Նիկողոսյան, Գոռ Վաչագանի

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փախստականների սահմանադրաիրավական կարգավիճակի ձևավորման, իրավական բովանդակության և պաշտպանության հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում փախստականի իրավական կարգավիճակը դիտարկվում է որպես սահմանադրական, միջազգային և ներպետական իրավական նորմերով կարգավորվող հարաբերությունների համալիր, որը ներառում է անձի իրավունքները, ազատությունները, պարտականությունները, իրավական պաշտպանության երաշխիքները և պետական մարմինների համապատասխան լիազորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդու հիմնական իրավունքների և ազատությունների՝ փախստականների նկատմամբ կիրառման առանձնահատկություններին, իրավահավասարության սկզբունքին, անձնական անվտանգության, սոցիալական պաշտպանության, կրթության, աշխատանքի, առողջության պահպանման և իրավական պաշտպանության հետ կապված հարցերին։ Քննվում են փախստական ճանաչելու և ապաստան տրամադրելու իրավական հիմքերը, համապատասխան վարչական ընթացակարգերը, ինչպես նաև կարգավիճակ հայցող անձանց իրավունքների ապահովման երաշխիքները։ Հայաստանի գործող օրենսդրությունը կարգավորում է փախստականի ճանաչման և ապաստանի տրամադրման հարաբերությունները և նախատեսում է 1951 թվականի Փախստականների կարգավիճակի մասին կոնվենցիայի ու դրա 1967 թվականի Արձանագրության կիրառումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային իրավական պարտավորությունների և ներպետական օրենսդրության փոխհարաբերության վերլուծությունը՝ պարզելու համար դրանց դերը փախստականների պաշտպանության իրավական համակարգում։ Ուսումնասիրվում են նաև փախստականի կարգավիճակի տրամադրման, դադարեցման և բացառման հիմքերի, անձը հաստատող ու ճամփորդական փաստաթղթերի, բնակության և տեղաշարժի, պետական մարմինների հետ հարաբերությունների ու իրավական պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պետական մարմինների գործունեությանը և նրանց իրավասությունների սահմանազատմանը՝ փախստականների ընդունման, կարգավիճակի որոշման, սոցիալական պաշտպանության և ինտեգրման գործընթացներում։ Կարևորվում է նաև դատական և վարչական պաշտպանության արդյունավետությունը, քանի որ անձի կարգավիճակի վերաբերյալ պետական որոշումները կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ նրա հիմնարար իրավունքների իրականացման վրա։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել օրենսդրական կարգավորումների զարգացման պատմությունը և դրանց կատարելագործման ուղղությունները՝ հաշվի առնելով միջազգային չափանիշների ու Հայաստանի իրավական համակարգի փոխազդեցությունը։ Սահմանադրաիրավական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու փախստականների իրավական պաշտպանության կառուցակարգը և բացահայտելու իրավական կարգավիճակի իրականացման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների, միգրացիոն իրավունքի և միջազգային իրավունքի ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։