Books by this author (1)
History
Մեծ Բրիտանիայի աշխարհառազմավարական շահերը Հայաստանում և Այսրկովկասում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918 թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Մեծ Բրիտանիայի՝ Հայաստանի և Այսրկովկասի նկատմամբ ունեցած աշխարհառազմավարական շահերի և քաղաքականության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է տարածաշրջանի նշանակությունը Բրիտանական կայսրության արտաքին և ռազմական քաղաքականության համատեքստում՝ հաշվի առնելով Օսմանյան կայսրության դեմ պատերազմը, Ռուսաստանի ազդեցությունը, Մերձավոր Արևելքի ռազմավարական հաղորդակցության ուղիները և Կովկասի բնական ու տնտեսական ռեսուրսների կարևորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատերազմի սկզբից տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական իրավիճակին, Կովկասյան ռազմաճակատի զարգացումներին և այն հանգամանքներին, որոնք Մեծ Բրիտանիայի համար մեծացրին Հայաստանի և Այսրկովկասի ռազմավարական նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են բրիտանական քաղաքականության հիմնական նպատակները, այդ թվում՝ Օսմանյան կայսրության դիրքերի թուլացումը, տարածաշրջանում հակառակորդ ուժերի առաջխաղացման սահմանափակումը, հաղորդակցության և առևտրային ուղիների նկատմամբ վերահսկողության ապահովումը և սեփական աշխարհաքաղաքական ազդեցության պահպանումը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի նկատմամբ բրիտանական քաղաքականության ուսումնասիրությունը, հատկապես հայ բնակչության անվտանգության, պատերազմի հետևանքով առաջացած հումանիտար ճգնաժամի և հայկական քաղաքական շրջանակների հետ հարաբերությունների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև Հայոց ցեղասպանության հետևանքներին և դրանց վերաբերյալ բրիտանական քաղաքական ու հասարակական շրջանակների արձագանքին։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ բրիտանական մարդասիրական նախաձեռնություններին, օգնության կազմակերպմանը և հայ փախստականների ու տեղահանված բնակչության խնդիրների նկատմամբ վերաբերմունքին՝ միաժամանակ դրանք դիտարկելով ավելի լայն ռազմավարական շահերի համատեքստում։ Այսրկովկասի նկատմամբ քաղաքականության ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքների ու քաղաքական ուժերի նկատմամբ բրիտանական մոտեցումները, ինչպես նաև տարածաշրջանում ձևավորված բազմակողմ հարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի հարաբերություններին, քանի որ մինչև 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձությունները Կովկասում բրիտանական քաղաքականությունը մեծապես պայմանավորված էր դաշնակցային հարաբերություններով և Ռուսաստանի ռազմական ներկայությամբ։ 1917 թվականի հեղափոխությունից և ռուսական զորքերի հեռացումից հետո տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական իրավիճակի կտրուկ փոփոխությունը նոր խնդիրներ առաջադրեց բրիտանական դիվանագիտության և ռազմական ռազմավարության առջև։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև 1918 թվականին բրիտանական զորքերի և առաքելությունների ներգրավվածությունը տարածաշրջանում, Բաքվի և Կովկասի հաղորդակցությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը և տարածաշրջանային ուժերի հետ հարաբերությունների ձևավորումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է բրիտանական քաղաքականության և տեղական ժողովուրդների ազգային-քաղաքական նպատակների փոխհարաբերության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես համագործակցության հնարավորությունները, այնպես էլ շահերի հակասությունները։ Պատերազմական տարիների իրադարձությունների համադրական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի և Այսրկովկասի նկատմամբ բրիտանական քաղաքականությունը ձևավորվում էր միաժամանակ ռազմական, տնտեսական, աշխարհաքաղաքական և մարդասիրական գործոնների ազդեցությամբ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Հարավային Կովկասի միջազգային հարաբերությունների, Մերձավոր Արևելքում բրիտանական ռազմավարության և հայ ժողովրդի պատմության կարևորագույն գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, դիվանագիտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, հայագետներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։
Updated: 2026-09-08