Ստեփանյան, Աննա Համլետի

Pedagogy

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ժամանակակից դպրոցում նորարական գործընթացների կառավարման համակարգի ձևավորման, կազմակերպման և արդյունավետության հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում կրթական նորարարությունների ներդրման այնպիսի համակարգի ուսումնասիրությունն է, որը հնարավորություն է տալիս դպրոցին արձագանքել հասարակական և տեխնոլոգիական փոփոխություններին, բարելավել կրթության որակը և ստեղծել սովորողների ու ուսուցիչների զարգացման համար նպաստավոր միջավայր։ Նորարարական գործընթացները դպրոցում կարող են ընդգրկել ուսուցման նոր մեթոդների և տեխնոլոգիաների կիրառումը, կրթական ծրագրերի կատարելագործումը, գնահատման նոր մոտեցումները, թվային գործիքների ներդրումը, կառավարման ձևերի փոփոխությունը, ներառական և համագործակցային կրթության զարգացումը, ինչպես նաև դպրոցական համայնքի ներսում նոր մշակույթի ձևավորումը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է «նորարարություն» հասկացության դիտարկումը ոչ միայն որպես առանձին նոր մեթոդի կամ տեխնիկական միջոցի ներդրում, այլ որպես ամբողջական փոփոխությունների գործընթաց, որը պետք է ներառի դպրոցի կառավարման, մանկավարժական գործունեության և կազմակերպական մշակույթի տարբեր բաղադրիչները։ Նման մոտեցման դեպքում նորարարության հաջողությունը կախված է ոչ միայն նոր գաղափարի որակից, այլև այն իրականացնելու դպրոցի պատրաստվածությունից, կառավարման արդյունավետությունից և փոփոխություններին մասնակիցների վերաբերմունքից։ Դպրոցի ղեկավարությունը նորարական գործընթացների կառավարման համակարգում իրականացնում է առանցքային դեր։ Ղեկավարը պետք է կարողանա ձևավորել զարգացման տեսլական, սահմանել առաջնահերթություններ, կազմակերպել նորարարական նախաձեռնությունների պլանավորումը և ապահովել դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ պայմանները։ Միաժամանակ կարևոր է, որ որոշումների կայացումը հնարավորինս չսահմանափակվի միայն վարչական մակարդակով․ արդյունավետ նորարարական միջավայրի ձևավորման համար անհրաժեշտ է ներգրավել ուսուցիչներին, սովորողներին, ծնողներին և դպրոցի մյուս շահակիցներին։ Ուսուցիչների ներգրավվածությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ կրթական նորարարությունների անմիջական իրականացնողները հիմնականում հենց նրանք են։ Նոր մեթոդի կամ տեխնոլոգիայի ներդրումը չի կարող արդյունավետ լինել, եթե ուսուցիչը չունի դրա կիրառման համար անհրաժեշտ գիտելիքներ, հմտություններ և մասնագիտական մոտիվացիա։ Հետևաբար կառավարման համակարգը պետք է ներառի մասնագիտական վերապատրաստում, փորձի փոխանակում, մեթոդական աջակցություն, խորհրդատվություն և գործընկերային համագործակցություն։ Ուսուցիչների համար կարևոր է նաև հնարավորություն ունենալ փորձարկելու նոր մոտեցումները, վերլուծելու դրանց արդյունքները և անհրաժեշտության դեպքում վերանայելու կիրառվող մեթոդները։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նորարարական գործընթացների փուլային կազմակերպումը։ Նորարարության կառավարումը կարող է սկսվել առկա իրավիճակի ուսումնասիրությունից և խնդրի բացահայտումից, որից հետո սահմանվում են նպատակները, ընտրվում համապատասխան նորարարական լուծումները, մշակվում գործողությունների ծրագիր, իրականացվում փորձարկում և գնահատվում արդյունքները։ Արդյունքների վերլուծությունից հետո հաջողված լուծումները կարող են ընդլայնվել և տարածվել դպրոցի այլ դասարաններում, առարկաներում կամ գործունեության ոլորտներում։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել