Խուրշուդյան, Աշոտ Մարկոսի

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հասարակական կառավարման համակարգի վերափոխման և կատարելագործման ռազմավարական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ պետական կառավարման արդյունավետության, ժողովրդավարական կառավարման սկզբունքների, ինստիտուցիոնալ զարգացման և հանրային ծառայությունների որակի բարձրացման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կառավարման համակարգում առկա կառուցվածքային, կազմակերպական և գործառութային խնդիրների բացահայտման, դրանց առաջացման պատճառների գնահատման և երկարաժամկետ բարեփոխումների հիմնավորման վրա։ Հասարակական կառավարումը դիտարկվում է որպես պետական մարմինների, տեղական ինքնակառավարման համակարգի, քաղաքացիական հասարակության, մասնավոր հատվածի և քաղաքացիների միջև ձևավորվող փոխհարաբերությունների ամբողջություն, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն կառավարման մարմինների կազմակերպական կառուցվածքով, այլև որոշումների ընդունման թափանցիկությամբ, հաշվետվողականությամբ, իրավական կարգավորմամբ և հանրային մասնակցության մակարդակով։ Քննության են առնվում անկախ պետականության պայմաններում կառավարման համակարգի ձևավորման և զարգացման հիմնական առանձնահատկությունները, վարչական ինստիտուտների վերակազմավորման գործընթացները և նոր հասարակական ու տնտեսական հարաբերություններին համապատասխան կառավարման մեխանիզմների ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պետական կառավարման մարմինների գործառույթների հստակեցմանը և դրանց միջև լիազորությունների արդյունավետ բաշխմանը։ Կառավարման համակարգում գործառույթների կրկնությունը, պատասխանատվության ոչ հստակ սահմանումը և տարբեր կառույցների միջև համակարգման խնդիրները դիտարկվում են որպես կառավարման արդյունավետությունը սահմանափակող գործոններ։ Այդ տեսանկյունից կարևորվում են ինստիտուցիոնալ կառուցվածքների օպտիմալացումը, պետական մարմինների գործառույթների վերանայումը և որոշումների ընդունման ընթացակարգերի կատարելագործումը։ Ուսումնասիրվում են կենտրոնացման և ապակենտրոնացման հարաբերակցության խնդիրները՝ գնահատելով պետական կառավարման տարբեր մակարդակների միջև լիազորությունների և ռեսուրսների բաշխման արդյունավետությունը։ Տեղական ինքնակառավարման զարգացումը դիտարկվում է որպես հասարակական կառավարման ժողովրդավարացման կարևոր ուղղություն, քանի որ տեղական նշանակության խնդիրների լուծումը քաղաքացիներին առավել մոտ կառավարման մակարդակում կարող է բարձրացնել որոշումների համապատասխանությունը համայնքների իրական պահանջներին։ Առանձին նշանակություն է տրվում հանրային ծառայության համակարգի բարեփոխմանը։ Քննության են առնվում պետական և համայնքային ծառայողների մասնագիտական ընտրության, վերապատրաստման, աշխատանքի գնահատման, առաջխաղացման և պատասխանատվության մեխանիզմները։ Արհեստավարժ, քաղաքական փոփոխություններից հնարավորինս անկախ և հանրային շահին ուղղված վարչական համակարգի ձևավորումը ներկայացվում է որպես կառավարման բարեփոխումների կայունության հիմնական պայմաններից մեկը։ Կարևորվում են մարդկային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մեթոդները, մասնագիտական կարողությունների շարունակական զարգացումը և կառավարման մշակույթի կատարելագործումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պետական կառավարման արդյունավետության գնահատմանը։ Դիտարկվում են այն չափանիշները և ցուցանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել պետական ծրագրերի իրականացումը, հանրային միջոցների օգտագործումը, կառավարման մարմինների աշխատանքի արդյունքները և բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակը։ Արդյունքահեն կառավարման սկզբունքների կիրառումը հնարավորություն է տալիս պետական մարմինների գործունեությունը գնահատել ոչ միայն իրականացված միջոցառումների, այլև դրանց իրական հասարակական արդյունքների հիման վրա։ Քննության են առնվում ռազմավարական պլանավորման և պետական քաղաքականության մշակման խնդիրները։ Կարևորվում է երկարաժամկետ նպատակների սահմանումը, դրանց համապատասխան ծրագրերի մշակումը, ֆինանսական ու մարդկային ռեսուրսների պլանավորումը և իրականացման արդյունքների պարբերական գնահատումը։ Ռազմավարական