Формирование социокультурной компетенции на занятиях по русскому языку в неязыковых вузах

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ռուսաց լեզվի ուսուցման գործընթացում հաղորդակցական կարողությունների ձևավորմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով դրդողական նախադասությունների ճիշտ ընկալմանը, կառուցմանը և գործնական կիրառմանը։ Հեղինակը դիտարկում է այն լեզվական և հաղորդակցական մեխանիզմները, որոնց միջոցով սովորողները կարողանում են տարբեր իրավիճակներում արտահայտել խնդրանք, խորհուրդ, առաջարկ, հրահանգ, կոչ, ցանկություն կամ գործողության մղող այլ մտադրություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ մասնագիտական ֆակուլտետներում սովորող ուսանողների լեզվական պատրաստվածությանը, քանի որ նրանց համար ռուսերենը հիմնական մասնագիտական առարկա չէ, և ուսուցման մեթոդները պետք է միաժամանակ նպաստեն ինչպես քերականական գիտելիքների ամրապնդմանը, այնպես էլ իրական հաղորդակցական միջավայրում լեզուն վստահորեն օգտագործելու կարողության զարգացմանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են դրդողական կառույցների լեզվաբանական առանձնահատկությունները, դրանց իմաստային և գործառական տարբերությունները, խոսքային իրավիճակից կախված կիրառման ձևերը և հաղորդակցական նպատակի արտահայտման միջոցները։ Ներկայացվում են նաև ուսուցման այն սկզբունքներն ու մեթոդական մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողին ոչ միայն յուրացնել համապատասխան քերականական կառուցվածքները, այլև հասկանալ, թե երբ, ինչ պայմաններում և ինչպիսի լեզվական ձևակերպմամբ է նպատակահարմար դրանք կիրառել։ Կարևորվում է տեսական գիտելիքի և գործնական խոսքային գործունեության փոխկապակցումը, քանի որ արդյունավետ լեզվական ուսուցումը ենթադրում է սովորած կառույցների օգտագործում կենդանի հաղորդակցության ընթացքում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայով հետաքրքրվող ուսանողների, դասախոսների, լեզվաբանների և մանկավարժների համար, ինչպես նաև նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են օտար կամ երկրորդ լեզվի ուսուցման ընթացքում հաղորդակցական հմտությունների զարգացման առանձնահատկությունները։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է բազմաալիք դետեկտորային համակարգերի մշակման և կիրառման հարցերին՝ նուկլոնների պարթոնային կառուցվածքի (քվարկներ և գլյուոններ) ուսումնասիրման փորձարարական հետազոտություններում։ Հեղինակը վերլուծում է բարձր էներգիաների բախումների պայմաններում մասնիկների ծննդի մեխանիզմները և դրանց միջոցով նուկլոնի ներքին կառուցվածքի մասին տեղեկատվության ստացման հնարավորությունները։ Գրքում դիտարկվում են բազմաալիք դետեկտորների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները՝ բարձր ճշգրտություն, արագ արձագանք, բազմապատիկ մասնիկների գրանցման ունակություն և տվյալների մեծ հոսքերի մշակման պահանջներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական համալիրների ճարտարապետությանը՝ թրիգերային համակարգեր, ազդանշանների թվայնացում և տվյալների հավաքագրման ու վերլուծության ալգորիթմներ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև պարթոնային մոդելի կիրառումը քվանտային քրոմոդինամիկայի շրջանակում՝ մասնիկային բախումների արդյունքների մեկնաբանման համար։ Աշխատությունը ընդգծում է դետեկտորային տեխնոլոգիաների դերը հիմնարար ֆիզիկայի օրենքների փորձարարական ստուգման և նուկլոնների ներքին կառուցվածքի բացահայտման գործում։

