Ферменты анаэробного окисления - восстановления в протонных циклах бактериальных мембран

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ուսանողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և մասնագետների համար։ Ցանկում ներառված են մեքենաշինությանը, էլեկտրատեխնիկային, էլեկտրոնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման արդի ուղղությունները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Linguistics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է երկարմատ կամ միարմատ բառերի ներկայացմանն ու բառարանագիտական մշակմանը երկլեզու բառարաններում՝ հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի հիման վրա։ Աշխատության կենտրոնում արմատակից բառերի բառարանային ներկայացման առանձնահատկություններն են, դրանց փոխկապակցվածության բացահայտումը և այն մեթոդների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է նման բառերը համակարգված ու օգտակար ձևով ներկայացնել երկլեզու բառարաններում։ Թեման միավորում է ընդհանուր լեզվաբանության, բառարանագիտության և թարգմանական լեզվաբանության խնդիրները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայերենի և ռուսերենի միջև բառային համապատասխանությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը։ Արմատակից բառերը բառապաշարի այն միավորներն են, որոնք կապված են ընդհանուր արմատով կամ ընդհանուր բառաստեղծական հիմքով և ձևավորում են բառային ընտանիքներ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է բառապաշարի կառուցվածքը հասկանալու համար, քանի որ առանձին բառերը հաճախ գոյություն ունեն ոչ թե մեկուսացված, այլ իմաստային, ձևաբանական և բառակազմական կապերի ամբողջ համակարգում։ Երկլեզու բառարանում այդ հարաբերությունների ճիշտ ներկայացումը կարող է էապես բարձրացնել բառարանի տեղեկատվական արժեքը և օգտվողին հնարավորություն տալ ավելի լավ հասկանալու բառերի միջև առկա կապերը։ Հայերեն և ռուսերեն լեզուների համեմատական դիտարկումն այս առումով առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի։ Երկու լեզուները տարբեր են իրենց քերականական կառուցվածքով, բառակազմական միջոցներով և բառապաշարի կազմակերպման առանձնահատկություններով, ուստի նույն արմատային կամ իմաստային կապը երկու լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է գտնել ուղղակի արմատակից համապատասխանություններ, իսկ այլ դեպքերում նույն իմաստային դաշտը ձևավորվում է տարբեր արմատներով կամ տարբեր բառակազմական մոդելներով։ Այս հանգամանքը երկլեզու բառարանագրության մեջ պահանջում է ոչ միայն բառերի թարգմանական համարժեքների մեխանիկական ներկայացում, այլև դրանց կառուցվածքային ու իմաստային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են արմատակից բառերը ներկայացված գործող հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարաններում։ Դրա համար կարող են ուսումնասիրվել բառարանային հոդվածների կառուցվածքը, գլխաբառերի ընտրությունը, ածանցյալների և բարդությունների ներկայացման եղանակները, հղումային համակարգերը, թարգմանական համարժեքների դասավորությունը և բառերի միջև ներքին կապերի արտահայտման միջոցները։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես բառարանների առավելությունները, այնպես էլ այն դեպքերը, երբ բառային ընտանիքի անդամները ներկայացված են միմյանցից առանձնացված և օգտագործողը դժվարությամբ կարող է վերականգնել դրանց ընդհանուր բառակազմական կամ արմատային կապը։ Երկլեզու բառարանի հիմնական նպատակը սովորաբար մեկ լեզվի բառային միավորները մյուս լեզվով համարժեքներով ներկայացնելն է, սակայն ժամանակակից բառարանագրական մոտեցումները պահանջում են ավելի լայն տեղեկատվություն։ Օգտվողի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ բառի թարգմանությունը, այլև հասկանալ դրա իմաստային տարբերությունները, ոճական կիրառությունը, բառակազմական հնարավորությունները և կապը նույն ընտանիքի այլ բառերի հետ։ Այդ տեսանկյունից արմատակից բառերի համակարգված ներկայացումը կարող է բառարանը դարձնել ոչ միայն թարգմանական, այլև լեզվի ուսուցման և բառապաշարի յուրացման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ նշանակություն ունի բառային ընտանիքի հասկացությունը։ Միևնույն արմատից կազմված բառերը կարող են ունենալ տարբեր քերականական կարգեր, տարբեր իմաստային նրբերանգներ և տարբեր գործածական սահմաններ։ Դրանց միջև կապը կարող է լինել անմիջական կամ ավելի հեռավոր, իսկ որոշ դեպքերում պատմականորեն ընդհանուր ծագում ունեցող