Գասպարյան, Ս.

Գասպարյան, Ս.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Սփյուռքահայ գաղութներն այսօր

Գիրքը նվիրված է աշխարհի տարբեր երկրներում և տարածաշրջաններում գոյություն ունեցող սփյուռքահայ գաղութների ժամանակակից վիճակի, ազգային կյանքի առանձնահատկությունների և հայապահպանության խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ներկայացնել հայ ժողովրդի՝ հայրենիքից դուրս ձևավորված համայնքների հասարակական, ազգային, մշակութային և կազմակերպական կյանքը՝ բացահայտելով դրանց զարգացման ընթացքը, ձեռքբերումները, առկա դժվարություններն ու հետագա գոյության հեռանկարները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սփյուռքահայ գաղութների ձևավորման պատմական նախադրյալներին, աշխարհագրական տարածվածությանը, բնակչության թվաքանակի ու տեղաբաշխման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տվյալ երկրների քաղաքական, տնտեսական և հասարակական պայմանների ազդեցությանը համայնքային կյանքի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարբեր երկրներում հայ համայնքների ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմների, հայոց լեզվի ուսուցման և տարածման, հայկական դպրոցների, եկեղեցիների, մշակութային ու կրթական հաստատությունների գործունեության, մամուլի և հասարակական կազմակերպությունների ունեցած դերի մասին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սփյուռքահայության ներքին կազմակերպվածությանը, համայնքային կառույցների գործունեությանը, ազգային ավանդույթների շարունակականությանը և նոր սերունդներին հայկական ինքնության փոխանցելու անհրաժեշտությանը։ Քննարկման շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում նաև հայրենիքի և սփյուռքի փոխհարաբերությունները, Հայաստանի հետ համայնքների կապերի ամրապնդումը, ազգային համախմբվածության պահպանման խնդիրները և համազգային կյանքում սփյուռքահայության մասնակցությունը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության կարևորագույն իրողություններից մեկին՝ ազգային կյանքի շարունակությանը հայրենիքից դուրս և տարբեր հասարակական միջավայրերում հայկական համայնքների գոյատևմանն ու զարգացմանը։ Նյութի պատմական և հասարակագիտական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս սփյուռքը դիտարկել ոչ միայն որպես արտագաղթի հետևանքով ձևավորված բնակչության ամբողջություն, այլև որպես ազգային ինքնուրույն կառույցներ, մշակութային ավանդույթներ և համազգային կապեր պահպանող բազմակենտրոն համակարգ։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայ ժողովրդի նորագույն պատմության, սփյուռքագիտության, ազգային հարաբերությունների և հայկական համայնքների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն օգտակար է հայ ժողովրդի աշխարհագրական տարածվածությամբ, սփյուռքահայության հասարակական կյանքով, ազգային մշակույթի պահպանման խնդիրներով և հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-19
Սփյուռքահայ գաղութներն այսօր

Free

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more