Հայրապետյան, Արմեն Սերգոյի

History

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի առաջին կեսին Արևելյան Շիրակի պատմական և ժողովրդագրական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնակչության կազմի, բնակավայրերի համակարգի, ժողովրդագրական շարժերի և սոցիալ-տնտեսական պայմանների փոխկապակցված վերլուծությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական և վարչատարածքային փոփոխությունների ազդեցությունն է բնակչության թվաքանակի, տեղաբաշխման և բնակավայրերի զարգացման վրա։ Քննվում են գյուղական և քաղաքային բնակչության հարաբերակցությունը, բնակավայրերի տարածական բաշխումը, ընտանիքների և տնտեսությունների վերաբերյալ պատմական տվյալները, ինչպես նաև բնակչության բնական շարժի ու տեղաշարժերի հնարավոր դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատերազմների, սահմանային փոփոխությունների, գաղթերի և վերաբնակեցումների ժողովրդագրական հետևանքներին՝ դրանք դիտարկելով տարածաշրջանի ավելի լայն պատմական գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրության աղբյուրագիտական հիմքը կարող են կազմել վարչական հաշվառումները, մարդահամարային և հարկային բնույթի նյութերը, եկեղեցական փաստաթղթերը, տեղագրական նկարագրությունները, ճանապարհորդական տեղեկությունները և ժամանակաշրջանին վերաբերող այլ վավերագրեր։ Տարբեր ծագում ունեցող աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս քննադատաբար գնահատել թվային տվյալները և վերականգնել բնակչության կազմի ու բնակեցման պատկերը հնարավորինս ամբողջական ձևով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնակավայրերի պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությունը՝ դրանց անվանումների, վարչական պատկանելության, բնակչության և տնտեսական նշանակության փոփոխությունների դիտարկմամբ։ Ժողովրդագրական գործընթացները կապվում են նաև գյուղատնտեսության, արհեստների, առևտրի, հողօգտագործման և հաղորդակցության ուղիների զարգացման հետ, քանի որ տնտեսական պայմանները կարող էին ազդել բնակչության տեղաբաշխման և բնակավայրերի կենսունակության վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև տարածաշրջանի էթնաժողովրդագրական պատկերը՝ խուսափելով առանձին վիճակագրական տվյալները պատմական համատեքստից դուրս մեկնաբանելուց։ Ժամանակագրական մոտեցումը նպաստում է XIX դարի սկզբի և հաջորդ տասնամյակների ժողովրդագրական իրավիճակների համեմատությանը և փոփոխությունների հիմնական միտումների բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմագիտության, պատմական ժողովրդագրության, աղբյուրագիտության և պատմական աշխարհագրության մեթոդները՝ Արևելյան Շիրակի բնակչության ու բնակավայրերի զարգացման բազմակողմ պատկերը վերականգնելու նպատակով։