Մկրտումյան, Լեռնիկ Ալբերտի

History

Գիրքը նվիրված է Աղվանից, կամ Գանձասարի կաթողիկոսության պատմությանը XVII-XIX դարերում՝ ներկայացնելով նրա հոգևոր, քաղաքական, վարչական և մշակութային գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է կաթողիկոսության դերը տարածաշրջանի հայկական համայնքների և հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում, ինչպես նաև նրա հարաբերությունները Հայոց եկեղեցու այլ նվիրապետական կենտրոնների, տեղական իշխանությունների և տարբեր քաղաքական ուժերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Գանձասարի վանքի՝ որպես հոգևոր և մշակութային կարևոր կենտրոնի նշանակությանը, կաթողիկոսական աթոռի իրավասության տարածքին և դրա պահպանման ու ընդլայնման հետ կապված խնդիրներին։ Քննարկվում են XVII-XVIII դարերի ընթացքում տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները, պարսկական և հետագայում ռուսական իշխանությունների ազդեցությունը, տեղական իշխանական տների ու հոգևոր առաջնորդների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կաթողիկոսության դիրքի փոփոխությունները։ Առանձին տեղ է հատկացվում կաթողիկոսների գործունեությանը, նրանց վարչական և եկեղեցական քաղաքականությանը, թեմերի կառավարմանը, հոգևորականության պատրաստմանը և եկեղեցական կառույցների պահպանմանը։ Գիրքը կարևոր տեղեկություններ է ներկայացնում նաև վանական համալիրների, եկեղեցաշինության, ձեռագրական ժառանգության, կրթության և մշակութային կյանքի մասին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է կաթողիկոսությունը նպաստել հայկական ինքնության և հոգևոր ավանդույթների պահպանմանը տարածաշրջանում։ XIX դարի իրադարձությունների համատեքստում ուսումնասիրվում են կաթողիկոսության կարգավիճակի և գործունեության փոփոխությունները, նոր վարչաքաղաքական պայմանները և այն գործընթացները, որոնք հանգեցրին նրա պատմական դերակատարության վերափոխմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է ոչ միայն եկեղեցական պատմության, այլև Արցախի և Արևելյան Հայաստանի քաղաքական, սոցիալական ու մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցագիտության և կրոնագիտության մասնագետների, մշակութաբանների, ձեռագրագետների, ուսանողների և տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։