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է Շուշիի քաղաքային միջավայրի պատմական ձևավորման, տարածական կառուցվածքի զարգացման և ճարտարապետական ժառանգության վերականգնման տեսական ու նախագծային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատմական քաղաքի հատակագծային կառուցվածքի, փողոցային ցանցի, բնակելի թաղամասերի, հասարակական տարածքների, առանձին շենքերի և քաղաքային համայնապատկերի փոխկապակցվածությունն է։ Քաղաքաշինական զարգացումը դիտարկվում է պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված կառուցվածքային շերտերի համատեքստում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն հատկանիշները, որոնք պայմանավորել են քաղաքի տարածական կազմակերպումն ու ճարտարապետական կերպարը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական կառուցապատման և նոր քաղաքաշինական միջամտությունների հարաբերակցությանը, քանի որ պատմամշակութային միջավայր ունեցող բնակավայրերում զարգացման ծրագրերը պահանջում են ժառանգության պահպանման և ժամանակակից քաղաքային պահանջների միջև հավասարակշռված մոտեցում։ Ռեաբիլիտացիան դիտարկվում է որպես համալիր գործընթաց, որը կարող է ներառել պատմական քաղաքային հյուսվածքի պահպանությունը, վնասված կամ փոփոխված տարածքների վերականգնման սկզբունքների մշակումը, հանրային տարածքների բարեկարգումը և ենթակառուցվածքների արդիականացման հնարավորությունների գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պատմական քարտեզները, հատակագծերը, ճարտարապետական փաստագրությունը և քաղաքաշինական այլ աղբյուրներ՝ քաղաքի կառուցվածքային փոփոխությունները և զարգացման հիմնական փուլերը վերականգնելու նպատակով։ Կարևորվում է նաև առանձին հուշարձանների պահպանությունը քաղաքի ամբողջական միջավայրից չառանձնացնելու սկզբունքը, քանի որ պատմական քաղաքի արժեքը ձևավորվում է ոչ միայն առանձին շինություններով, այլև դրանց փոխադարձ կապերով, փողոցների ու հրապարակների կառուցվածքով և ընդհանուր տարածական կազմակերպմամբ։ Առանձին ուղղություն է պատմական միջավայրի պահպանման, ժամանակակից գործառույթների ինտեգրման և կայուն քաղաքային զարգացման սկզբունքների համադրումը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ռեաբիլիտացիան դիտարկել ոչ միայն որպես ֆիզիկական վերականգնում, այլև որպես պատմական միջավայրի շարունակականության և քաղաքային տարածքի կենսունակության պահպանման խնդիր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության պատմության, ճարտարապետության, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և քաղաքային վերականգնման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել պատմական քաղաքային միջավայրի ուսումնասիրման և վերականգնման գիտականորեն հիմնավորված սկզբունքներ։

History

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է 1945–1990 թվականներին Խորհրդային Հայաստանում մշակույթի նկատմամբ պետական իշխանության իրականացրած քաղաքականության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մշակութային կյանքի կազմակերպման սկզբունքները, պետական կառավարման մեխանիզմները, գաղափարական վերահսկողության ձևերը և մշակույթի տարբեր ոլորտների զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության հիմքում այն հարցադրումն է, թե ինչպես էր խորհրդային պետությունը ձևավորում, ուղղորդում և վերահսկում մշակութային գործընթացները, ինչ նպատակներ էին հետապնդում իշխանական կառույցները և ինչպես էին այդ քաղաքականության պայմաններում զարգանում կրթությունը, գիտությունը, գրականությունը, արվեստը, թատրոնը, երաժշտությունը, կինոն և մշակութային այլ ոլորտներ։ 1945 թվականից հետո Հայաստանի մշակութային կյանքը մտավ զարգացման նոր