Մովսիսյան, Ա.

Մովսիսյան, Ա.

menu_book View materials

Books by this author (2)

Online

History

Հայկական լեռնաշխարհը Հին Արևելքի գրավոր աղբյուրներում․ Ք.ա. երկրորդ հազարամյակի առաջին կեսի սկզբնաղբյուրները (Գիրք II)

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրությանը՝ Ք.ա. XIX–XVII դարերի կարևորագույն գրավոր սկզբնաղբյուրների գիտական հրատարակման, թարգմանության և պատմագիտական վերլուծության միջոցով։ Այն ներկայացնում է Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների գրավոր ժառանգության մեջ պահպանված տեղեկությունները Հայկական լեռնաշխարհի երկրների, բնակավայրերի, քաղաքական միավորումների և դրանց պատմական զարգացման վերաբերյալ՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու տարածաշրջանի տեղն ու նշանակությունը Հին Արևելքի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային հարաբերությունների համակարգում։ Հատորում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում այս ժամանակաշրջանի կապադովկյան, միջագետքյան և հին խեթական սեպագիր տեքստերը, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրային նյութ են Հայկական լեռնաշխարհի պատմական աշխարհագրության, բնակչության, հասարակական կառուցվածքի, քաղաքական հարաբերությունների և հարևան պետությունների հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար։ Կապադովկյան սեպագիր փաստաթղթերը, որոնք կապված են Փոքր Ասիայի առևտրական կենտրոնների և Միջագետքի ու Անատոլիայի միջև տնտեսական հարաբերությունների հետ, արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում տարածաշրջանի բնակավայրերի, առևտրային ճանապարհների, տնտեսական գործունեության և տարբեր քաղաքական ու հասարակական խմբերի փոխհարաբերությունների մասին։ Միջագետքյան գրավոր վկայությունները լրացնում են այդ պատկերը՝ ներկայացնելով Հին Արևելքի պետությունների փոխկապակցված աշխարհը և Հայկական լեռնաշխարհի հարակից տարածքների պատմական միջավայրը։ Հին խեթական սեպագիր աղբյուրներն իրենց հերթին կարևոր նշանակություն ունեն տարածաշրջանի քաղաքական և ռազմաքաղաքական պատմության, հարևան ժողովուրդների ու կազմավորումների հետ հարաբերությունների և միջազգային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Սկզբնաղբյուրների գիտական ներկայացումը զուգակցվում է պատմագիտական հետազոտությամբ, որի նպատակն է ոչ միայն հրապարակել հնագույն գրավոր վկայությունները, այլև բացահայտել դրանց պատմական բովանդակությունը, համադրել տարբեր քաղաքակրթությունների փաստագրական տվյալները և դրանց միջոցով հնարավորինս ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի մասին։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկություններից է տարբեր լեզվական և մշակութային միջավայրերում ստեղծված փաստաթղթերի համադրական քննությունը, որը հնարավորություն է տալիս խուսափելու պատմական իրողությունների միակողմանի մեկնաբանություններից և Հայկական լեռնաշխարհի անցյալը դիտարկելու Հին Արևելքի ընդհանուր պատմական գործընթացների համատեքստում։ Հատուկ արժեք ունի նաև պատմական տեղանունների, աշխարհագրական հիշատակումների և տարբեր քաղաքական միավորումների վերաբերյալ տեղեկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք էական նշանակություն ունեն հնագույն բնակավայրերի տեղորոշման, տարածաշրջանային կապերի բացահայտման և պատմական աշխարհագրության վերակազմության համար։ Գրքի աղբյուրագիտական և մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում է տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարբեր մշակութային կենտրոններում ստեղծված գրավոր վկայությունները՝ դրանք դարձնելով հայ հնագույն պատմության ուսումնասիրության համակարգված գիտական հիմք։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է Հայկական լեռնաշխարհի վաղ պատմության հետազոտության, Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների փոխհարաբերությունների բացահայտման և տարածաշրջանի պատմական ժառանգության գիտական արժևորման գործում։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայագիտության և արևելագիտության համար՝ նպաստելով սկզբնաղբյուրների հիման վրա պատմական գիտելիքի հարստացմանը, հնագույն հասարակությունների մասին պատկերացումների ընդլայնմանը և Հայկական լեռնաշխարհի պատմական դերի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Գիրքը արժեքավոր մասնագիտական նյութ է հայագետների, արևելագետների, պատմաբանների, հնագետների, աղբյուրագետների, պատմական աշխարհագրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև Հին Արևելքի և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես գիտահետազոտական և ուսումնական կարևոր աշխատություն՝ ընձեռելով հնարավորություն անմիջականորեն ծանոթանալու հնագույն գրավոր ժառանգությանը և դրա հիման վրա խորացնելու գիտելիքները տարածաշրջանի պատմական զարգացման, մշակութային փոխազդեցությունների և Հին Արևելքի քաղաքակրթական համակարգում ունեցած նշանակության վերաբերյալ։

