Տեր-Հակոբյանց, Նիկողայոս

Linguistics

«Հրահանգ ռուսաց լեզվի» աշխատությունը ռուսերենի ուսուցմանն ու լեզվական գիտելիքների ձեռքբերմանն ուղղված ուսումնական հրատարակություն է։ Գիրքը պատկանում է այն դասագրքերի շարքին, որոնք նպատակ ունեին հայ ընթերցողներին ծանոթացնել ռուսաց լեզվին և նպաստել դրա գործնական կիրառման հմտությունների ձևավորմանը։ 19-րդ դարում ռուսերենի իմացությունը կարևոր նշանակություն ուներ կրթության, վարչական գործունեության, առևտրի և տարբեր ժողովուրդների միջև հաղորդակցության համար։ Ռուսաց լեզվի ուսուցման ձեռնարկները հնարավորություն էին տալիս հայ սովորողներին ընդլայնելու իրենց լեզվական կարողությունները, օգտվելու ռուսալեզու գրականությունից և հաղորդակցվելու ռուսերենով խոսող մարդկանց հետ։ Նման դասագրքերում սովորաբար ներկայացվում էին լեզվի հիմնական կանոնները, բառապաշարը, քերականական ձևերը, նախադասությունների կազմության սկզբունքները և լեզվական օրինակներ, որոնք օգնում էին սովորողներին յուրացնել նոր լեզուն։ Հնարավոր է, որ այս աշխատությունն ընդգրկում է նաև ընթերցանության, թարգմանության և գործնական վարժությունների նյութեր, սակայն դրա բովանդակության մանրամասն կառուցվածքը հնարավոր չէ հաստատել միայն մատենագիտական տվյալների հիման վրա։ Վերնագրում «հրահանգ» բառի կիրառությունը կարող է մատնանշել ուսուցողական կամ կանոններ ներկայացնող ձեռնարկի բնույթը, որի նպատակն էր լեզվի ուսումնասիրությունը կազմակերպել հաջորդական և հասկանալի ձևով։ Թիֆլիսը 19-րդ դարում Կովկասի կարևոր կրթական, վարչական, առևտրական և հրատարակչական կենտրոններից էր։ Քաղաքում ապրող հայ համայնքի համար ռուսերենի իմացությունը գործնական նշանակություն ուներ, իսկ հայերենով կազմված լեզվական ձեռնարկները կարող էին հեշտացնել լեզվի յուրացումը՝ նյութը մատուցելով հայ ընթերցողին հասկանալի միջավայրում։ Գաբրիել Մելքումյանցի և Համբարձում Էնֆիաճյանցի տպարանում հրատարակված այս գիրքը տեղավորվում է հայալեզու ուսումնական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել ռուսաց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, հայ-ռուսական լեզվական և մշակութային կապերով, 19-րդ դարի հայ կրթական համակարգով ու Թիֆլիսի հայ տպագրության պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Հրատարակությունը նաև արժեքավոր նյութ կարող է լինել՝ ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանում հայերենով կազմակերպվում օտար լեզուների ուսուցումը և տարածվում գործնական լեզվական գիտելիքները։