փուլ․ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանրապետությունում ընդլայնվեցին կրթական և գիտական հաստատությունները, ակտիվացավ մշակութային շինարարությունը, զարգացան արվեստի տարբեր ճյուղերը, իսկ Երևանը աստիճանաբար վերածվեց ոչ միայն հանրապետական, այլև համահայկական մշակութային կենտրոնի։ Միաժամանակ մշակույթի զարգացումը տեղի էր ունենում խորհրդային գաղափարախոսության և կուսակցական վերահսկողության պայմաններում։ Խորհրդային իշխանությունը մշակույթը դիտարկում էր որպես հասարակության գաղափարական դաստիարակության կարևոր միջոց, ուստի գրականության, արվեստի և գիտության զարգացումը սերտորեն կապված էր պետական քաղաքականության հետ։ Այդ համակարգում ստեղծագործական ազատությունը սահմանափակվում էր ընդունված գաղափարական չափանիշներով, իսկ սոցիալիստական ռեալիզմը երկար ժամանակ հանդես էր գալիս որպես գրականության և արվեստի հիմնական պաշտոնական գեղագիտական սկզբունք։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը պետական իշխանության և մշակութային հաստատությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունն է։ Մշակույթի նախարարությունը, կուսակցական մարմինները, տեղական իշխանությունները և մասնագիտացված կառույցները մասնակցում էին մշակութային կյանքի կազմակերպմանը, ֆինանսավորմանը, կադրային քաղաքականությանը և բովանդակային վերահսկողությանը։ Այդ համակարգի միջոցով պետությունը կարողանում էր որոշակի ուղղություն տալ մշակութային քաղաքականությանը՝ միաժամանակ խրախուսելով այնպիսի ստեղծագործություններ և նախաձեռնություններ, որոնք համապատասխանում էին պաշտոնական գաղափարախոսությանը։ Խորհրդային մշակութային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ էր կրթությունը։ Հետպատերազմյան շրջանում ընդլայնվեց դպրոցների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանցը, զարգացավ մասնագիտական կրթությունը, իսկ գիտական հաստատությունների գործունեությունը դարձավ հանրապետության մշակութային և մտավոր կյանքի կարևոր մասը։ Հայաստանի գիտական ներուժի զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր ունեցավ գիտահետազոտական հաստատությունների համակարգը, որի ընդլայնումը նպաստեց բնական, տեխնիկական և հումանիտար գիտությունների առաջընթացին։ Մշակութային քաղաքականության մեկ այլ առանցքային ոլորտը գրականությունն էր։ Պետական կառույցները և գրական կազմակերպությունները մասնակցում էին հրատարակչական գործունեության կազմակերպմանը, գրողների միությունների աշխատանքին, գրական մամուլի և գրքերի տարածմանը։ Միաժամանակ գրական ստեղծագործությունը ենթարկվում էր գաղափարական չափանիշների․ քաղաքական կամ գաղափարական առումով անցանկալի մոտեցումները կարող էին քննադատության արժանանալ, իսկ հեղինակների ստեղծագործական գործունեությունը՝ սահմանափակվել։ Սակայն խորհրդային համակարգի ներսում անգամ ձևավորվեցին այնպիսի գրական և գեղարվեստական արժեքներ, որոնք հետագայում դարձան հայ մշակույթի նշանակալի ձեռքբերումներ։ Արվեստի բնագավառում պետական քաղաքականությունը դրսևորվում էր թատրոնի, կինոյի, կերպարվեստի, երաժշտության և ճարտարապետության կազմակերպման ու ֆինանսավորման միջոցով։ Պետական աջակցությունը հնարավորություն էր տալիս ստեղծել խոշոր մշակութային հաստատություններ, կազմակերպել համերգներ, ցուցահանդեսներ, թատերական ներկայացումներ և կինոարտադրություն, սակայն միաժամանակ պահպանվում էր բովանդակային վերահսկողությունը։ Այս հակասությունը՝ մշակույթի նյութական և ինստիտուցիոնալ զարգացման մի կողմից և գաղափարական սահմանափակումների մյուս կողմից, թեմայի ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է։ Հատուկ ուշադրության է արժանի