Ներսիսյան, Պողոս Ղարադաղցի

Linguistics

Հայոց լեզվի կառուցվածքի, քերականական օրինաչափությունների և լեզվական հիմնական կանոնների ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է համակարգված ու մատչելի ձևով ներկայացնել հայերենի քերականական առանձնահատկությունները և նպաստել լեզվի գրագետ յուրացմանը։ Գիրքը պատկանում է հայերեն քերականագիտական ձեռնարկների այն ավանդույթին, որը ձևավորվել է հայ կրթական և լուսավորական մտքի զարգացման ընթացքում՝ նպատակ ունենալով մայրենի լեզվի ուսումնասիրությունը դարձնել հետևողական, գիտականորեն կազմակերպված և ուսուցման համար մատչելի։ Աշխատության հիմնական թեմատիկ շրջանակը ներառում է հայերենի հնչյունական, բառագիտական և քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով լեզվի հիմնական միավորներին, դրանց գործառույթներին և միմյանց հետ ունեցած հարաբերություններին։ Քերականական գիտելիքների համակարգման կարևոր բաղադրիչներից է հնչյունների և տառերի, վանկերի ու բառերի, ինչպես նաև բառերի ձևափոխությունների և նախադասության կառուցման սկզբունքների ներկայացումը։ Հայերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու լեզվի ներքին կազմակերպվածությունը, բառերի ձևավորման ու փոփոխության օրինաչափությունները և խոսքի տարբեր բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խոսքի մասերի ճանաչումն ու դասակարգումը։ Գոյականի, ածականի, թվականի, դերանվան, բայի, մակբայի և այլ քերականական միավորների ուսումնասիրությունը նպաստում է բառերի իմաստային ու քերականական հատկանիշների ըմբռնմանը։ Կարևոր են նաև բառերի հոլովման, խոնարհման, թվի, դեմքի, ժամանակի, եղանակի և այլ քերականական կարգերի վերաբերյալ գիտելիքները, որոնք անհրաժեշտ են լեզվական ճիշտ ձևերի գործածության համար։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածության կարևոր մասն է շարահյուսությունը՝ բառերի կապակցման, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցման կանոնների ուսումնասիրությունը։ Շարահյուսական գիտելիքները հնարավորություն են տալիս հասկանալու նախադասության անդամների գործառույթները, բառերի միջև գոյություն ունեցող քերականական հարաբերությունները և մտքի հստակ ու տրամաբանական արտահայտման սկզբունքները։ Քերականական կանոնների յուրացումը կարևոր է ոչ միայն գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցման, այլև բանավոր հաղորդակցության, ընթերցանության և գրական տեքստերի ըմբռնման համար։ Աշխատության կարևոր գաղափարական նշանակությունը հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը ազգային կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման հետ կապելն է։ Հայերենը հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, գրականության, գիտության և հոգևոր կյանքի հիմնական կրողն է։ Լեզվի քերականական կառուցվածքի գիտական ուսումնասիրությունը նպաստում է նրա ներքին հնարավորությունների ճանաչմանը, գրավոր խոսքի կանոնակարգմանը և լեզվական մշակույթի զարգացմանը։ Քերականական գիտելիքների տարածումը կարևոր նախապայման է եղել նաև հայերենով կրթության ընդլայնման, ուսումնական գրականության ստեղծման և գիտական մտքի զարգացման համար։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը ներկայացնում է քերականության ուսուցման համառոտ ձեռնարկի ավանդական ձևը, որի նպատակն է լեզվական նյութը դասակարգել և ներկայացնել ուսուցման համար տրամաբանական հաջորդականությամբ։ Նման աշխատություններին բնորոշ են քերականական սահմանումների, լեզվական կանոնների և բացատրությունների համակարգված շարադրանքը։ Դրանք ընթերցողին հնարավորություն են տալիս աստիճանաբար յուրացնելու լեզվի կառուցվածքը, ճանաչելու քերականական ձևերը և կիրառելու ստացած գիտելիքները գրավոր ու բանավոր խոսքում։ Այս տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ քերականագիտական մտքի պատմության և հայերեն լեզվաբանական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Պատմամշակութային առումով գիրքն առանձնահատուկ տեղ ունի XIX դարի սկզբի Արցախի կրթական և տպագրական կյանքի պատմության մեջ։ Շուշին այդ ժամանակաշրջանում աստիճանաբար ձևավորվում էր որպես հայ հասարակական, հոգևոր և մշակութային կարևոր կենտրոն։ Հայերեն գրքերի հրատարակումը նպաստում էր կրթական գործունեության աշխուժացմանը, գրագիտության տարածմանը և ազգային լեզվի դիրքերի ամրապնդմանը։ Հայոց լեզվի քերականությանը նվիրված աշխատության առկայությունը վկայում է մայրենի լեզվի ուսուցման և լեզվական գիտելիքների համակարգման նկատմամբ ժամանակաշրջանի մտավորականության ունեցած ուշադրության մասին։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր դեր են կատարել դպրոցական կրթության զարգացման, հայերեն գրավոր խոսքի կանոնակարգման և ազգային կրթական ավանդույթների ամրապնդման գործում։ Այն արտացոլում է նաև հայ լուսավորական մտքի այն ձգտումը, ըստ որի՝ ազգային առաջընթացի կարևոր պայմաններից մեկը մայրենի լեզվի խորքային ուսումնասիրությունն ու կրթական համակարգում դրա լիարժեք կիրառությունն էր։ Գիրքը կարևոր մատենագիտական և պատմալեզվաբանական արժեք ունի հայ քերականագիտության, հայերենի դասավանդման պատմության, լեզվաբանական տերմինաբանության և XIX դարի Արցախի կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, մանկավարժների, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հին հայկական ուսումնական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերեն քերականական գիտելիքների տարածման և ազգային լեզվակրթական ավանդույթի զարգացման կարևոր վկայություն։