Մարտոյան, Թեհմինե

Մարտոյան, Թեհմինե

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Կարմելյանների տարեգրությունը՝ որպես 17–18-րդ դարերի Իրանի պատմության սկզբնաղբյուր

Աշխատությունը նվիրված է «Կարմելյանների տարեգրությանը»՝ որպես 17–18-րդ դարերի Իրանի քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային պատմության ուսումնասիրության կարևոր պատմագիտական սկզբնաղբյուրի վերլուծությանը։ Գրքում ներկայացվում է կարմելյան միաբանության ներկայացուցիչների պատմագրական ժառանգության նշանակությունը Իրանի պատմական անցյալի վերակազմության գործում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն տեղեկություններին, որոնք վերաբերում են Սեֆյանների իշխանության ժամանակաշրջանին, եվրոպական կրոնական միաբանությունների ներկայությանը Պարսկաստանում և Արևելքի ու Արևմուտքի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական ու մշակութային հարաբերություններին։ Կարմելյան միաբանության անդամները, գործունեություն ծավալելով Իրանի տարբեր քաղաքներում և ունենալով անմիջական շփումներ տեղական իշխանությունների, պետական պաշտոնյաների, հոգևորականների, վաճառականների ու օտարերկրյա ներկայացուցիչների հետ, հնարավորություն են ունեցել դիտարկելու ժամանակաշրջանի իրադարձությունները ոչ միայն արտաքին դիտորդի, այլև տվյալ հասարակական միջավայրում գործող մասնակցի տեսանկյունից։ Նրանց գրավոր վկայությունները կարևոր տեղեկություններ են պարունակում Իրանի պետական կառավարման առանձնահատկությունների, արքունական կյանքի, իշխանական հարաբերությունների, ներքին քաղաքական զարգացումների, կրոնական հաստատությունների և հասարակական կառուցվածքի մասին։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ կարմելյան տարեգրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Իրանի և եվրոպական պետությունների փոխհարաբերությունները, դիվանագիտական առաքելությունների գործունեությունը, առևտրական կապերը և քրիստոնեական համայնքների դրությունը մահմեդական պետության տարածքում։ 17–18-րդ դարերը Իրանի պատմության կարևոր ժամանակաշրջաններից են, որոնք ընդգրկում են Սեֆյան պետության հզորացման, քաղաքական ու տնտեսական զարգացման, ներքին ճգնաժամերի և պետական համակարգի անկման գործընթացները։ Այդ իրադարձությունները դիտարկվում են նաև միջազգային հարաբերությունների համատեքստում, քանի որ Իրանը կարևոր աշխարհաքաղաքական կենտրոն էր Եվրոպան, Կովկասը, Միջին Ասիան և Հնդկաստանը կապող քաղաքական ու առևտրական ուղիների համակարգում։ Կարմելյանների տարեգրության մեջ պահպանված տեղեկությունները կարող են նպաստել այդ հարաբերությունների, օտարերկրյա համայնքների գործունեության և Իրանի արտաքին քաղաքական կապերի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում կրոնական բազմազանության և քրիստոնեական հաստատությունների պատմությունը։ Կարմելյան միաբանության գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու կաթոլիկ միսիոներական կազմակերպությունների ներկայության, նրանց առաքելությունների, տեղական իշխանությունների հետ հարաբերությունների և տարբեր կրոնական համայնքների միջև ձևավորված փոխազդեցությունների մասին։ Այս նյութերը կարևոր են նաև տարածաշրջանի քրիստոնեական համայնքների, այդ թվում՝ հայերի պատմական միջավայրն ուսումնասիրելու համար, քանի որ Իրանի հայ բնակչությունը կարևոր դեր ուներ երկրի տնտեսական, առևտրական և մշակութային կյանքում, իսկ եվրոպական կրոնական ու դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեությունը հաճախ առնչվում էր հայկական համայնքների հետ։ Աշխատության սկզբնաղբյուրագիտական ուղղվածությունը ենթադրում է պատմական վկայությունների արժեքի, տեղեկությունների բնույթի և ժամանակաշրջանի իրադարձությունների լուսաբանման հնարավորությունների գնահատում։ Կարմելյանների հաղորդումները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ լրացնում են պարսկական տարեգրություններում, եվրոպական դիվանագիտական փաստաթղթերում և այլ պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով համեմատական ուսումնասիրության միջոցով բացահայտելու պատմական իրադարձությունների տարբեր ընկալումները։ Միաժամանակ նման սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը կարևոր է օտարերկրյա դիտորդների աշխարհայացքի, կրոնական պատկերացումների և քաղաքական գնահատականների ազդեցությունը պատմական նկարագրությունների վրա հասկանալու համար։ Գրքի գիտական արժեքը պայմանավորված է Իրանի պատմության ուսումնասիրության մեջ ոչ պարսկական աղբյուրների ներգրավմամբ և բազմակողմանի պատմագիտական մոտեցման կարևորությամբ։ Այն նպաստում է իրանագիտության և արևելագիտության սկզբնաղբյուրային բազայի ընդլայնմանը՝ ուշադրություն հրավիրելով այնպիսի պատմական վկայությունների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրելու Սեֆյան Իրանի ներքին կյանքը, միջազգային կապերը և եվրոպական կրոնական հաստատությունների գործունեությունը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում իրանագետների, արևելագետների, պատմաբանների, եկեղեցական պատմության մասնագետների և 17–18-րդ դարերի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, որոնք ցանկանում են ծանոթանալ Իրանի պատմության քիչ ուսումնասիրված աղբյուրներին և հասկանալ կարմելյան միաբանության պատմագրական ժառանգության նշանակությունը տարածաշրջանի անցյալի վերակազմության գործում։

Updated: 2026-11-17
Կարմելյանների տարեգրությունը՝ որպես 17–18-րդ դարերի Իրանի պատմության սկզբնաղբյուր

Free

Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more