Դավթյան, Վարդուհի Սիսակի

Դավթյան, Վարդուհի Սիսակի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Թեքեյան-Տերյան գրական առնչությունների շուրջ

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Վահան Թեքեյանի և Վահան Տերյանի գրական առնչությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու մեծանուն հայ բանաստեղծների ստեղծագործական ընդհանրությունները, տարբերությունները, գեղագիտական ընկալումները և նրանց պոեզիայի հնարավոր փոխազդեցության դրսևորումները։ Ուսումնասիրության առանցքում 20-րդ դարասկզբի հայ քնարերգության զարգացման այն գործընթացներն են, որոնց շրջանակում ձևավորվում էին նոր բանաստեղծական մտածողություն, անհատական քնարական աշխարհ, լեզվական ու ոճական նոր մոտեցումներ։ Երկու հեղինակների ստեղծագործության համադրությունը հնարավորություն է տալիս առավել հստակ պատկերացնելու այդ ժամանակաշրջանի հայ պոեզիայի բազմազանությունն ու զարգացման ներքին օրինաչափությունները։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նրանց գրական աշխարհայացքի հիմնական հատկանիշները, բանաստեղծական թեմաները և գեղարվեստական սկզբունքները։ Երկու բանաստեղծների պոեզիայում կարևոր տեղ են զբաղեցնում սերը, կարոտը, մենությունը, հայրենիքը, հոգևոր որոնումները, ժամանակի զգացողությունը և մարդկային ներաշխարհը։ Սակայն նույն թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանությունը նրանց ստեղծագործություններում ունի տարբեր երանգներ և կառուցվածքային լուծումներ, ինչը թույլ է տալիս խոսել ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև ինքնատիպության մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել քնարական հերոսի կերպարին։ Երկու հեղինակների մոտ էլ բանաստեղծական խոսքը հաճախ կառուցվում է անհատի ներքին ապրումների և հոգեբանական վիճակների բացահայտման շուրջ, սակայն այդ ներաշխարհի արտահայտման ձևերը պայմանավորված են յուրաքանչյուր հեղինակի անհատական գեղագիտական համակարգով։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են անձնական զգացմունքները վերածվում ավելի լայն մշակութային և ազգային իմաստ ունեցող գեղարվեստական պատկերների։ Կարևոր ուղղություն է նաև հայրենիքի թեմայի ուսումնասիրությունը։ Թեքեյանի և Տերյանի ստեղծագործություններում հայրենիքի գաղափարը կապված է ոչ միայն տարածքի կամ պատմական հիշողության, այլև հոգևոր պատկանելության, ազգային ինքնության և կորուստների զգացողության հետ։ Այս թեմայի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու բանաստեղծների ազգային մտածողության առանձնահատկությունները և նրանց պոեզիայի պատմամշակութային ենթատեքստը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սիրային և փիլիսոփայական քնարերգության ընդհանրություններին։ Սերը նրանց ստեղծագործություններում հաճախ հանդես է գալիս որպես մարդու ներաշխարհը բացահայտող և գոյության ավելի խոր իմաստների հասնելու միջոց։ Մենության, անցողիկության և կորուստի թեմաները նույնպես ձեռք են բերում ոչ միայն անձնական, այլև համամարդկային նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական և ոճական համեմատությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել բառապաշարի ընտրությունը, պատկերավորման միջոցները, խորհրդանշական պատկերները, երաժշտականությունը, ռիթմը, ինտոնացիան և բանաստեղծական ձևի առանձնահատկությունները։ Այս տեսանկյունից երկու հեղինակների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ քնարերգության արդիականացման տարբեր ուղիներ և յուրաքանչյուրի ներդրումը ժամանակակից բանաստեղծական լեզվի զարգացման գործում։ «Գրական առնչություններ» հասկացությունը կարող է ուսումնասիրվել ինչպես ուղղակի ազդեցությունների և փոխադարձ արձագանքների, այնպես էլ ավելի լայն գրական-մշակութային համատեքստի տեսանկյունից։ Կարևոր է տարբերակել փաստացի կենսագրական կամ ստեղծագործական կապերը թեմատիկ ու գեղագիտական ընդհանրություններից՝ խուսափելով միայն նմանությունների հիման վրա ուղղակի ազդեցություն ենթադրելուց։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել երկու հեղինակների հարաբերությունը հայ գրականության ընդհանուր զարգացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ներկայացնել Թեքեյանի և Տերյանի ստեղծագործությունները ոչ թե միայն զուգահեռաբար, այլև միմյանց հետ փոխհարաբերության և նույն գրական դարաշրջանի համատեքստում։ Նրանց պոեզիայի համեմատական քննությունը կարևոր է հայ նորագույն քնարերգության գեղագիտական բազմազանությունը, ազգային և անհատական թեմաների փոխկապակցվածությունը և 20-րդ դարասկզբի հայ բանաստեղծական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունները հասկանալու համար։

Updated: 2026-09-20
Թեքեյան-Տերյան գրական առնչությունների շուրջ

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more