարման, լուսավորության և ազգային համախմբման վերաբերյալ նրա պատկերացումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքական մտածողության ձևավորման պատմական պայմաններն են և այն գաղափարական միջավայրը, որտեղ ազգային ազատագրության խնդիրը աստիճանաբար սկսեց կապվել պետական ու հասարակական վերափոխումների անհրաժեշտության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատության և պետական ինքնուրույնության գաղափարներին, ինչպես նաև այն մոտեցմանը, ըստ որի ժողովրդի քաղաքական ապագան պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև ներքին կազմակերպվածությամբ, կրթությամբ, հասարակական գիտակցության զարգացմամբ և միասնական գործողությունների կարողությամբ։ Նրա հայացքների ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից է XVIII դարի Մադրասի հայկական մտավոր միջավայրում հրատարակված «Նոր տետրակ, որ կոչի յորդորակ» աշխատությունը, որտեղ ներկայացված էին ազատության, լուսավորության և Հայաստանի ազատագրման վերաբերյալ գաղափարներ։ Քննության առարկա են դառնում միապետական անսահմանափակ իշխանության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքը, քաղաքական իշխանության կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումները և հասարակության զարգացման գործում ժողովրդի մասնակցության նշանակությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ նրա պատկերացրած ապագա պետական կառավարման կոնկրետ ձևի վերաբերյալ առկա են տարբեր մեկնաբանություններ. որոշ ուսումնասիրություններ դրանք կապում են հանրապետական գաղափարների հետ, իսկ այլ մեկնաբանություններում նշվում է սահմանադրական միապետության հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև լուսավորության գաղափարը. կրթությունը, գիտելիքի տարածումը և երիտասարդության հասարակական ակտիվությունը ներկայացվում էին որպես ազգային վերածննդին նպաստող կարևոր պայմաններ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են նրա կապերը XVIII դարի հայկական ազատագրական մտքի այլ ներկայացուցիչների և Մադրասի հայկական մտավոր շրջանակի հետ՝ հնարավորություն տալով քաղաքական հայացքները դիտարկել ժամանակաշրջանի գաղափարական ավելի լայն շարժումների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ազգային ազատագրության, պետականության, հասարակական առաջընթացի և լուսավորության փոխկապակցվածությունը XVIII դարի հայ քաղաքական մտքում և գնահատելու այդ գաղափարների տեղը հայ հասարակական-քաղաքական մտածողության հետագա զարգացման պատմության մեջ։