Սուքիասյան, Նարեկ Արմենի

Political Science

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կառուցվածքային և կոնստրուկտիվիստական չափումների զարգացման ու փոխակերպման ուսումնասիրությանը՝ 2008–2020 թվականների հայ-ռուսական հարաբերությունների օրինակով։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է միջազգային հարաբերությունների տեսական մոտեցումների կիրառմամբ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման, ռազմավարական առաջնահերթությունների փոփոխության, արտաքին քաղաքական որոշումների կայացման և տարածաշրջանային ու միջազգային գործընթացների ազդեցության վերլուծության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է միջազգային համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պետությունների միջև ուժային հարաբերակցությունը, անվտանգության ապահովման մեխանիզմները, ազգային շահերի ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև ինքնության, պատմական հիշողության, քաղաքական գաղափարների և փոխադարձ ընկալումների դերը միջպետական հարաբերություններում։ Կառուցվածքային մոտեցման տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը, տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրը, Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական համագործակցությունը, տնտեսական փոխկախվածությունը և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում իրականացվող փոխգործակցությունը։ Կոնստրուկտիվիստական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են պատմական կապերը, քաղաքական ինքնության պատկերացումները, դիվանագիտական խոսույթը, հասարակական ընկալումները և պետությունների միջև ձևավորված նորմերն ու սպասումները ներգործում արտաքին քաղաքականության նպատակների և գործնական որոշումների վրա։ Հետազոտության ժամանակագրական ընդգրկումը ներառում է Հայաստանի ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական զարգացման կարևոր փուլեր, որոնց ընթացքում հայ-ռուսական հարաբերությունները ենթարկվել են ինչպես շարունակականության, այնպես էլ որոշակի փոփոխությունների ազդեցությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի 2008 թվականի տարածաշրջանային իրադարձությունների հետևանքները, Հարավային Կովկասում անվտանգության միջավայրի փոփոխությունները, Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմավարական գործընկերության ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ինչպես նաև երկկողմ հարաբերությունների զարգացումը քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և դիվանագիտական ոլորտներում։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակներում Հայաստանի մասնակցությանը, ռուսական ռազմական ներկայության նշանակությանը, էներգետիկ և տնտեսական համագործակցությանը, ինչպես նաև տարածաշրջանային անվտանգության վերաբերյալ երկու պետությունների շահերի համընկնումներին և տարբերություններին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության բազմակողմանիության, եվրոպական կառույցների հետ համագործակցության և եվրասիական ինտեգրման գործընթացների փոխհարաբերությունները։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի 2013 թվականին Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու ուղղությամբ կայացրած քաղաքական որոշումը և 2015 թվականին այդ կառույցին անդամակցության ազդեցությունը երկրի արտաքին տնտեսական ու քաղաքական հարաբերությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև 2018 թվականի Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը հայ-ռուսական հարաբերությունների քաղաքական խոսույթի, փոխադարձ վստահության, դիվանագիտական հաղորդակցության և արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացը, Ռուսաստանի միջնորդական դերակատարությունը, 2016 թվականի ապրիլյան ռազմական բախումները և 2020 թվականի պատերազմը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել Հայաստանի անվտանգության միջավայրի և արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ քննարկումների վրա։ Աշխատության տեսական հիմքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջազգային հարաբերությունների կառուցվածքային ռեալիզմի և սոցիալական կոնստրուկտիվիզմի գաղափարները, որոնց համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու արտաքին քաղաքական վարքագիծը ոչ միայն նյութական ռեսուրսների, ռազմական կարողությունների և աշխարհաքաղաքական սահմանափակումների, այլև գաղափարական պատկերացումների, ինքնության և միջպետական հարաբերություններում ձևավորված սոցիալական նորմերի տեսանկյունից։ Հետազոտության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է միջազգային հարաբերությունների տարբեր տեսությունների համեմատական կիրառմամբ, քաղաքական գործընթացների պատմական վերլուծությամբ և արտաքին քաղաքական որոշումների վրա ազդող կառուցվածքային ու գաղափարական գործոնների փոխկապակցվածության բացահայտմամբ։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու փոքր պետությունների արտաքին քաղաքականության առանձնահատկություններին, անվտանգության ապահովման ռազմավարություններին, մեծ տերությունների հետ հարաբերությունների կառուցման մեխանիզմներին և միջազգային համակարգում սահմանափակ ռեսուրսներ ունեցող պետությունների քաղաքական ինքնուրույնության հիմնախնդիրներին։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը դիտարկվում է նաև Հայաստանի պետականության զարգացման, ազգային անվտանգության համակարգի ձևավորման և արտաքին քաղաքական ինքնության փոփոխության համատեքստում։ Գիտական աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, դիվանագետներին, պատմաբաններին, տարածաշրջանային անվտանգության հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական գործընթացների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն ունի տեսական, պատմաքաղաքական և վերլուծական նշանակություն՝ նպաստելով 2008–2020 թվականներին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության զարգացման, հայ-ռուսական հարաբերությունների կառուցվածքային հիմքերի, քաղաքական ինքնության և միջազգային հարաբերությունների գաղափարական գործոնների փոխազդեցության առավել խորքային ընկալմանը։