Хуршудян, Эдуард Шагенович

Хуршудян, Эдуард Шагенович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները

Աշխատությունը նվիրված է Հին Իրանի պատմության երկու կարևորագույն պետությունների՝ Պարթևական թագավորության և Սասանյան կայսրության վարչական համակարգերի, պետական կառավարման կառույցների և իշխանության կազմակերպման սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է այն քաղաքական, վարչական և հասարակական ինստիտուտները, որոնց միջոցով այդ պետություններն իրականացնում էին երկրի կառավարումը, ապահովում կենտրոնական իշխանության գործունեությունը, կազմակերպում տարածքային կառավարման համակարգը և վերահսկում իրենց ենթակա շրջաններն ու բնակչությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի երկու պատմական ժամանակաշրջանների վարչական կառույցների համեմատական դիտարկումը, քանի որ Պարթևական և Սասանյան պետությունները, չնայած իրենց պատմական, քաղաքական և կառավարման առանձնահատկություններին, կարևոր դեր են ունեցել Իրանի պետականության զարգացման և հետագա վարչական ավանդույթների ձևավորման գործում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու թագավորական իշխանության բնույթին, կենտրոնական և տեղական կառավարման փոխհարաբերություններին, պետական պաշտոնների համակարգին, արքունական վարչակազմի կազմակերպմանը, ազնվականության և ազդեցիկ տոհմերի մասնակցությանը պետական կառավարմանը, ինչպես նաև ռազմական, հարկային և տնտեսական կառույցների նշանակությանը։ Պարթևական ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար այն կառավարման մոդելը, որտեղ կենտրոնական թագավորական իշխանությունը գործում էր ազդեցիկ ազնվական տների, տեղական իշխանավորների և ենթակա տարածքների ղեկավարների հետ բարդ փոխհարաբերությունների պայմաններում։ Այս համակարգում առանձնահատուկ դեր ունեին արքայական տոհմը, խոշոր ազնվական ընտանիքները, տեղական կառավարիչները և ռազմական ուժերը, որոնց միջև իշխանության բաշխումն ու փոխազդեցությունը մեծապես պայմանավորում էին պետության քաղաքական կայունությունն ու կառավարման արդյունավետությունը։ Սասանյան ժամանակաշրջանի վարչական հաստատությունների ուսումնասիրությունը, իր հերթին, բացահայտում է ավելի կենտրոնացված և համակարգված պետական կառավարման ձևավորման գործընթացը, որտեղ թագավորական իշխանությունը ձգտում էր ամրապնդել վերահսկողությունը երկրի տարբեր շրջանների, վարչական պաշտոնյաների, հարկահավաքման համակարգի և ռազմական կազմակերպության նկատմամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև պետական կառավարման և զրադաշտական կրոնական հաստատությունների փոխկապակցվածության հարցը, քանի որ Սասանյան պետությունում կրոնական կազմակերպվածությունը, արքունիքը և վարչական համակարգը փոխադարձաբար ազդում էին միմյանց վրա՝ նպաստելով կայսերական գաղափարախոսության և պետական հեղինակության ամրապնդմանը։ Այս երկու ժամանակաշրջանների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պետական կառավարման շարունակականությունն ու փոփոխությունները, պարզելու, թե ինչպես են քաղաքական հանգամանքները, հասարակական հարաբերությունները, ռազմական անհրաժեշտությունները և գաղափարախոսական պատկերացումները նպաստել վարչական հաստատությունների զարգացմանը։ Թեման առանձնահատուկ արժեք ունի նաև Իրանի և Առաջավոր Ասիայի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ Պարթևական և Սասանյան պետությունների կառավարման ավանդույթները կարևոր ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի քաղաքական ու վարչական մշակույթի ձևավորման վրա։ Դրանց պատմական ժառանգությունը նշանակալի է նաև Հայաստանի պատմության համար, քանի որ երկու տերություններն էլ տարբեր ժամանակներում սերտ քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և մշակութային հարաբերություններ են ունեցել հայկական թագավորությունների հետ, իսկ նրանց պետական կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը նպաստում է տարածաշրջանի ուժային հարաբերությունների և պատմական գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հին աշխարհի պատմությամբ, Իրանի պետականության զարգացմամբ, պատմական կառավարման համակարգերով, քաղաքական ինստիտուտներով և հայ-իրանական պատմական առնչություններով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու այն վարչական ավանդույթների մասին, որոնք ձևավորել են հին իրանական պետությունների կառավարման առանձնահատուկ մշակույթը և իրենց հետքն են թողել տարածաշրջանի հետագա պատմական զարգացման վրա։

Updated: 2026-11-21
Պարթևական և Սասանյան վարչական հաստատությունները

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more