ազգային մշակույթի և խորհրդային գաղափարախոսության փոխհարաբերությունը։ Հայկական պատմությունը, գրականությունը, լեզուն, ժողովրդական արվեստը և ազգային մշակութային ժառանգությունը շարունակեցին զարգանալ, սակայն դրանց ներկայացումը հաճախ պետք է տեղավորվեր խորհրդային գաղափարական շրջանակներում։ Միաժամանակ հայ մշակույթի որոշ ոլորտներ կարողացան ձեռք բերել լայն ճանաչում նաև ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս։ Հայկական երաժշտությունը, կերպարվեստը, գրականությունը, կինոն և ճարտարապետությունը ներկայացվեցին միութենական և միջազգային մշակութային հարթակներում՝ նպաստելով Հայաստանի մշակութային հեղինակության բարձրացմանը։ Հետազոտության համար կարևոր ժամանակահատված է 1960-ական թվականներից սկսվող մշակութային վերելքը։ Այս շրջանը կապված էր հասարակական և մշակութային կյանքի որոշակի աշխուժացման, նոր սերնդի մտավորականների և արվեստագետների ակտիվացման, պատմական հիշողության նկատմամբ հետաքրքրության աճի և ազգային մշակութային թեմաների ավելի լայն շրջանառության հետ։ Մշակույթի տարբեր բնագավառներում ի հայտ եկան նոր գեղարվեստական որոնումներ, որոնք երբեմն դուրս էին գալիս պաշտոնական չափորոշիչների նեղ շրջանակից։ Հետագա տասնամյակներում այդ գործընթացներն ավելի խորացան՝ հատկապես 1980-ականների երկրորդ կեսին, երբ վերակառուցման և հրապարակայնության քաղաքականությունը թուլացրեց նախկին գաղափարական սահմանափակումների մի մասը։ 1988 թվականից հետո Հայաստանում մշակութային կյանքը սերտորեն միահյուսվեց հասարակական և ազգային-քաղաքական շարժումների հետ։ Այդ ժամանակ մշակութային գործիչները, գրողները, արվեստագետները և գիտական հանրությունը սկսեցին ավելի ակտիվորեն արտահայտվել հասարակական խնդիրների շուրջ, իսկ ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և Արցախի հարցի թեմաները դարձան հանրային քննարկումների կարևոր բաղադրիչներ։ ՀՀ կրթական ծրագրերում նույնպես խորհրդահայ մշակույթի ուսումնասիրությունը ներկայացվում է որպես Խորհրդային Հայաստանի պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով մշակույթի զարգացման պայմանները, ձեռքբերումները և Երևանի՝ համահայկական կրթամշակութային կենտրոն դառնալու նշանակությունը։ Աշխատության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Գագիկ Եթիմյանի այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է Վանաձորում 2012 թվականին և ընդգրկված է Վանաձորի պետական համալսարանի պատմության ամբիոնի հրապարակումների ցանկում։ Հեղինակը նույն թեմային անդրադարձել է նաև «Հայաստանի մշակույթը 1945–1990 թվականներին / Քաղաքականություն և իրականություն» և «Մշակութային քաղաքականությունը Խորհրդային Հայաստանում (1945–1990 թթ.)» աշխատություններում, ինչը վկայում է թեմայի նրա երկարատև և համակարգված ուսումնասիրության մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է խորհրդային շրջանի հայկական մշակույթի պատմությունը ոչ միայն ստեղծագործությունների և մշակութային ձեռքբերումների, այլև դրանց ձևավորման քաղաքական ու ինստիտուցիոնալ պայմանների տեսանկյունից հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս համադրելու պետական վերահսկողությունն ու մշակութային զարգացումը, գաղափարախոսական սահմանափակումներն ու ստեղծագործական որոնումները, ինչպես նաև գնահատելու այն ձեռքբերումները, որոնք ձևավորվեցին խորհրդային համակարգի պայմաններում և հետագայում դարձան ժամանակակից հայ մշակույթի կարևոր ժառանգություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, խորհրդային շրջանի պատմությամբ, մշակույթի պատմությամբ, քաղաքականության և մշակույթի փոխհարաբերություններով, գրականության, արվեստի և կրթության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Law

