Օհանյան, Հայկ Հեքիմի

Օհանյան, Հայկ Հեքիմի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Pedagogy

Աշխատանքային դաստիարակության հիմնահարցը հայ մանկավարժության պատմության մեջ (XIX դարի երկրորդ կես - XX դարի սկիզբ)

Գիտական աշխատանքը նվիրված է աշխատանքային դաստիարակության հիմնահարցի ուսումնասիրությանը հայ մանկավարժության պատմության մեջ՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբ ընկած ժամանակաշրջանում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում աշխատանքի միջոցով անձի ձևավորման, աշխատասիրության դաստիարակության, գործնական հմտությունների զարգացման և կրթության ու աշխատանքի փոխկապակցության վերաբերյալ հայ մանկավարժական մտքի մոտեցումներն են։ Նշված ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր հայ կրթական և մանկավարժական մտքի զարգացման համար, երբ հասարակական, տնտեսական և մշակութային փոփոխությունների պայմաններում ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձվում կրթության բովանդակության արդիականացմանը և դպրոցը կյանքի պահանջներին համապատասխանեցնելուն։ Աշխատանքային դաստիարակությունը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես մասնագիտական կամ կենցաղային հմտությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես երեխայի բարոյական, կամային, մտավոր և սոցիալական զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայ մանկավարժական մտքի ներկայացուցիչների տեսակետները աշխատանքի դաստիարակչական նշանակության վերաբերյալ։ Նրանց գաղափարներում աշխատանքը կարող էր ընկալվել որպես աշխատասիրության, պատասխանատվության, կարգապահության, ինքնուրույնության և նպատակասլացության ձևավորման միջոց։ Միաժամանակ կարևորվում էր մտավոր և ֆիզիկական աշխատանքի ներդաշնակ համադրումը, քանի որ կրթության նպատակներից մեկը պետք է լիներ ոչ միայն գիտելիքներով զինված, այլև գործնական կյանքին պատրաստ, նախաձեռնող և հասարակության մեջ իր տեղը գիտակցող անհատի ձևավորումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է աշխատանքային դաստիարակության կապը դպրոցական կրթության հետ։ Կարող են քննվել այն մանկավարժական գաղափարները, որոնց համաձայն ուսումնական գործընթացը պետք է հնարավորինս մոտ լինի իրական կյանքին և ներառի գործնական գործունեության տարրեր։ Աշխատանքի միջոցով երեխան հնարավորություն է ստանում կիրառելու տեսական գիտելիքները, զարգացնելու գործնական մտածողությունը, սովորելու համագործակցել ուրիշների հետ և պատասխանատվություն կրել իր կատարած աշխատանքի արդյունքի համար։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել գյուղատնտեսական աշխատանքի և արհեստների ուսուցման դերին։ Ժամանակաշրջանի հայկական կրթական միջավայրում, հատկապես գյուղական բնակավայրերում, կրթության և առօրյա աշխատանքի կապը կարևոր գործնական նշանակություն ուներ։ Աշխատանքային գործունեության ներառումը կրթության մեջ կարող էր նպաստել երեխաների օգտակար հմտությունների զարգացմանը և միաժամանակ բարձրացնել դպրոցի կապը համայնքի և հասարակական կյանքի հետ։ Աշխատանքային դաստիարակության բարոյական կողմը ևս կարևոր տեղ է զբաղեցնում։ Աշխատանքի նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորումը կարող էր կապվել ազնվության, պարտքի գիտակցության, համառության, փոխօգնության և հասարակական պատասխանատվության արժեքների հետ։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես նյութական արդյունք ստեղծող գործունեություն, այլև որպես մարդու բնավորության և աշխարհայացքի ձևավորման միջոց։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև ընտանիքի և դպրոցի դերը աշխատանքային դաստիարակության իրականացման գործում։ Երեխայի աշխատանքային սովորությունների ձևավորումը սկսվում է ընտանիքում և շարունակվում կրթական միջավայրում, ուստի արդյունավետ դաստիարակությունը պահանջում է այդ երկու միջավայրերի փոխկապակցվածություն։ Դպրոցի խնդիրն է երեխայի աշխատանքային փորձը դարձնել գիտակցված, նպատակային և մանկավարժորեն կազմակերպված գործունեություն։ Կարևոր է նաև աշխատանքային դաստիարակության և ազգային կրթության փոխհարաբերությունը։ Հայ մանկավարժական մտքի զարգացման ընթացքում կրթությունը հաճախ դիտարկվում էր որպես ազգային ինքնության պահպանման և հասարակության առաջընթացի կարևոր միջոց։ Աշխատասիրության, ինքնուրույնության և օգտակար գործունեության արժեքների ձևավորումը կարող էր կապվել ազգային համայնքի սոցիալական և մշակութային զարգացման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակաշրջանի կրթական հաստատությունների փորձին, դասագրքերին, մանկավարժական հոդվածներին և տեսական աշխատություններին՝ բացահայտելու, թե ինչպես էին աշխատանքային դաստիարակության գաղափարները արտացոլվում կրթական պրակտիկայում։ Այս աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու տեսական սկզբունքները դրանց գործնական կիրառությունից և գնահատելու տվյալ շրջանի մանկավարժական ժառանգության նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի ցույց տալու, որ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբ աշխատանքային դաստիարակության գաղափարը հայ մանկավարժական մտքում ձևավորվում էր որպես բազմակողմանի կրթական խնդիր։ Այն ներառում էր ոչ միայն աշխատանքի հմտությունների ուսուցում, այլև աշխատասիրության, պատասխանատվության, ինքնուրույնության, բարոյական արժեքների և հասարակական ակտիվության զարգացում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ շրջանի հայ մանկավարժական ժառանգության դերը աշխատանքային դաստիարակության տեսության ձևավորման գործում և բացահայտելու դրա հնարավոր նշանակությունը ժամանակակից կրթական գործընթացի համար։

Updated: 2026-09-12
Աշխատանքային դաստիարակության հիմնահարցը հայ մանկավարժության պատմության մեջ (XIX դարի երկրորդ կես - XX դարի սկիզբ)

Free

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more