չպատրաստված կամ պատահական փոփոխություններից և նորարարությունը դարձնել շարունակական կառավարվող գործընթաց։ Նորարարական գործընթացների արդյունավետ կառավարման համար մեծ նշանակություն ունի նաև դպրոցի կազմակերպական մշակույթը։ Եթե դպրոցում գերակշռում են պահպանողականությունը, փոփոխությունների նկատմամբ անվստահությունը և սխալվելու վախը, նորարարական նախաձեռնությունների իրականացումը կարող է դժվարանալ։ Ընդհակառակը, համագործակցության, մասնագիտական երկխոսության, ստեղծագործականության և փորձարկման հնարավորությունների վրա հիմնված մշակույթը նպաստում է նոր գաղափարների առաջացմանն ու տարածմանը։ Այս համատեքստում սխալը պետք է դիտարկվի ոչ միայն որպես բացասական արդյունք, այլև որպես փորձառությունից սովորելու և նոր լուծումներ կատարելագործելու հնարավորություն։ Ժամանակակից դպրոցի նորարարական կառավարման համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունի տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Թվային հարթակները կարող են նպաստել ուսուցման կազմակերպմանը, ուսուցիչների միջև համագործակցությանը, տեղեկատվության փոխանակմանը, սովորողների առաջընթացի վերահսկմանը և կրթական ռեսուրսների հասանելիության ընդլայնմանը։ Սակայն տեխնոլոգիայի առկայությունն ինքնին դեռևս նորարարական կրթության երաշխիք չէ․ անհրաժեշտ է, որ դրա կիրառումը կապված լինի հստակ մանկավարժական նպատակի և սովորողի կրթական կարիքների հետ։ Ուսումնասիրության մեկ այլ կարևոր ուղղություն է նորարարությունների արդյունավետության գնահատումը։ Կառավարման համակարգը պետք է նախատեսի ոչ միայն նոր գաղափարի ներդրում, այլև դրա արդյունքների չափում։ Կարևոր է գնահատել սովորողների առաջադիմության փոփոխությունները, ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման մակարդակը, նոր մեթոդների կիրառման կայունությունը, դպրոցի կազմակերպական արդյունավետությունը և կրթական գործընթացի մասնակիցների վերաբերմունքը։ Այդպիսի գնահատումը հնարավորություն է տալիս պարզել՝ արդյոք տվյալ նորարարությունն իսկապես լուծում է առաջադրված խնդիրը, թե պարզապես փոխում է գործընթացի արտաքին ձևը։ Նորարարական կառավարման համակարգի արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև դպրոցի արտաքին միջավայրի հետ համագործակցությունից։ Դպրոցը կարող է համագործակցել բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների, կրթական կազմակերպությունների, մասնագիտական համայնքների և այլ կառույցների հետ՝ ստանալով նոր գիտելիք, փորձ և մեթոդական աջակցություն։ Նման կապերը նպաստում են հաջողված փորձի տարածմանը և դպրոցում նորարարական ներուժի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ժամանակակից դպրոցը դիտարկում է որպես զարգացող կազմակերպություն, որը պետք է կարողանա ոչ միայն արձագանքել արտաքին փոփոխություններին, այլև ինքնուրույն նախաձեռնել և կառավարել զարգացման գործընթացները։ Նորարարությունը այս մոտեցմամբ մեկանգամյա միջոցառում չէ, այլ շարունակական գործընթաց, որը պահանջում է նպատակային պլանավորում, արդյունավետ ղեկավարում, մասնակիցների ներգրավվածություն, մասնագիտական աջակցություն, ռեսուրսների ճիշտ օգտագործում և արդյունքների մշտական գնահատում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հանրակրթական դպրոցների տնօրեններին և փոխտնօրեններին, ուսուցիչներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, մեթոդիստներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և կրթական նորարարությունների ու դպրոցական կառավարման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։