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է դատական նախադեպի կիրառման հիմնախնդիրներին ազգային իրավական համակարգում՝ ընդգծելով իրավունքի աղբյուրների համակարգում նախադեպային իրավունքի տեղը և դրա ազդեցությունը իրավական միասնականության ու կանխատեսելիության վրա։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր իրավական ավանդույթներ՝ հատկապես կոնտինենտալ և անգլոսաքսոնական համակարգերը, մոտենում նախադեպի պարտադիր կամ ուղենշային ուժին, և ինչպիսի դժվարություններ են առաջանում այն իրավական համակարգերում, որտեղ օրենսդրական իրավունքը գերակշռող է։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դատական պրակտիկայի միատեսակության ապահովման, բարձրագույն դատարանների որոշումների պարտադիրության և ստորին ատյանների կողմից դրանց կիրառման խնդիրներին։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է նախադեպի դերը իրավունքի զարգացման, դատական մեկնաբանության և դատական ակտիվիզմի ձևավորման գործընթացներում՝ միաժամանակ քննարկելով հնարավոր ռիսկերը՝ կապված իրավական անորոշության կամ իրավունքի «ստեղծման» չափազանց լայն դատական լիազորությունների հետ։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է գծային համակարգերի արագագործության չափանիշով օպտիմալ կառավարման միջոցների մշակմանը և հետազոտմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել կառավարվող համակարգերի հնարավորինս արագ և արդյունավետ անցումը նախանշված վիճակին կամ աշխատանքային ռեժիմին։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես ընտրել կառավարման այնպիսի օրենք և պարամետրեր, որոնք սահմանափակ ռեսուրսների, կառավարման ազդանշանի թույլատրելի արժեքների և համակարգի դինամիկական հատկությունների պայմաններում նվազագույնի կհասցնեն անցումային գործընթացի տևողությունը։ Աշխատանքում գծային կառավարման համակարգերը դիտարկվում են մաթեմատիկական մոդելների միջոցով, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել համակարգի մուտքային և ելքային ազդանշանների, վիճակային փոփոխականների և կառավարման ազդեցության միջև փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արագագործության չափանիշի ձևակերպմանը, օպտիմալացման խնդրի կառուցմանը և այնպիսի կառավարման ալգորիթմների մշակմանը, որոնք կարող են բարձրացնել համակարգի արձագանքման արագությունն ու նվազեցնել անցումային ռեժիմի տևողությունը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել կայունության, կառավարվելիության և արագագործության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև կառավարման ազդանշանի սահմանափակումների ազդեցությունը օպտիմալ լուծման վրա։ Տեսական արդյունքները կարող են ստուգվել մաթեմատիկական մոդելավորման և համակարգչային փորձարկումների միջոցով՝ տարբեր սկզբնական պայմանների, պարամետրերի և արտաքին ազդեցությունների դեպքում համակարգի վարքը գնահատելու համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ստացված կառավարման միջոցների համեմատությունը ոչ օպտիմալ կամ ավանդական կառավարման եղանակների հետ՝ պարզելու դրանց առավելությունները անցումային գործընթացների արագության, կայունության և կառավարման որակի տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել ավտոմատ կառավարման, տեխնոլոգիական գործընթացների, էլեկտրամեխանիկական համակարգերի և այլ դինամիկական օբյեկտների կառավարման խնդիրներում, որտեղ համակարգի արագ արձագանքը և սահմանված վիճակին կարճ ժամանակում հասնելը կարևոր տեխնիկական պահանջներ են։