Կարապետյան, Մուրադ Լևոնի

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության տարիներին հայկական կանոնավոր զինված ուժերի ձևավորման, կազմակերպական զարգացման և ռազմական գործունեության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անկախ պետականության հաստատումից հետո ազգային բանակի ստեղծման անհրաժեշտության, նախկին ռազմական կառույցների վերակազմավորման, հրամանատարական համակարգի ձևավորման և երկրի պաշտպանության կազմակերպման խնդիրների վրա։ Քննության են առնվում նորաստեղծ պետության ռազմաքաղաքական պայմանները, սահմանային անկայունությունը, նյութական և մարդկային սահմանափակ հնարավորությունները, ինչպես նաև այն մարտահրավերները, որոնց պայմաններում իրականացվում էր զինված ուժերի կառուցումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բանակի կազմակերպական կառուցվածքին, զորատեսակներին, զորամասերի համալրմանը, սպայական կազմի գործունեությանը, զինվորական պատրաստությանը, զորահավաքային համակարգին և ռազմական կառավարման մարմինների աշխատանքին։ Ներկայացվում է նախկին ռուսական բանակում ծառայած հայ սպաների և ռազմական գործիչների դերակատարությունը ազգային զինված ուժերի կայացման գործում, ինչպես նաև հայկական կամավորական և այլ ռազմական կազմավորումների փորձի օգտագործումը նոր պետական բանակի կազմակերպման ընթացքում։ Կարևորվում են ռազմական նախարարության և բարձրագույն հրամանատարության գործունեությունը, բանակի կառավարման կենտրոնացման, կարգապահության ամրապնդման և մարտունակության բարձրացման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը։ Ուսումնասիրվում են նաև սպառազինության, զինամթերքի, հանդերձավորման, պարենային ապահովման, տրանսպորտի և ռազմական ենթակառուցվածքների հետ կապված դժվարությունները, որոնք անմիջական ազդեցություն էին ունենում զինված ուժերի հնարավորությունների վրա։ Բանակի գործունեությունը դիտարկվում է ժամանակաշրջանի ներքին և արտաքին քաղաքական զարգացումների համատեքստում՝ անդրադառնալով պետական սահմանների պաշտպանության, երկրի տարբեր շրջաններում անվտանգության ապահովման և ռազմական բախումների պայմաններում իրականացված գործողություններին։ Քննության են առնվում նաև հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների ռազմական կողմերը և տարածաշրջանում ձևավորված ուժերի հարաբերակցությունը՝ ցույց տալով, թե արտաքին քաղաքական միջավայրն ինչպես էր ազդում ռազմական ծրագրավորման և զորքերի տեղաբաշխման վրա։ Առանձին նշանակություն է տրվում բանակի և պետական իշխանության փոխհարաբերություններին, ռազմական կառույցների դերին ներքին կայունության պահպանման գործում և զինված ուժերի նկատմամբ պետական վերահսկողության ձևավորմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև զինվորական կրթության, մասնագիտական պատրաստության և ազգային սպայական կադրերի ձևավորման խնդիրներին, որոնք կարևոր էին բանակի երկարաժամկետ զարգացման համար։ Վերլուծվում է, թե սահմանափակ տնտեսական ռեսուրսների, սոցիալական ծանր պայմանների և շարունակական ռազմաքաղաքական լարվածության պայմաններում որքանով էր հնարավոր ձևավորել կազմակերպված և մարտունակ պետական ռազմական համակարգ։ Ժամանակաշրջանի վերջին փուլը դիտարկվում է հանրապետության շուրջ ստեղծված բարդ ռազմաքաղաքական իրադրության և պետական համակարգի հետագա փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բանակի պատմությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին ռազմական գործողությունների, այլև պետականաշինության ընդհանուր գործընթացի բաղկացուցիչ մասի տեսանկյունից՝ բացահայտելով ազգային զինված ուժերի նշանակությունը անկախ պետականության պաշտպանության և պետական հաստատությունների կայացման գործում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, հայոց նորագույն պատմության, ռազմական պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հայագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

History

Պատմագիտական և ռազմապատմական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1914–1920 թվականներին հայկական ազգային զինուժի կազմավորման, կազմակերպական զարգացման և մարտական գործողություններին մասնակցության ուսումնասիրությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության, Ռուսաստանի կայսրության փլուզման և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում հայկական կամավորական ջոկատների ձևավորման նախադրյալները, ազգային զինված ուժերի ստեղծման քաղաքական ու ռազմական պայմանները և հայկական զորամիավորումների կազմակերպման հիմնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական կամավորական շարժման, Հայկական կորպուսի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կանոնավոր բանակի ձևավորման ու գործունեության պատմությանը։ Վերլուծվում են հայկական զորամասերի մասնակցությունը Կովկասյան ռազմաճակատի ռազմական գործողություններին, 1918 թվականի մայիսյան հերոսամարտերին և հետագա տարիների ռազմական դիմակայություններին։ Քննարկվում են զինուժի հրամանատարական կառուցվածքի, անձնակազմի համալրման, նյութատեխնիկական ապահովման, ռազմական պատրաստության և կազմակերպական կառավարման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռազմական գործողությունների ընթացքի վրա ազդող ռազմաքաղաքական պայմանները, տարածաշրջանային հակամարտությունները և հայկական պետականության պաշտպանության մարտահրավերները։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական փաստաթղթերի, ռազմական հաղորդագրությունների, հուշագրությունների և արխիվային նյութերի նշանակությանը հայկական ազգային զինուժի գործունեության պատմագիտական գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ռազմական պատմության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմության և XX դարի սկզբի ազգային-ազատագրական շարժումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։