Հեջազիան, Սեյեդ Ռեզա

Technology

Աշխատանքը նվիրված է Կասպից ծովի կիլկայից ստացվող ձկան յուղի՝ ֆունկցիոնալ կաթնամթերքի արտադրության մեջ կիրառման և դրա ազդեցության ուսումնասիրությանը կաթնամթերքի կենսաքիմիական գործընթացների ու վերջնական որակի վրա։ Կիլկայի ճարպային բաղադրությունը առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում, քանի որ դրա յուղը պարունակում է զգալի քանակությամբ բազմաչհագեցած ճարպաթթուներ, այդ թվում՝ կենսաբանորեն արժեքավոր օմեգա-3 շարքի ճարպաթթուներ, իսկ Կասպյան կիլկայի վերաբերյալ հետազոտություններում արձանագրվել են նաև էյկոզապենտաենային և դոկոզահեքսաենային թթուների բավական բարձր պարունակություններ։ Այս հատկությունը հիմք է տալիս ձկան յուղը դիտարկել որպես կաթնամթերքի սննդային արժեքը բարձրացնելու և այն ֆունկցիոնալ հատկություններով հարստացնելու հնարավոր բաղադրիչ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ձկան յուղի ներմուծման ազդեցությունը կաթնամթերքի կենսաքիմիական համակարգի վրա, մասնավորապես՝ կաթնային ճարպերի, սպիտակուցների և այլ բաղադրիչների փոխազդեցությունների, ինչպես նաև տեխնոլոգիական մշակման և պահպանման ընթացքում ընթացող փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Ձկան յուղի ավելացումը կարող է փոխել արտադրանքի ճարպային կազմը և բարձրացնել բազմաչհագեցած ճարպաթթուների պարունակությունը, սակայն միաժամանակ այդ ճարպաթթուների բարձր չհագեցվածությունը արտադրանքը դարձնում է օքսիդացման նկատմամբ ավելի զգայուն։ Ձկան յուղով հարստացված կաթի և յոգուրտի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ օքսիդացման գործընթացները կարող են ազդել ինչպես քիմիական ցուցանիշների, այնպես էլ համային և հոտային հատկությունների վրա, իսկ յոգուրտային համակարգերը որոշ պայմաններում կարող են ցուցաբերել համեմատաբար բարձր օքսիդատիվ կայունություն։ Այդ պատճառով աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է ձկան յուղի ներմուծման այնպիսի պայմանների ընտրությունը, որոնք թույլ կտան պահպանել դրա սննդային արժեքը՝ միաժամանակ սահմանափակելով օքսիդացման անցանկալի գործընթացները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև յուղի կաթնամթերքային մատրիցում հավասարաչափ բաշխման և կայուն էմուլսիայի ձևավորման խնդիրը, քանի որ յուղ-ջուր միջերեսում տեղի ունեցող փոխազդեցությունները կարող են էապես ազդել ճարպային բաղադրիչների կայունության վրա։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ համասեռացման ջերմաստիճանն ու ճնշումը կարող են փոփոխել կաթի ճարպային գնդիկների թաղանթի սպիտակուցային կազմը և դրանով պայմանավորել ձկան յուղի օքսիդատիվ կայունությունը։ Աշխատանքում, հետևաբար, կարևոր են ոչ միայն յուղի քիմիական հատկությունների, այլև դրա տեխնոլոգիական վարքագծի ուսումնասիրությունը՝ կաթի մշակման, խմորման, համասեռացման և պահպանման տարբեր փուլերում։ Որակի գնահատումը կարող է ներառել արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական, կենսաքիմիական, օրգանոլեպտիկ և պահպանման կայունության ցուցանիշների ուսումնասիրություն՝ պարզելու համար, թե ինչպես է ձկան յուղի առկայությունը ազդում համի, հոտի, կառուցվածքի, թթվայնության, ճարպային բաղադրության և օքսիդացման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի ձկան բնորոշ հոտի կամ համի առաջացման կանխարգելումը, քանի որ լիպիդների օքսիդացման արդյունքում առաջացող ցնդող միացությունները կարող են զգալիորեն նվազեցնել կաթնամթերքի սպառողական ընդունելիությունը։ Այս համատեքստում աշխատանքի կիրառական արժեքը պայմանավորված է այն հնարավորությամբ, որ Կասպյան կիլկայի տեղական հումքից ստացված յուղը կարող է օգտագործվել նոր տեսակի ֆունկցիոնալ սննդամթերքի ստեղծման համար՝ միաժամանակ բարձրացնելով դրա կենսաբանական արժեքը և ընդլայնելով ձկնային հումքի վերամշակման ուղղությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել կաթնամթերքի տեխնոլոգների, սննդի քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների և ֆունկցիոնալ սննդամթերքի մշակմամբ զբաղվող մասնագետների համար, քանի որ այն համադրում է ձկան յուղի կենսաբանական արժեքի, կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի և արտադրանքի որակի պահպանման խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս ֆունկցիոնալ կաթնամթերքի ստեղծման հնարավորությունը՝ բազմաչհագեցած ճարպաթթուներով հարուստ տեղական ձկան յուղի օգտագործման միջոցով, միաժամանակ ընդգծելով օքսիդատիվ կայունության, տեխնոլոգիական մշակման և օրգանոլեպտիկ որակի վերահսկման կարևորությունը։