կառավարումը դիտարկվում է որպես առանձին պետական մարմինների գործունեությունը ընդհանուր զարգացման նպատակների շուրջ համակարգելու միջոց։ Առանձին նշանակություն է տրվում պետական քաղաքականությունների մշակման ընթացքում փաստերի, վիճակագրական տվյալների և վերլուծական գնահատումների օգտագործմանը, ինչը կարող է բարձրացնել ընդունվող որոշումների հիմնավորվածությունը։ Հասարակական կառավարման բարեփոխումների կարևոր ուղղություններից է վարչարարության պարզեցումը և քաղաքացիների ու պետական կառույցների փոխհարաբերությունների բարելավումը։ Ուսումնասիրվում են վարչական ընթացակարգերի կատարելագործման, ավելորդ գործառույթների կրճատման, ծառայությունների մատուցման ժամկետների նվազեցման և քաղաքացիների համար պետական համակարգի հասանելիության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թվային կառավարման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ Էլեկտրոնային ծառայությունների, միասնական տեղեկատվական համակարգերի և տվյալների փոխանակման մեխանիզմների զարգացումը կարող է նպաստել վարչարարական ծախսերի նվազեցմանը, ծառայությունների արագացմանը և կառավարման թափանցիկության բարձրացմանը։ Միաժամանակ կարևորվում են տեղեկատվական անվտանգության, անձնական տվյալների պաշտպանության և թվային ծառայությունների հասանելիության խնդիրները։ Թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը դիտարկվում են որպես կառավարման համակարգի նկատմամբ հանրային վստահության ձևավորման կարևոր նախապայմաններ։ Քննության են առնվում պետական մարմինների գործունեության վերաբերյալ տեղեկատվության հրապարակման, որոշումների հիմնավորման, հանրային վերահսկողության և պաշտոնատար անձանց պատասխանատվության մեխանիզմները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցմանը՝ վարչական ընթացակարգերի հստակեցման, վերահսկողական համակարգերի զարգացման և շահերի բախման կանխարգելման տեսանկյունից։ Կարևորվում է քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը կառավարման գործընթացներին։ Հանրային քննարկումները, խորհրդակցությունները, հասարակական կազմակերպությունների ներգրավումը և քաղաքացիների հետ հետադարձ կապի մեխանիզմները դիտարկվում են որպես պետական քաղաքականության մշակման որակի բարձրացման միջոցներ։ Մասնակցային կառավարումը հնարավորություն է տալիս որոշումների ընդունման ընթացքում հաշվի առնել հասարակության տարբեր խմբերի պահանջներն ու շահերը և բարձրացնել ընդունված քաղաքականությունների հասարակական ընդունելիությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության հնարավորությունները՝ հանրային ծառայությունների մատուցման, ենթակառուցվածքային ծրագրերի և կառավարման նորարարական մեխանիզմների կիրառման ոլորտներում։ Միաժամանակ կարևորվում է պետության կարգավորող և վերահսկողական գործառույթների պահպանումը՝ հանրային շահերի պաշտպանության նպատակով։ Բարեփոխումների ռազմավարությունը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որը պահանջում է ոչ միայն նոր իրավական ակտերի կամ կառույցների ստեղծում, այլև կառավարման մշակույթի, աշխատանքային մեթոդների և հասարակության հետ հարաբերությունների փոփոխություն։ Առանձին նշանակություն է տրվում բարեփոխումների հաջորդականությանը, տարբեր միջոցառումների փոխկապակցվածությանը և իրականացվող փոփոխությունների արդյունքների մշտադիտարկմանը։ Կարևորվում է նաև միջազգային կառավարման փորձի ուսումնասիրությունը՝ այն Հայաստանի ինստիտուցիոնալ, սոցիալական և տնտեսական առանձնահատկություններին համապատասխանեցնելու սկզբունքով։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է կառավարման համակարգի արդյունավետության բարձրացման, պետական ինստիտուտների կարողությունների ամրապնդման, հանրային ծառայությունների որակի բարելավման և պետություն-հասարակություն հարաբերությունների զարգացման համար ռազմավարական առաջարկությունների ձևավորման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հանրային կառավարման, պետական քաղաքականության, քաղաքագիտության, վարչարարության, տեղական ինքնակառավարման և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների ոլորտների հետազոտողների, պետական ու համայնքային կառավարման մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։