Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionEconomics
Պետական գույքի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման ուղիները ՀՀ-ում
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական սեփականության կառավարման և օգտագործման տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում պետական գույքը դիտարկվում է որպես հանրային նշանակություն ունեցող տնտեսական ռեսուրս, որի արդյունավետ կառավարումը կապված է պետական կառավարման որակի, բյուջետային միջոցների օգտագործման, հանրային ծառայությունների կազմակերպման և տնտեսության տարբեր ոլորտներում պետական մասնակցության հետ։ Քննության են առնվում պետական սեփականություն հանդիսացող անշարժ ու շարժական գույքի, պետական մասնակցությամբ կազմակերպությունների և այլ ակտիվների հաշվառման, գնահատման, կառավարման ու օգտագործման ընդհանուր սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գույքի օգտագործման արդյունավետության գնահատման չափանիշներին՝ դիտարկելով տնտեսական արդյունքը, պահպանման ծախսերը, շահագործման նպատակահարմարությունը և հանրային նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են չօգտագործվող կամ ոչ լիարժեք օգտագործվող պետական ակտիվների բացահայտման, դրանց տնտեսական շրջանառության մեջ ներգրավման և կառավարման արդյունավետ ձևերի ընտրության խնդիրները։ Կարևորվում է պետական գույքի վերաբերյալ տեղեկատվության ամբողջականությունը և հաշվառման համակարգերի կատարելագործումը, քանի որ կառավարման հիմնավորված որոշումների ընդունումը պահանջում է ակտիվների վիճակի, արժեքի և փաստացի օգտագործման վերաբերյալ հուսալի տվյալներ։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել վարձակալության, հավատարմագրային կառավարման, մասնավորեցման և պետական ու մասնավոր հատվածների համագործակցության տարբեր մեխանիզմներ՝ գնահատելով դրանց կիրառելիությունը պետական սեփականության տարբեր տեսակների նկատմամբ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում կառավարման թափանցիկության, վերահսկողության և հաշվետվողականության նշանակությանը՝ պետական ակտիվների օգտագործման հետ կապված տնտեսական ռիսկերը նվազեցնելու տեսանկյունից։ Պետական գույքի կառավարումը դիտարկվում է ոչ միայն եկամուտների ավելացման, այլև հանրային գործառույթների իրականացման և երկարաժամկետ տնտեսական արժեքի պահպանման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հանրային հատվածի տնտեսագիտության, պետական ֆինանսների և գույքի կառավարման մոտեցումները՝ համակարգելու պետական ակտիվների օգտագործման արդյունավետության գնահատման մեխանիզմները և դրանց կառավարման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները Հայաստանի պայմաններում։
Updated: 2026-09-25
Medicine
Научные основы планирования и управления кадровыми ресурсами здравоохранения в Республике Армения (на примере Котайкского марза)
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առողջապահության ոլորտի կադրային ռեսուրսների պլանավորման և կառավարման գիտական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Կոտայքի մարզի օրինակին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է առողջապահական համակարգի արդյունավետ գործունեության համար մարդկային ռեսուրսների նշանակությունը, դրանց քանակական և որակական կազմի ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև բժշկական և միջին բուժանձնակազմի պահանջարկի ճիշտ գնահատման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է առողջապահության ոլորտում կադրերի պլանավորման, բաշխման, օգտագործման և կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները՝ հաշվի առնելով բնակչության առողջապահական կարիքները, տարածքային առանձնահատկությունները և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Կոտայքի մարզի օրինակով ուսումնասիրվում են կադրային ռեսուրսների առկա կառուցվածքը, մասնագիտական կազմը, տարածքային բաշխվածությունը և հնարավոր անհամապատասխանությունները բնակչության պահանջարկի և առողջապահական հաստատությունների կադրային ներուժի միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առողջապահության ոլորտում կադրերի պատրաստման, վերապատրաստման, մասնագիտական զարգացման, աշխատանքի արդյունավետության և կադրերի պահպանման խնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև առողջապահական համակարգի կառավարման մակարդակներում կադրային քաղաքականության կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բժշկական մասնագետների տարածքային բաշխման վրա, այդ թվում՝ սոցիալ-տնտեսական պայմանները, աշխատանքի