Stepanyan, Hasmik

Stepanyan, Hasmik

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Հայատառ թուրքերեն գրականություն

Հասմիկ Ստեփանյանի աշխատությունը նվիրված է հայատառ թուրքերեն գրականության ձևավորման, պատմական զարգացման, ժանրային բազմազանության և մշակութային նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրա գոյության ամբողջ ժամանակաշրջանը՝ սկսած ձեռագիր ավանդույթից մինչև տպագիր գրականության զարգացումը։ Գրքում քննության են առնվում հայատառ թուրքերեն գրականության առաջացման պատմական, հասարակական և քաղաքական նախադրյալները, դրա ձևավորման պատճառներն ու զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնք նպաստել են այս յուրահատուկ գրական-մշակութային երևույթի տարածմանը Օսմանյան կայսրության հայ համայնքներում և աշխարհի տարբեր մշակութային կենտրոններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրական ժառանգության լեզվական բնույթին, գրային համակարգի առանձնահատկություններին և հայոց այբուբենի միջոցով թուրքերենով ստեղծված ու տարածված գրավոր մշակույթին։ Աշխատության ուսումնասիրության շրջանակում ընդգրկված են ինչպես ինքնուրույն, այնպես էլ թարգմանական գեղարվեստական ստեղծագործություններ, կրոնական և դավանաբանական երկեր, պատմագիտական ու փիլիսոփայական աշխատություններ, քարոզչական և միսիոներական գրականություն, ուսումնական ու գիտահանրամատչելի հրատարակություններ, ինչպես նաև թատերական խմբերի համար ստեղծված պիեսներ, որոնք նախատեսված էին թուրքերեն ներկայացումների համար։ Այս բազմազան նյութը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրականության ոչ միայն գեղարվեստական, այլև հոգևոր, կրթական, հասարակական և ազգային նշանակությունը։ Առանձին կարևորություն ունի հայատառ թուրքերեն գրականության դերը թրքախոս արևմտահայության ազգային ինքնության պահպանման և վերագտնման գործընթացում։ Այն կարևոր միջոց է հանդիսացել հայախոսությունը կորցրած կամ մայրենի լեզվից աստիճանաբար հեռացած հայ համայնքներին ազգային ավանդույթների, պատմական հիշողության և Հայ առաքելական եկեղեցու հետ կապելու, ինչպես նաև հայկական մշակութային ինքնագիտակցությունը վերակենդանացնելու համար։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է այս գրականության նշանակությունը Օսմանյան կայսրության մշակութային կյանքում, ժամանակակից գրական թուրքերենի զարգացման, լուսավորչական գաղափարների տարածման և դրամատիկական արվեստի ձևավորման գործում։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հայատառ թուրքերեն տպագիր ժառանգության աշխարհագրական տարածմանը, տարբեր քաղաքներում գործող տպագրական կենտրոններին, հրատարակչական գործունեությանը և ժամանակի պարբերական մամուլի մշակութային, հասարակական ու պատմական արժեքին։ Հատուկ ուշադրության է արժանանում տպագիր գրքերի և պարբերականների հարուստ ժառանգությունը, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հայ համայնքների կրթական պահանջների, ընթերցողական հետաքրքրությունների, մտավոր կյանքի, կրոնական պատկերացումների և հասարակական հարաբերությունների մասին։ Հեղինակը գրական նյութը դիտարկում է ոչ միայն որպես առանձին ստեղծագործությունների ամբողջություն, այլև որպես հայ և թուրք ժողովուրդների պատմական ու մշակութային փոխազդեցությունների, բազմալեզու միջավայրի և Օսմանյան կայսրության հասարակական կյանքի կարևոր վկայություն։ Աշխատության արժեքավոր կողմերից է ձեռագիր և տպագիր աղբյուրների ընդգրկուն դիտարկումը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու գրական ավանդույթի շարունակականությանը, փոփոխություններին, ժանրային ընդլայնմանը և աստիճանական անկմանը։ Ներկայացված ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հայ գրականագիտության, հայագիտության, արևելագիտության, պատմական լեզվաբանության և գրքի պատմության բնագավառներում, քանի որ ուշադրության կենտրոն է բերում երկար ժամանակ ոչ բավարար չափով ուսումնասիրված մի գրական ժառանգություն, որն իր մեջ միավորում է հայկական գրային ավանդույթը, թուրքերեն լեզվական միջավայրը և տարբեր ժողովուրդների մշակութային փոխառնչությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս վերարժևորելու հայ համայնքների մտավոր և հրատարակչական գործունեությունը, բացահայտելու հայատառ թուրքերեն գրականության տեղը տարածաշրջանի գրական պատմության մեջ և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական մշակույթի բազմաշերտության մասին։ Գիրքը նշանակալի գիտական և ճանաչողական արժեք ունի հայագետների, գրականագետների, պատմաբանների, արևելագետների, լեզվաբանների, մշակութաբանների, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, հայ-թուրքական մշակութային հարաբերություններով, հայկական տպագրության զարգացմամբ և բազմալեզու գրական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-18
Հայատառ թուրքերեն գրականություն

Free

Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more