Եսայան, Վարդան Բագրատի

History

Աշխատությունը նվիրված է 1846–1917 թվականներին Թիֆլիսի նահանգի տնտեսական, հասարակական և մշակութային կյանքում հայ բուրժուազիայի գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Ռուսական կայսրության Հարավային Կովկասում ընթացող սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում հայ ձեռնարկատերերի, առևտրականների, արդյունաբերողների, ֆինանսական գործիչների և քաղաքային սեփականատերերի մասնակցությունն է տարածաշրջանի շուկայական հարաբերությունների զարգացմանը։ Քննվում են կապիտալի կուտակման հիմնական աղբյուրները, առևտրային գործունեության ուղղությունները, արտադրական ձեռնարկությունների ձևավորումը, ֆինանսավարկային հարաբերությունների զարգացումը և հայ գործարար շրջանակների կապերը ինչպես Կովկասի, այնպես էլ Ռուսական կայսրության այլ տնտեսական կենտրոնների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Թիֆլիս քաղաքին՝ որպես վարչական, առևտրային և մշակութային խոշոր կենտրոնի, որտեղ հայ բնակչության տարբեր սոցիալական խմբեր կարևոր տեղ էին զբաղեցնում քաղաքային տնտեսության մեջ։ Ուսումնասիրվում է առևտրային կապիտալի աստիճանական ներգրավումը արդյունաբերական ոլորտում, ձեռնարկատիրական գործունեության նոր ձևերի տարածումը, ընկերությունների և ֆինանսական կառույցների ձևավորումը, ինչպես նաև տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման ազդեցությունը ապրանքաշրջանառության և շուկաների ընդլայնման վրա։ Կարևորվում է հայ բուրժուազիայի սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ առանձնացնելով տարբեր տնտեսական հնարավորություններ և գործունեության ոլորտներ ունեցող խմբերը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գործարար ընտանիքների տնտեսական ռազմավարություններին, սեփականության ձևերին և կապիտալի փոխանցման ու ընդլայնման առանձնահատկություններին։ Առանձին ուղղություն է հայ ձեռնարկատիրական շրջանակների հասարակական և բարեգործական գործունեությունը։ Քննվում է նրանց մասնակցությունը կրթական, մշակութային, հրատարակչական և համայնքային նախաձեռնությունների ֆինանսավորմանը, ինչպես նաև հայկական հասարակական հաստատությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են տնտեսական շահերի և քաղաքային կառավարման միջև փոխհարաբերությունները, հասարակական կառույցներում գործարար խավի մասնակցությունը և սոցիալական ազդեցության ձևավորման մեխանիզմները։ Ժամանակաշրջանի ընթացքում տեղի ունեցած արդյունաբերականացման, քաղաքայնացման, տնտեսական ճգնաժամերի, քաղաքական շարժումների և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայ բուրժուազիայի գործունեության փոփոխություններին տարբեր պատմական փուլերում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հարավային Կովկասի տնտեսական և սոցիալական պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայ գործարար խավի դերի, տնտեսական արդիականացման գործընթացների և Թիֆլիսի նահանգի բազմազգ հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացման մասին։