կազմակերպումը, մասնագիտական աճի հնարավորությունները և առողջապահական ծառայությունների զարգացման ուղղությունները։ Աշխատությունը նպատակ ունի հիմնավորել կադրային ռեսուրսների պլանավորման այնպիսի մոտեցումների անհրաժեշտությունը, որոնք թույլ կտան կանխատեսել մասնագետների պահանջարկը, արդյունավետորեն բաշխել առկա ներուժը և ապահովել առողջապահական ծառայությունների որակն ու մատչելիությունը։ Ստացված դիտարկումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ինչպես մարզային, այնպես էլ հանրապետական մակարդակներում առողջապահության կառավարման և կադրային քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել առողջապահության կազմակերպիչներին, կառավարման մասնագետներին, բժիշկներին, առողջապահական հաստատությունների ղեկավարներին, հանրային առողջապահության ոլորտի հետազոտողներին և առողջապահական քաղաքականություն մշակողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է առողջապահության կազմակերպման, կառավարման և մարդկային ռեսուրսների պլանավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել Հայաստանի առողջապահական համակարգում կադրային ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործման և երկարաժամկետ զարգացման գիտականորեն հիմնավորված մեխանիզմների ձևավորմանը։
Updated: 2026-09-06
Biology
Ресурсоведческое и фармакогностическое изучение Hypericum perforatum L.-а и других видов зверобоя, произрастающих в Армении
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում աճող սրոհունդի տեսակների, մասնավորապես ծակոտկեն սրոհունդի (Hypericum perforatum L.), բուսական պաշարների և դեղագիտական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են սրոհունդի ցեղին պատկանող բույսերի տարածվածությունը, կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունները, աճելավայրերի պայմանները և բնական պաշարների օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դեղաբուսական հումքի նույնականացմանը, բույսերի արտաքին և անատոմիական կառուցվածքին, ինչպես նաև դեղագործական նշանակություն ունեցող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են սրոհունդի տեսակներում պարունակվող ֆլավոնոիդները, հիպերիցինները, ֆենոլային միացությունները և այլ բաղադրիչներ, որոնք պայմանավորում են բույսերի դեղաբանական հատկությունների նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը։ Ուսումնասիրվում են բուսական հումքի հավաքման, չորացման, պահպանման և որակի գնահատման սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր տեսակների քիմիական կազմի և դեղագիտական հատկանիշների հնարավոր տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում բնական պաշարների հաշվառման, տարածվածության գնահատման և դեղաբույսերի կայուն օգտագործման հիմնախնդիրներին։ Կարևորվում են դեղաբուսական հումքի ստանդարտացման, որակի վերահսկման և դեղագործական նպատակներով կիրառման գիտական հիմքերի կատարելագործման հարցերը։ Դիտարկվում են նաև Հայաստանի բուսական բազմազանության պահպանության և տեղական դեղաբուսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հեռանկարները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել դեղագետների, ֆարմակոգնոստների, բուսաբանների, բուսաքիմիկոսների, դեղագործական հետազոտողների, բնապահպանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-13
History
Թուրք ազգային բուրժուազիայի գաղափարախոսությունն ու քաղաքականությունը
Աշխատությունը նվիրված է թուրք ազգային բուրժուազիայի ձևավորման, գաղափարական հայացքների, հասարակական դիրքորոշման և քաղաքական գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այդ սոցիալական խավի դերը Թուրքիայի նորագույն պատմության, ազգային պետականության ձևավորման և հասարակական-քաղաքական հարաբերությունների զարգացման գործընթացներում։ Հեղինակը հետազոտում է թուրքական բուրժուազիայի առաջացման պատմական ու տնտեսական նախադրյալները, նրա ձևավորման վրա ազդած ներքին և արտաքին գործոնները, ինչպես նաև այն քաղաքական ու գաղափարական պայմանները, որոնց շրջանակում այդ խավը աստիճանաբար ձեռք է բերել տնտեսական և հասարակական ազդեցություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ազգային բուրժուազիայի և թուրքական ազգայնականության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ պարզաբանելով, թե ինչպես են տնտեսական շահերը, ազգային ինքնագիտակցությունը, պետականության կառուցման նպատակները և հասարակական վերափոխումների պահանջները փոխազդել քաղաքական գաղափարախոսության ձևավորման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային տնտեսության զարգացման, տեղական արտադրության և առևտրի խրախուսման, կապիտալի կուտակման, սեփական տնտեսական շրջանակների ձևավորման և արտաքին տնտեսական ազդեցություններից անկախանալու ձգտումներին։ Այս համատեքստում թուրք ազգային բուրժուազիան դիտարկվում է որպես հասարակական այն ուժերից մեկը, որի շահերը կարևոր դեր են ունեցել Թուրքիայի տնտեսական քաղաքականության և պետական կառավարման առաջնահերթությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև բուրժուազիայի և պետական իշխանության փոխհարաբերությունների քննությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են տնտեսական շահերն արտահայտվել պետական քաղաքականության մեջ, ինչ դեր են ունեցել քաղաքական վերնախավի և գործարար շրջանակների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ինչ ազդեցություն են ունեցել պետական հովանավորությունը, տնտեսական կարգավորումները և ազգային շուկայի ձևավորման գործընթացները տեղական կապիտալի զարգացման վրա։ Հեղինակը թեման դիտարկում է նաև Թուրքիայի պատմական վերափոխումների ավելի լայն համատեքստում՝ անդրադառնալով Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի տնտեսական ու հասարակական փոփոխություններին, երիտթուրքական շարժման գաղափարական և քաղաքական ազդեցություններին, Առաջին համաշխարհային պատերազմին հաջորդած իրադարձություններին և հանրապետական Թուրքիայի ձևավորման գործընթացին։ Այս պատմական զարգացումները կարևոր նշանակություն են ունեցել թուրք ազգային բուրժուազիայի սոցիալական կազմի, տնտեսական հնարավորությունների և քաղաքական դիրքորոշումների փոփոխության համար։ Աշխատության գաղափարական առանցքներից է ազգային բուրժուազիայի և ազգայնական պետական քաղաքականության փոխադարձ կապի բացահայտումը։ Այն ուսումնասիրում է, թե ինչպես է տնտեսական դասակարգային շահը համադրվել ազգային շահի մասին պատկերացումներին, ինչպես են ազգային միասնականության, տնտեսական ինքնուրույնության և պետական հզորացման գաղափարները ծառայել որոշակի հասարակական խմբերի տնտեսական ու քաղաքական նպատակներին։ Այս տեսանկյունից գիրքը կարևոր նյութ է տրամադրում թուրքական ազգայնականության սոցիալ-տնտեսական հիմքերը, դրա գաղափարական առանձնահատկությունները և գործնական քաղաքական դրսևորումները հասկանալու համար։ Գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմաքաղաքագիտական և սոցիալ-տնտեսական ուսումնասիրությունների շրջանակին՝ համադրելով պատմական գործընթացների վերլուծությունը, հասարակական դասակարգերի շահերի քննությունը և քաղաքական գաղափարախոսությունների ուսումնասիրությունը։ Հեղինակի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս թուրքական հասարակության զարգացումը դիտարկել ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների և պետական փոփոխությունների տեսանկյունից, այլև դրանց հիմքում ընկած տնտեսական հարաբերությունների, սոցիալական ուժերի և շահերի բախման համատեքստում։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ արևելագիտության համար, քանի որ Թուրքիայի տնտեսական և քաղաքական պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու տարածաշրջանի հասարակական զարգացումները, թուրքական պետականության ձևավորման առանձնահատկությունները և հայ-թուրքական պատմական հարաբերությունների որոշ կարևոր նախադրյալներ։ Այն արժեքավոր գիտական նյութ է Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ, ազգային բուրժուազիայի ձևավորմամբ, ազգայնական գաղափարախոսությամբ, տնտեսական քաղաքականությամբ և հասարակական դասակարգերի փոխհարաբերություններով հետաքրքրվող պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, տնտեսագետների ու հասարակական գիտությունների մասնագետների համար։ Միաժամանակ աշխատությունը կարևոր է ընթերցողների այն շրջանակի համար, որը ցանկանում է հասկանալ, թե ինչպես կարող են տնտեսական շահերը վերածվել քաղաքական ազդեցության, ինչպես են ձևավորվում ազգային տնտեսական վերնախավերը և ինչ դեր են կատարում հասարակական տարբեր խավերը պետության քաղաքական ու տնտեսական զարգացման գործում։
Updated: 2026-11-17
Literature
Գրիգոր կաթողիկոսի՝ Տղա կոչեցյալի նամականին
