Պետրոսյան, Լեռնիկ Նահապետի

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է գիտական իմացության հիմնական մեթոդների կիրառման մանկավարժական և մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների գիտական մտածողության, հետազոտական կարողությունների և ֆիզիկական երևույթները պատճառահետևանքային կապերով ընկալելու հմտությունների ձևավորումն է։ Ֆիզիկայի ուսուցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի տեսական գիտելիքների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես գիտական ճանաչողության տրամաբանությանը ծանոթանալու և այն ուսումնական գործունեության մեջ գործնականորեն կիրառելու հնարավորություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դիտման, փորձի, համեմատության, չափման, վերլուծության, համադրման, վերացարկման, ընդհանրացման, մոդելավորման, վարկածի առաջադրման և ստուգման մեթոդներին։ Դրանց նպատակային կիրառումը կարող է օգնել սովորողներին հասկանալու, թե ինչպես են փորձնական տվյալներից ձևավորվում գիտական եզրահանգումներ, ինչպես են կառուցվում ֆիզիկական մոդելները և ինչպիսի կապ գոյություն ունի տեսական դրույթների ու փորձարարական փաստերի միջև։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խնդրային ուսուցման, ֆիզիկական փորձերի, լաբորատոր աշխատանքների, ցուցադրական փորձերի և հետազոտական առաջադրանքների հնարավորությունները՝ գիտական մեթոդների յուրացումը կազմակերպելու տեսանկյունից։ Կարևորվում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը ճանաչողական գործընթացին, երբ նա ոչ միայն վերարտադրում է արդեն հայտնի գիտելիքը, այլև ձևակերպում է խնդիր, առաջարկում հնարավոր բացատրություններ, համադրում տվյալները և հիմնավորում ստացված եզրակացությունները։ Առանձին ուղղություն է մոդելավորման դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆիզիկական իրականության բազմաթիվ երևույթների բացատրությունը հիմնվում է իդեալականացված համակարգերի և մաթեմատիկական նկարագրությունների վրա։ Կարող է քննության առնվել նաև ուսուցչի դերը հետազոտական գործունեության կազմակերպման մեջ՝ որպես սովորողների ինքնուրույն մտածողությունն ուղղորդող և գիտական դատողության մշակույթ ձևավորող գործոն։ Գիտական իմացության մեթոդների համակարգված կիրառումը նպաստում է նաև քննադատական մտածողության զարգացմանը՝ սովորեցնելով տարբերակել ենթադրությունը, փորձարարական փաստը, մոդելը և տեսական եզրահանգումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտության մեթոդաբանության և հետազոտական ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ֆիզիկայի դասավանդումը դարձնել գիտելիքի ակտիվ բացահայտման և գիտական մտածողության ձևավորման գործընթաց։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում համընդհանուր բնույթի ֆիզիկական մոդելների ճանաչողական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային կիրառման արդյունավետ եղանակների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական երևույթների և օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար կիրառվող ընդհանրացված մոդելներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական համակարգերի բարդ հատկություններից առանձնացնել էական հատկանիշները և դրանց հիման վրա բացատրել տարբեր երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի գիտելիքի ներկայացման միջոց, այլև որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ, որի յուրացումը կարող է նպաստել սովորողների տեսական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյութական կետի, բացարձակ պինդ մարմնի, իդեալական գազի, փակ համակարգի, դաշտի և այլ ընդհանրացված ֆիզիկական մոդելների ուսուցողական հնարավորությունները՝ տարբեր թեմաների միջև գաղափարական կապեր ստեղծելու տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն մեթոդական հաջորդականությանը, որով սովորողները իրական օբյեկտից կամ երևույթից անցնում են դրա պարզեցված ներկայացմանը, սահմանում մոդելի կիրառելիության պայմանները, օգտագործում այն համապատասխան խնդրի լուծման համար և վերջում գնահատում ստացված արդյունքի համապատասխանությունը իրական համակարգին։ Կարևորվում է սովորողների կողմից մոդելի և իրականության տարբերակման գիտակցումը, քանի որ ցանկացած ֆիզիկական մոդել արտացոլում է ուսումնասիրվող համակարգի միայն տվյալ խնդրի համար էական հատկությունները և ունի կիրառելիության որոշակի սահմաններ։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել մոդելային պատկերացումների օգտագործումը փորձարարական աշխատանքներում, ֆիզիկական խնդիրների լուծման, գրաֆիկական ներկայացումների և համակարգչային մոդելավորման ընթացքում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել տեսական գիտելիքի, դիտվող երևույթների և մաթեմատիկական նկարագրության միջև։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի կողմից կիրառվող բացատրական մեթոդները, մոդելային առաջադրանքների համակարգը և սովորողների կողմից ինքնուրույն մոդելներ կառուցելու կարողությունների զարգացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության և մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ֆիզիկական մոդելների համակարգված կիրառումը որպես դպրոցականների գիտական մտածողության և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացման արդյունավետ միջոց։