Հակոբյան, Նորայր Էդիկի

History

Աշխատությունը նվիրված է 1914-1920 թվականներին հայ և ամերիկյան հասարակությունների ու քաղաքական շրջանակների միջև ձևավորված հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Օսմանյան կայսրության տարածքում հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունների և հետպատերազմյան միջազգային վերադասավորումների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հայ-ամերիկյան կապերի քաղաքական, հասարակական, մարդասիրական և դիվանագիտական ուղղությունները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորեցին Միացյալ Նահանգների աճող հետաքրքրությունը հայկական հարցի և Մերձավոր Արևելքի նկատմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայոց ցեղասպանության տարիներին ամերիկյան հասարակական կարծիքի արձագանքին, ամերիկյան մամուլի և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև հայ բնակչությանը օգնություն ցուցաբերելու նպատակով ձևավորված մարդասիրական նախաձեռնություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ամերիկյան միսիոներների, բարեգործական կազմակերպությունների և անհատների գործունեությանը, որոնք պատերազմի տարիներին մասնակցում էին որբերի, փախստականների և ցեղասպանությունից վերապրածների օգնության կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է Near East Relief կազմակերպության գործունեությունը, որը հետպատերազմյան շրջանում նշանակալի դեր ունեցավ հայ և այլ քրիստոնյա ժողովուրդների օգնության գործում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ԱՄՆ-ի պետական կառույցների և դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեությանը, նրանց հաղորդագրություններին ու զեկուցագրերին, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունների ամերիկյան ընկալումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումից հետո հայ-ամերիկյան հարաբերությունների նոր փուլին, երբ երկկողմ առնչությունները սկսեցին ավելի ընդգծված քաղաքական և դիվանագիտական բնույթ ստանալ։ Հետազոտվում են Հայաստանի միջազգային ճանաչման, տնտեսական և մարդասիրական աջակցության, Հայաստանի Հանրապետության հետ հնարավոր համագործակցության և տարածաշրջանում ամերիկյան քաղաքականության հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում 1919 թվականի Փարիզի խաղաղության վեհաժողովին, որտեղ հայկական հարցը ներկայացվեց միջազգային քաղաքականության օրակարգում, ինչպես նաև Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև հնարավոր քաղաքական կապերի զարգացման քննարկումներին։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է նաև Հայաստանի մանդատի գաղափարը, որի շուրջ ԱՄՆ-ում և հայկական քաղաքական շրջանակներում ծավալվեցին նշանակալի քննարկումներ։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել ԱՄՆ-ի քաղաքական ղեկավարության, Կոնգրեսի, հասարակական կազմակերպությունների և հայկական համայնքների տարբեր դիրքորոշումները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև 1920 թվականի իրադարձություններին, Սևրի պայմանագրի ստորագրմանը և Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ ամերիկյան քաղաքականության հետագա փոփոխություններին։ Հայ-ամերիկյան առնչությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ դիտարկել ինչպես պետական ու դիվանագիտական հարաբերությունները, այնպես էլ հասարակական և մարդասիրական կապերը, որոնք զգալիորեն նպաստեցին երկու հասարակությունների միջև փոխադարձ հետաքրքրվածության խորացմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային արձագանքի, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին կապերի և ԱՄՆ-ի՝ Մերձավոր Արևելքում ձևավորվող քաղաքականության պատմությունը հասկանալու տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել 1914-1920 թվականների միջազգային հարաբերությունների, հայ ժողովրդի պատմության և հայ-ամերիկյան կապերի զարգացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, դիվանագիտության և միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, քաղաքագետներին, հասարակական կազմակերպությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։