Updated: 2026-11-18
Հայկական լեռնաշխարհը Հին Արևելքի գրավոր աղբյուրներում․ Ք.ա. երկրորդ հազարամյակի առաջին կեսի սկզբնաղբյուրները (Գիրք II)

Free

Online

History

Հայկական լեռնաշխարհը Հին Արևելքի գրավոր սկզբնաղբյուրներում․ Ք.ա. III հազարամյակ (Գիրք I)

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրությանը՝ Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների թողած գրավոր սկզբնաղբյուրների և դրանց պատմագիտական վերլուծության հիման վրա։ Այն կարևոր գիտական ուսումնասիրություն է, որի նպատակն է բացահայտել Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրական տարածքի, հնագույն բնակավայրերի, պատմական երկրանունների, բնակչության և վաղ քաղաքական կազմավորումների մասին պահպանված տեղեկությունները՝ դրանք դիտարկելով Ք.ա. երրորդ հազարամյակի պատմական իրադարձությունների և Հին Արևելքի քաղաքակրթական զարգացումների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Միջագետքի և Հին Արևելքի այլ մշակութային կենտրոններում ստեղծված սեպագիր գրավոր վկայություններին, որոնցում պահպանվել են տեղեկություններ Հայկական լեռնաշխարհի և դրա հարակից տարածքների մասին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են շումերական, աքքադական, էբլայական և այլ հինարևելյան գրավոր ավանդույթների տվյալները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի մասին այն ժամանակաշրջանում, երբ Մերձավոր Արևելքում ձևավորվում և զարգանում էին վաղ քաղաքային կենտրոնները, տնտեսական հարաբերությունները, իշխանական կառույցներն ու միջտարածաշրջանային կապերը։ Աշխատության աղբյուրագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ուսումնասիրում է ոչ միայն հին գրավոր տեքստերում առկա առանձին հիշատակությունները, այլև դրանց պատմական բովանդակությունը, տեղեկությունների փոխկապակցվածությունը և Հայաստանի հնագույն պատմության վերակառուցման գործում ունեցած արժեքը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում և մշակութային միջավայրերում ստեղծված վկայությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայկական լեռնաշխարհի դիրքի և նշանակության մասին Հին Արևելքի աշխարհաքաղաքական, տնտեսական ու մշակութային համակարգում։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի տեղանունների, աշխարհագրական հիշատակությունների և բնակչության վերաբերյալ տվյալների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք հիմք են հանդիսանում հնագույն տարածքների նույնականացման, պատմական իրադարձությունների տեղայնացման և տարածաշրջանի վաղ պատմական պատկերի ճշգրտման համար։ Գրքի գիտական արժեքը դրսևորվում է նաև գրավոր սկզբնաղբյուրների համեմատական քննության և դրանց պատմագիտական մեկնաբանության մեջ, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու առանձին վկայությունների տեղեկութային նշանակությունը և դրանք ներառելու ավելի լայն պատմական համատեքստում։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Հայկական լեռնաշխարհի վաղ շրջանի պատմության ուսումնասիրության համար մեծ նշանակություն ունեն նաև հարևան քաղաքակրթությունների գրավոր ժառանգության մեջ պահպանված տեղեկությունները։ Դրանք լրացնում են տարածաշրջանի հնագույն անցյալի վերաբերյալ պատմական պատկերացումը և նպաստում նրա բնակավայրերի, քաղաքական հարաբերությունների ու մշակութային կապերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայագիտության և արևելագիտության բնագավառներում՝ որպես Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրության աղբյուրագիտական և վերլուծական հիմք։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, հնագետների, արևելագետների, աղբյուրագետների, հայագետների, բուհերի ուսանողների և Հին Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գիտական բովանդակության հետ մեկտեղ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հին քաղաքակրթությունների գրավոր ժառանգությանը և հասկանալու, թե ինչպես են հազարամյակների խորքից պահպանված արձանագրություններն ու տեքստերը նպաստում Հայկական լեռնաշխարհի պատմական անցյալի բացահայտմանը։

Updated: 2026-11-18
Հայկական լեռնաշխարհը Հին Արևելքի գրավոր սկզբնաղբյուրներում․ Ք.ա. III հազարամյակ (Գիրք I)

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more