բառերը ժամանակի ընթացքում կարող են իմաստային զգալի տարբերություններ ձեռք բերել։ Հետևաբար բառարանագիրը պետք է տարբերակի զուտ ձևական արմատային ընդհանրությունը և իրական բառային-իմաստային կապը։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է երկլեզու բառարաններում, որտեղ մեկ լեզվի բառային ընտանիքի կառուցվածքը կարող է ամբողջությամբ չհամընկնել մյուս լեզվի համապատասխան ընտանիքի հետ։ Ռուսերենում բառաստեղծական հարաբերությունները հաճախ արտահայտվում են արմատի և ածանցների միջոցով, մինչդեռ հայերենում կարող են գործել այլ բառակազմական մոդելներ և ձևաբանական միջոցներ։ Այդ պատճառով նույն բառային ընտանիքի անդամների թարգմանական համապատասխանությունները կարող են ունենալ տարբեր կառուցվածքներ։ Որոշ հայերեն բառերի համար ռուսերենում կարող են լինել միարմատ համարժեքներ, մինչդեռ այլ դեպքերում համապատասխան իմաստը կարող է արտահայտվել նկարագրական ձևով, այլ արմատով կամ այլ բառակազմական կառուցվածքով։ Այսպիսի տարբերությունների բացահայտումը կարևոր է ինչպես բառարանագրության տեսության, այնպես էլ գործնական բառարանների կազմման համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բառարանային հոդվածի ներսում արմատակից բառերի փոխկապակցման խնդիրը։ Հնարավոր մեթոդներից են հղումները, բառային ընտանիքների խմբավորումը, ածանցյալների ներկայացումը հիմնական բառի ներքո կամ համապատասխան նշումների կիրառումը։ Յուրաքանչյուր մեթոդ ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Լավ մշակված համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի տեղեկատվության ամբողջականությունը և բառարանի օգտագործման հարմարավետությունը՝ չծանրաբեռնելով բառարանային հոդվածը ավելորդ նյութով։ Աշխատությունը կարևոր է նաև թարգմանական պրակտիկայի տեսանկյունից։ Արմատակից բառերի ճիշտ տարբերակումը կարող է օգնել թարգմանչին խուսափել կեղծ կամ մասնակի համարժեքներից, ինչպես նաև ճիշտ ընտրել տվյալ համատեքստին համապատասխան բառը։ Հատկապես կարևոր է այն դեպքը, երբ երկու լեզուներում արմատային ընդհանրությունը կարող է ստեղծել իմաստային սխալ նույնացման վտանգ։ Բառարանի կառուցվածքային և իմաստային հստակ ներկայացումը կարող է նվազեցնել նման սխալների հավանականությունը։ Լեզու սովորողների համար նույնպես արմատակից բառերի համակարգային ներկայացումը կարող է զգալի առավելություն ունենալ։ Եթե սովորողը տեսնում է, թե ինչպես են մեկ արմատից կազմվում տարբեր բառեր և ինչպես են դրանք համապատասխանեցվում մյուս լեզվի բառապաշարին, նա կարող է ավելի հեշտ ընդլայնել իր բառապաշարը և հասկանալ բառակազմական օրինաչափությունները։ Այսպիսով, բառարանը վերածվում է ոչ միայն բառի թարգմանությունը գտնելու միջոցի, այլև լեզվի կառուցվածքն ինքնուրույն ուսումնասիրելու գործիքի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արմատակից բառերի խնդիրը երկլեզու բառարանագրության մեջ ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն։ Հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր լեզուների բառային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պարզել բառային ընտանիքների ներկայացման արդյունավետ եղանակները և կատարելագործել երկլեզու բառարանների կազմման սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, թարգմանիչներին, հայերեն և ռուսերեն լեզուների մասնագետներին, ինչպես նաև լեզվաբանական և թարգմանական ֆակուլտետների ուսանողներին՝ հատկապես երկլեզու բառարանների կառուցվածքի, բառային-բառակազմական կապերի և հայերեն-ռուսերեն լեզվական համապատասխանությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտադրական կազմակերպություններում պաշարների հաշվառման և վերլուծության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության արդյունավետության և կառավարման համակարգի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նյութական և արտադրական պաշարների հաշվառման կազմակերպման, դրանց շարժի վերահսկման, գնահատման և օգտագործման արդյունավետության վերլուծության հարցերն են։ Պաշարները արտադրական կազմակերպությունների ընթացիկ գործունեության կարևորագույն բաղադրիչներից են, քանի որ հումքի, նյութերի, կիսաֆաբրիկատների, պատրաստի արտադրանքի և այլ պաշարների առկայությունն ու շրջանառության արագությունը անմիջականորեն ազդում են արտադրական գործընթացի անընդհատության, ինքնարժեքի, շահութաբերության և ֆինանսական արդյունքների վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պաշարների դասակարգման և հաշվապահական հաշվառման սկզբունքները, դրանց