Թոսունյան, Գևորգ Բաբկենի

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի բառարանագրության ձևավորման, զարգացման և գիտական ուսումնասիրման պատմությանը՝ ընդգրկելով հայերեն բառարանների ստեղծման ավանդույթները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառապաշարի ներկայացման սկզբունքները և բառարանագրական մեթոդների զարգացումը։ Հետազոտության կենտրոնում գրաբարի՝ որպես հայոց լեզվի դասական ձևի, բառապաշարի գրանցման և բացատրության պատմությունն է։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ բառերի մեկնաբանման, օտարաբանությունների բացատրության և անհասկանալի բառերի իմաստների պարզաբանման վաղ փորձերին, որոնք հետագայում հիմք են հանդիսացել ավելի համակարգված բառարանագրական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հայ բառարանագրության զարգացման տարբեր փուլերին և այն գործիչների ներդրմանը, որոնք կազմել են հայերեն բառարաններ կամ նպաստել գրաբարի բառապաշարի ուսումնասիրմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև բառարանների տեսակների տարբերակումը՝ բացատրական, թարգմանական, ստուգաբանական, հոմանիշային և մասնագիտական բառարաններ, ինչպես նաև դրանցում բառային միավորների ընտրության ու դասակարգման սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել բառահոդվածի կառուցվածքը, բառի գլխաբառային ձևը, քերականական բնութագրումը, իմաստների բացատրությունը, կիրառության օրինակները, ծագումնաբանական տեղեկությունները և աղբյուրների մատնանշումը։ Գրաբարի բառարանագրության համար հատկապես կարևոր է հին և միջնադարյան գրավոր աղբյուրների օգտագործումը, քանի որ բառի իմաստը հաճախ հնարավոր է ճշգրիտ որոշել միայն դրա պատմական գործածության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գրաբարի բառապաշարի հարստությանը և դրա մեջ առկա բնիկ հայերեն բառերի, փոխառությունների, բարբառային տարրերի ու այլ լեզուներից ներթափանցած բառերի ներկայացմանը։ Բառարանագրական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պարզելու առանձին բառերի նշանակությունը, այլև բացահայտելու հայերենի պատմական զարգացման, բառաստեղծման և իմաստափոխության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայերեն բառարանների համեմատական քննությունը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել նույն բառի ներկայացման փոփոխություններին, տարբեր հեղինակների մեկնաբանություններին և բառապաշարի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացմանը։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև այն խնդիրները, որոնք առաջանում են գրաբարյան բառերի բազմիմաստության, ուղղագրական տարբերակների, հոմանիշների, ձևաբանական փոփոխությունների և պատմականորեն փոփոխված իմաստների գրանցման ժամանակ։ Այդպիսի խնդիրների լուծումը պահանջում է լեզվաբանական, պատմական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ գրաբարի բառարանագրական ավանդույթը կարևոր աղբյուր է հայոց լեզվի պատմության և հայ մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Բառարանները հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով ուսումնասիրելու հին գրական լեզվի բառապաշարը, դրա իմաստային կառուցվածքը և զարգացման ընթացքը, ինչպես նաև հեշտացնում են դասական հայերեն բնագրերի ընթերցումն ու գիտական մեկնաբանությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել հայերեն պատմական բառարանների հետագա կատարելագործման, գրաբարի ուսուցման, հին հայկական բնագրերի հրատարակության և թարգմանության, ինչպես նաև հայերենի պատմական բառապաշարի թվայնացման ու էլեկտրոնային բառարանների ստեղծման աշխատանքներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, բանասերներին, բնագրագետներին, պատմաբաններին, գրաբարի դասախոսներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և դասական հայերենով ու հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։