Ишханян, Рафик Аветисович

Ишханян, Рафик Аветисович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Ակնարկներ նոր հայ գրականության լեզվի պատմության վերաբերյալ

Աշխատությունը նվիրված է նոր հայ գրականության լեզվի պատմական զարգացման, ձևավորման առանձնահատկությունների և գրական լեզվի կայացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է հայ գրական լեզվի պատմության կարևոր փուլերը՝ ուշադրություն դարձնելով այն լեզվական, գրական և հասարակական իրողություններին, որոնք նպաստել են նոր հայ գրականության լեզվի ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական լեզվի և գեղարվեստական ստեղծագործության փոխհարաբերության դիտարկումը, քանի որ գրականությունը ոչ միայն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակը, այլև ակտիվորեն մասնակցում է լեզվի հարստացմանը, արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնմանը և գրական նորմերի հաստատմանը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում լեզվական փոփոխությունների պատմական նախադրյալները, բառապաշարի հարստացման և իմաստային զարգացման գործընթացները, քերականական ու շարահյուսական կառուցվածքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրական խոսքի ոճական միջոցների ձևավորումն ու կատարելագործումը։ Նոր հայ գրականության լեզվի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն պատմական միջավայրի մասին, որտեղ զարգացել է հայ գեղարվեստական մտածողությունը, և բացահայտելու գրական ստեղծագործության դերը ազգային լեզվամշակութային ինքնության պահպանման ու ամրապնդման գործում։ Կարևոր է նաև գրական լեզվի զարգացման և ժողովրդական խոսքի փոխազդեցության խնդիրը, քանի որ կենդանի խոսակցական լեզուն, բարբառային տարրերը և ազգային լեզվական ավանդույթները տարբեր ժամանակներում իրենց ազդեցությունն են ունեցել գրական արտահայտչամիջոցների ձևավորման վրա։ Լեզվի պատմական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու գրական լեզվի շարունակականությանը, փոփոխություններին և նորացման միտումներին՝ միաժամանակ գնահատելով ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերությունը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայագիտության, լեզվաբանության և գրականագիտության տեսանկյունից, քանի որ նպաստում է նոր հայ գրականության լեզվական առանձնահատկությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը և ընդգծում լեզվի՝ որպես պատմական հիշողության, մշակութային ժառանգության ու ազգային ինքնարտահայտման կարևորագույն միջոցի նշանակությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմությամբ, գրական լեզվի զարգացմամբ, հայ գրականության լեզվաոճական առանձնահատկություններով և հայ մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների, դասախոսների ու ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-20
Ակնարկներ նոր հայ գրականության լեզվի պատմության վերաբերյալ

Free

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more