Գիրքը ներկայացնում է Գրիգոր կաթողիկոսի՝ Տղա կոչեցյալի նամակները՝ բացահայտելով նրա մտավոր աշխարհը, հոգևոր դիրքորոշումները, հասարակական հայացքներն ու ժամանակաշրջանի կարևոր խնդիրների վերաբերյալ արտահայտած մտքերը։ Նամակագրությունը կարևոր գրական և պատմական սկզբնաղբյուր է, քանի որ անձնական հաղորդակցության ձևով հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն հեղինակի անհատականության և մտածողության, այլև այն միջավայրի մասին, որտեղ ձևավորվել և գործել է նա։ Նամակների բովանդակության միջոցով ընթերցողը կարող է ծանոթանալ հոգևորականության մտահոգություններին, եկեղեցական կյանքի առանձնահատկություններին, մարդկային հարաբերություններին, բարոյական սկզբունքներին և ժամանակի հասարակական ու մշակութային իրողություններին։ Նամակագրական ժանրը ստեղծում է անմիջական խոսքի տպավորություն՝ պահպանելով հեղինակի անհատական լեզվամտածողությունը, արտահայտչական ձևերը և հաղորդակցման առանձնահատկությունները։ Այս տեսակի գրական ժառանգությունը արժեքավոր է նաև հայոց լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ նամակներում արտացոլվում են տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր խոսքի կառուցվածքը, բառապաշարը, ոճական նախասիրություններն ու մտքերի շարադրման եղանակները։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցու պատմությամբ, միջնադարյան և նոր շրջանի հայ հոգևոր մտքի զարգացմամբ, հայ գրավոր մշակույթով ու նամակագրական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս նամակների միջոցով մոտենալ պատմական անձի ներաշխարհին և նրա ժամանակի հոգևոր ու հասարակական կյանքին՝ միաժամանակ կարևոր նյութ տրամադրելով հայ պատմության, գրականության, լեզվի և մշակույթի ուսումնասիրությանը։
Updated: 2026-11-14
History
Отклики революционного народничества 70-80-х гг. XIX в. в армянской действительности
Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 1870–1880-ական թվականների ռուսական հեղափոխական նարոդնիկական շարժման գաղափարների արձագանքների և ազդեցությունների ուսումնասիրությանը հայկական հասարակական իրականության մեջ։ Հետազոտության առանցքում այն գաղափարական, քաղաքական և մշակութային ուղիներն են, որոնց միջոցով նարոդնիկական հայացքները տարածվել, ընկալվել և վերաիմաստավորվել են հայ մտավորականության ու հասարակական շրջանակների կողմից։ Քննվում են ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական պայմանները, Ռուսական կայսրության հասարակական շարժումների զարգացումը և դրանց կապերը հայկական միջավայրում ձևավորվող գաղափարական որոնումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երիտասարդ մտավորականության, ուսանողության, մամուլի և հասարակական խմբերի դերին նոր գաղափարների տարածման գործում։ Նարոդնիկական շարժման գաղափարական համակարգը դիտարկվում է գյուղացիության հասարակական դերի, սոցիալական անհավասարության, հասարակության վերափոխման, ժողովրդական լուսավորության և քաղաքական պայքարի վերաբերյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումների համատեքստում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է, թե այդ գաղափարներն ինչպիսի փոփոխությունների էին ենթարկվում հայկական հասարակության առանձնահատուկ սոցիալական, ազգային և մշակութային պայմաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռուսական հասարակական մտքի և հայ մտավորականության միջև գաղափարական փոխազդեցության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով կրթական կենտրոնների, գրականության, մամուլի և անձնական կապերի նշանակությունը։ Քննության առարկա կարող են դառնալ հրապարակախոսական նյութերը, նամակագրությունը, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնք արտացոլում են ժամանակակիցների վերաբերմունքը սոցիալական ու քաղաքական փոփոխությունների վերաբերյալ գաղափարներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու գաղափարական ազդեցությունը կազմակերպված քաղաքական գործունեությունից և պարզելու, թե ռուսական հեղափոխական շարժումների առանձին գաղափարներ որքանով էին ընդունվում, քննադատվում կամ հարմարեցվում հայկական իրականության պահանջներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սոցիալական ազատագրության և ազգային խնդիրների փոխհարաբերությանը, քանի որ հայկական հասարակական մտքի զարգացման ընթացքում այդ հարցերը հաճախ հանդես էին գալիս փոխկապակցված ձևով։ Նյութը դիտարկվում է նաև XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ընդհանուր զարգացման շրջանակում՝ հնարավորություն տալով բացահայտել եվրոպական և ռուսական գաղափարական հոսանքների հետ նրա փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևոր է ժամանակաշրջանի գաղափարական բազմազանությունը, մտավորականության հասարակական դերակատարությունը և հայ հասարակական մտքի ձևավորման արտաքին ու ներքին գործոնները հասկանալու համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով հեղափոխական նարոդնիկության ազդեցությունը որպես պատմական ուսումնասիրության առարկա, այլ ոչ թե որպես քաղաքական գնահատական։
Updated: 2026-09-19