Մելքոնյան, Վաչագան Ռաֆայելի

Economics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մսամթերքի արտադրության ոլորտում գործող կազմակերպությունների մրցունակության կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել մսամթերքի արտադրության ոլորտում կազմակերպությունների մրցունակության վրա ազդող հիմնական գործոնները, գնահատել դրանց կառավարման արդյունավետությունը և մշակել մրցակցային դիրքերի ամրապնդման ու զարգացման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատանքում կազմակերպության մրցունակությունը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, արտադրական, տեխնոլոգիական, շուկայական և կառավարչական գործոնների ամբողջություն։ Մսամթերքի արտադրության ոլորտի առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարևոր նշանակություն ունեն հումքի հասանելիությունն ու որակը, արտադրական հզորությունների արդյունավետ օգտագործումը, տեխնոլոգիական գործընթացների կազմակերպումը, արտադրանքի ինքնարժեքը, որակի և անվտանգության ապահովումը, տեսականու բազմազանությունը, գնային քաղաքականությունը և շուկայավարման արդյունավետությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ՀՀ մսամթերքի շուկայի ձևավորման և զարգացման միտումները, արտադրության ծավալները, շուկայի կառուցվածքը, տեղական արտադրողների և ներմուծողների միջև մրցակցությունը, սպառողների նախասիրությունները և պահանջարկի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպությունների մրցակցային առավելությունների ձևավորմանը։ Դրանք կարող են կապված լինել արտադրանքի բարձր որակի, կայուն մատակարարման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման, արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցման, ապրանքանիշի ճանաչելիության, նոր արտադրատեսակների ներդրման և սպասարկման մակարդակի բարձրացման հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև կազմակերպությունների ներքին կառավարման խնդիրները՝ արտադրության պլանավորում, ռեսուրսների կառավարում, ծախսերի վերահսկողություն, մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում և ներդրումային որոշումների կայացում։ Կարևոր ուղղություն է մրցունակության գնահատման մեթոդաբանության մշակումը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների, շուկայական մասնաբաժնի, արտադրանքի ինքնարժեքի, շահութաբերության, արտադրողականության, որակի և այլ չափորոշիչների համակցված գնահատման մեթոդներ։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կազմակերպությունների ուժեղ և թույլ կողմերը և որոշելու մրցակցային դիրքերի բարելավման առաջնահերթությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող է ուսումնասիրվել նաև պետական տնտեսական քաղաքականության ազդեցությունը ոլորտի մրցունակության վրա՝ ներառյալ հարկային և մաքսային կարգավորումները, գյուղատնտեսական հումքի արտադրության խթանումը, սննդամթերքի անվտանգության պահանջները և պետական աջակցության հնարավոր մեխանիզմները։ Մսամթերքի արտադրության ոլորտում մրցունակության բարձրացման կարևոր պայմաններից է տեղական հումքային բազայի զարգացումը և արտադրող-վերամշակող կազմակերպությունների միջև արդյունավետ համագործակցության ձևավորումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև նոր տեխնոլոգիաների ներդրմանը, արտադրության ավտոմատացմանը, էներգաարդյունավետության բարձրացմանը, որակի կառավարման համակարգերի կատարելագործմանը և միջազգային չափանիշներին համապատասխան արտադրության կազմակերպմանը։ Առանձին նշանակություն կարող է ունենալ արտահանման ներուժի ուսումնասիրությունը, քանի որ միջազգային շուկաներում մրցունակության բարձրացումը պահանջում է արտադրանքի որակի, անվտանգության, փաթեթավորման, հավաստագրման և շուկայավարման համակարգերի համապատասխանեցում միջազգային պահանջներին։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա կարող են մշակվել կազմակերպությունների մրցունակության կառավարման կատարելագործման առաջարկություններ՝ ուղղված արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, ծախսերի օպտիմալացմանը, արտադրանքի որակի բարելավմանը, նորարարությունների խթանմանը, շուկայական դիրքերի ամրապնդմանը և արտաքին շուկաներ մուտք գործելու հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է ՀՀ մսամթերքի արտադրության ոլորտում կազմակերպությունների կայուն զարգացման և մրցակցային առավելությունների ձևավորման տեսանկյունից՝ համադրելով կազմակերպությունների ներքին կառավարման մեխանիզմները, շուկայի զարգացման միտումները և ոլորտի պետական կարգավորման գործոնները։