Հայրապետյան, Մեխակ Վազգենի

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է պուլսարների պտտման դինամիկայի կարևոր երևույթներից մեկի՝ անկյունային արագության հանկարծակի փոփոխությունների և դրանց հաջորդող վերականգնման գործընթացների տեսական ու դիտողական ուսումնասիրությանը։ Պուլսարները արագ պտտվող նեյտրոնային աստղեր են, որոնց ճառագայթման խիստ պարբերական ազդակների երկարաժամկետ դիտարկումները հնարավորություն են տալիս մեծ ճշգրտությամբ հետևել նրանց պտտման արագության փոփոխություններին։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն դեպքերը, երբ պուլսարի սովորաբար աստիճանաբար նվազող պտտման հաճախականությունը կարճ ժամանակահատվածում ենթարկվում է կտրուկ փոփոխության, որից հետո համակարգը որոշակի ժամանակի ընթացքում մոտենում է նոր հավասարակշռային վիճակի։ Վերլուծվում են այդ երևույթների հիմնական ֆիզիկական մեխանիզմները և դրանց կապը նեյտրոնային աստղի ներքին կառուցվածքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աստղի կեղևի և ներքին գերհեղուկ նյութի փոխազդեցությանը, անկյունային իմպուլսի վերաբաշխմանը և այն գործընթացներին, որոնք կարող են պայմանավորել պտտման պարամետրերի արագ փոփոխությունները։ Քննության են առնվում նաև վերականգնման տարբեր ժամանակային մասշտաբները, պտտման հաճախականության և դրա փոփոխման արագության հետագա վարքը, ինչպես նաև դիտողական տվյալների հիման վրա համապատասխան ֆիզիկական պարամետրերի որոշման հնարավորությունները։ Տարբեր պուլսարների տվյալների համեմատությունը թույլ է տալիս ուսումնասիրել նման երևույթների հաճախականությունը, ուժգնությունը և առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով դրանց միջև առկա օրինաչափություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նեյտրոնային աստղերի ներքին կառուցվածքի, գերխիտ նյութի ֆիզիկական հատկությունների և ծայրահեղ պայմաններում նյութի վարքի վերաբերյալ պատկերացումների խորացման համար։ Պուլսարների պտտման անկայունությունների և հետագա վերականգնման փուլերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտողական աստղաֆիզիկայի տվյալների միջոցով սահմանափակումներ դնել տեսական մոդելների վրա և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նեյտրոնային աստղերում ընթացող բարդ ֆիզիկական գործընթացների մասին։