Books by this author (1)
History
Շիրակի շինարարական արձանագրությունները
Աշխատությունը նվիրված է Շիրակի պատմական տարածքի շինարարական արձանագրությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայկական պատմամշակութային ժառանգության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը՝ քարե շինությունների, եկեղեցիների, վանքերի և այլ պատմական կառույցների վրա պահպանված վիմագրական հիշատակությունները։ Շիրակը Հայաստանի այն պատմական շրջաններից է, որն առանձնանում է իր հարուստ ճարտարապետական ժառանգությամբ, միջնադարյան հոգևոր և աշխարհիկ կառույցներով ու դրանց հետ կապված պատմական արձանագրություններով։ Շինարարական բնույթի վիմագրերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում կառույցների հիմնադրման, կառուցման, վերակառուցման և նորոգման աշխատանքների, դրանց նախաձեռնողների, պատվիրատուների, բարերարների ու շինարարական գործին մասնակցած անձանց մասին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին հուշարձանների պատմությունը, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունները, տնտեսական հնարավորությունները, հոգևոր կյանքը, իշխանական ու համայնքային կառույցների դերը և մշակութային զարգացումները։ Արձանագրությունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական ժամանակագրության ճշգրտման համար, քանի որ դրանցում պահպանված թվականները, անձնանունները, տոհմանունները, պաշտոնական կոչումները և այլ հիշատակություններ հնարավորություն են տալիս վերականգնելու տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական իրադարձություններն ու հասարակական կյանքի առանձին դրվագները։ Առանձնահատուկ արժեք ունի դրանց լեզվական և գրական քննությունը, քանի որ վիմագրական նյութերը պահպանել են հայերենի պատմական զարգացման տարբեր շերտեր, գրավոր խոսքի առանձնահատկություններ, ձևակերպումների ավանդական եղանակներ և ժամանակաշրջանին բնորոշ բառապաշար։ Շինարարական արձանագրությունները միաժամանակ արտահայտում են միջնադարյան հայ մարդու աշխարհայացքը, կրոնական պատկերացումները, բարեպաշտության ընկալումները և սեփական անունն ու հիշատակը սերունդներին փոխանցելու ձգտումը։ Դրանցում շինարարական գործունեությունը հաճախ ներկայանում է ոչ միայն որպես գործնական անհրաժեշտություն, այլև որպես հոգևոր նվիրում, համայնքային պատասխանատվություն և մշակութային ժառանգության պահպանման միջոց։ Աշխատության թեմատիկ նշանակությունը պայմանավորված է նաև Շիրակի ճարտարապետական միջավայրի պատմական առանձնահատկությունների բացահայտմամբ, քանի որ տարածաշրջանի հուշարձանները կարևոր վկայություններ են հայկական ճարտարապետական ավանդույթների, շինարվեստի զարգացման և տեղական մշակութային ինքնատիպության վերաբերյալ։ Այսպիսի վիմագրական ուսումնասիրությունները մեծ նշանակություն ունեն հայագիտության, պատմագիտության, հնագիտության, ճարտարապետության պատմության և միջնադարյան մշակույթի հետազոտության համար՝ լրացնելով գրավոր պատմական աղբյուրներում առկա տեղեկությունները և հնարավորություն տալով պատմական անցյալը դիտարկել անմիջական նյութական վկայությունների հիման վրա։ Գիրքը արժեքավոր է ինչպես մասնագետների և հետազոտողների, այնպես էլ Հայաստանի պատմությամբ, Շիրակի մշակութային ժառանգությամբ, հայկական վիմագրությամբ և պատմական հուշարձաններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով տարածաշրջանի պատմական հիշողության, ճարտարապետական ժառանգության և ազգային մշակութային արժեքների ճանաչմանն ու արժևորմանը։
Updated: 2026-11-21