մուտքի և ելքի փաստաթղթավորումը, պահեստային հաշվառումը, արժեքի որոշման և ֆինանսական հաշվետվություններում արտացոլման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պաշարների գնահատման ճշգրտությանը, քանի որ դրանց հաշվեկշռային արժեքի ճիշտ որոշումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես կազմակերպության ֆինանսական վիճակի իրական պատկերի ձևավորման, այնպես էլ արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկման համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պաշարների մնացորդների վերլուծությանը, շրջանառելիության ցուցանիշներին, պահեստավորման ժամկետներին, ավելցուկային կամ դանդաղ շրջանառվող պաշարների բացահայտմանը և նյութական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության գնահատմանը։ Հայաստանի Հանրապետության արտադրական կազմակերպությունների օրինակով կարող են ուսումնասիրվել հաշվառման և կառավարման այն խնդիրները, որոնք առաջանում են մատակարարման անկայունությունից, գների փոփոխություններից, նյութական ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությունից, պահեստային գործընթացների ոչ բավարար կազմակերպվածությունից կամ հաշվապահական և կառավարչական տեղեկատվության միջև անհամապատասխանությունից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ներքին վերահսկողության համակարգը, որի միջոցով հնարավոր է կանխել պաշարների կորուստները, անարդյունավետ օգտագործումը, սխալ հաշվառումը և չարդարացված կուտակումները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ պաշարների հաշվառման և վերլուծության արդյունավետ համակարգը կարող է նպաստել շրջանառու միջոցների ավելի ռացիոնալ օգտագործմանը, արտադրական ծախսերի նվազեցմանը, պահեստային ռիսկերի կառավարմանը և կազմակերպության ֆինանսական կայունության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հաշվապահների, աուդիտորների, ֆինանսական և արտադրական կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, ձեռնարկությունների ղեկավարների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Linguistics

Գիրքը ներկայացնում է բառի կառուցվածքը և քերականական ձևերի համակարգը՝ ընդգրկելով խոսքի մասերի դասակարգումը, դրանց քերականական հատկանիշները, ձևաբանական կատեգորիաները և փոփոխման օրինաչափությունները։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է գոյականի, ածականի, թվականների, դերանունների, բայի և այլ խոսքի մասերի ձևաբանական առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով դրանց գործառական դերը լեզվի համակարգում և խոսքի կառուցման գործընթացում։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայային համակարգին՝ ժամանակաձևերի, եղանակների, կերպերի և խոնարհման առանձնահատկությունների համակարգված ներկայացմամբ, ինչպես նաև բառաձևերի ձևավորման և փոփոխման մեխանիզմներին։ Գիրքը ներառում է նաև բազմաթիվ օրինակներ և վերլուծական մեկնաբանություններ, որոնք նպաստում են տեսական նյութի գործնական յուրացմանը և լեզվական մտածողության զարգացմանը։ Այն նախատեսված է լեզվաբանների, բանասերների, ուսանողների և հայոց լեզվի ձևաբանական համակարգով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ծառայելով որպես հիմնարար ուսումնական և գիտական աղբյուր։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մոլիբդենային խտանյութերի վերամշակման տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման և կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով հումքի որակի, հանքաքարի կազմի և վերամշակման արդյունավետության փոխկապակցվածությունը։ Վերլուծվում են մոլիբդենի ստացման հիմնական հիդրոմետալուրգիական և պիրոմետալուրգիական մեթոդները, դրանց տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, էներգաարդյունավետությունը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խտանյութերի մաքրության բարձրացման, կեղտային խառնուրդների հեռացման և վերջնական արտադրանքի որակի ապահովման տեխնոլոգիական լուծումներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է տեղական հանքավայրերի հումքային բազայի առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական շղթայի օպտիմալացման հնարավորությունները և միջազգային փորձի կիրառելիությունը ՀՀ մետալուրգիական արդյունաբերությունում։ Աշխատությունը ներկայացնում է գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել մոլիբդենային արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և արդյունաբերության մրցունակ զարգացմանը։