Методика снижения потерь энергии в сетях электроэнергетической системы регулированием напряжения

Environmental Science

Այս ռեֆերատը վերաբերում է շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատմանը Հայաստանի Հանրապետությունում, ինչպես նաև ոլորտում առկա հիմնական խնդիրներին և դրանց հնարավոր լուծումներին։ Շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատումը (ՇՄԱԳ) պետական և գիտական գործընթաց է, որի նպատակն է կանխատեսել և վերլուծել տնտեսական կամ ենթակառուցվածքային նախագծերի հնարավոր ազդեցությունը բնության, մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա՝ նախքան դրանց իրականացումը։ Հայաստանում այս համակարգը կարգավորվում է համապատասխան օրենսդրությամբ և իրականացվում է պետական լիազոր մարմինների վերահսկողությամբ՝ ապահովելու համար բնապահպանական հավասարակշռությունը և կայուն զարգացումը։ Սակայն գործնականում ոլորտը բախվում է մի շարք խնդիրների, որոնցից են թույլ վերահսկողությունը, որոշ դեպքերում թերի կամ ձևական ազդեցության գնահատումները, ինչպես նաև տնտեսական շահերի գերակայությունը բնապահպանական պահանջների նկատմամբ։ Բացի այդ, խնդիր են հանդիսանում նաև հանրային իրազեկվածության ցածր մակարդակը և բնապահպանական մասնագիտական ներուժի սահմանափակ օգտագործումը որոշ նախագծերում։ Հայաստանում շրջակա միջավայրի վրա ամենամեծ ազդեցություն ունեցող ոլորտներից են հանքարդյունաբերությունը, էներգետիկան, շինարարությունը և տրանսպորտը, որոնք կարող են հանգեցնել օդի, ջրի և հողի աղտոտման, կենսաբազմազանության կորստի և բնական ռեսուրսների սպառման։ Լուծումների մասով կարևոր է ՇՄԱԳ գործընթացի խստացումը և թափանցիկության բարձրացումը, հանրային մասնակցության ընդլայնումը որոշումների կայացման գործընթացում, ինչպես նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը՝ աղտոտման վերահսկման և կանխարգելման համար։ Կարևոր է նաև կրթական և իրազեկման ծրագրերի զարգացումը, որպեսզի հասարակությունը ավելի ակտիվ մասնակցի բնապահպանական խնդիրների լուծմանը։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է խթանել «կանաչ տնտեսության» սկզբունքները, ներդնել էկոլոգիապես մաքուր տեխնոլոգիաներ և խստացնել պատասխանատվությունը բնապահպանական նորմերի խախտման դեպքում։ Այս մոտեցումները միասին կարող են նպաստել Հայաստանի կայուն զարգացմանը և շրջակա միջավայրի պահպանությանը։

Agriculture

Տնտեսագիտական և կառավարչական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում խորհրդատվական ծառայությունների համակարգի գործունեության արդյունավետության գնահատմանը և դրա զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական խորհրդատվության կազմակերպական կառուցվածքը, ծառայությունների մատուցման սկզբունքները և դրանց նշանակությունը գյուղացիական տնտեսությունների ու գյուղատնտեսական կազմակերպությունների գործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական տեղեկատվության հասանելիությանը, նոր տեխնոլոգիաների և արտադրական մեթոդների տարածմանը, ինչպես նաև խորհրդատվական ծառայությունների ազդեցությանը կառավարչական որոշումների ընդունման վրա։ Վերլուծվում են համակարգի արդյունավետության գնահատման չափանիշները, առկա կազմակերպական և տնտեսական խնդիրները, մասնագետների պատրաստվածության ու տեղեկատվական ապահովման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև պետական կառույցների, գիտակրթական հաստատությունների և գյուղատնտեսական արտադրողների միջև համագործակցության զարգացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու խորհրդատվական ծառայությունների որակի, հասանելիության և գործնական արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, գյուղատնտեսության կառավարման, խորհրդատվական ծառայությունների և գյուղական զարգացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Law

Աշխատությունը նվիրված է բարդ կամ բազմակազմ հանցագործությունների համար քրեական պատասխանատվության իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ համեմատական-իրավական մոտեցման կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավիճակներն են, երբ մեկ հանցավոր վարքագիծը ներառում է մի քանի փոխկապակցված գործողություններ, հետևանքներ կամ քրեաիրավական պաշտպանվող օբյեկտների նկատմամբ ոտնձգություններ, ինչի հետևանքով կարող են առաջանալ հանցակազմի ճիշտ որոշման և քրեական պատասխանատվության սահմանների բարդ հարցեր։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բազմակազմ հանցագործության հասկացությունը, դրա կառուցվածքային տարրերը, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն չափանիշները, որոնց օգնությամբ այն տարբերակվում է հանցագործությունների բազմությունից։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հանցակազմի իրավական բնութագրումը, քանի որ նույն փաստական հանգամանքները տարբեր իրավական համակարգերում կարող են հանգեցնել տարբեր քրեաիրավական գնահատականների։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն դեպքերին, երբ մեկ հանցագործության շրջանակում միավորվում են տարբեր բնույթի արարքներ, կամ երբ հիմնական հանցակազմին միանում են այլ հանցագործության հատկանիշներ։ Այս համատեքստում կարևոր է ուսումնասիրել հանցագործությունների համակցությունը, մրցակցող քրեաիրավական նորմերը, ընդհանուր և հատուկ նորմերի հարաբերակցությունը և մեկ արարքի համար պատասխանատվության սահմանները։ Համեմատական-իրավական մեթոդը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր երկրների քրեական օրենսդրության մոտեցումները և պարզել, թե ինչպիսի լուծումներ են առաջարկվում նման բարդ դեպքերի որակավորման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ինչպես օրենսդրական դրույթները, այնպես էլ դատական պրակտիկան և քրեական իրավունքի տեսական մեկնաբանությունները։ Կարևոր խնդիր է նաև պարզել, թե ինչ չափանիշներով պետք է որոշվի՝ տվյալ արարքը կազմում է մեկ ամբողջական հանցագործությո՞ւն, թե՞ անհրաժեշտ է այն որակել որպես մի քանի ինքնուրույն հանցագործությունների համակցություն։ Այս տարբերակումը անմիջականորեն ազդում է անձի նկատմամբ կիրառվող քրեական պատասխանատվության ծավալի և պատժի նշանակման վրա։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև հանցագործության ավարտվածության պահը, պատճառահետևանքային կապը, դիտավորության ձևերը և հանցավոր նպատակի նշանակությունը բազմակազմ հանցագործությունների որակավորման գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել իրավական անորոշությունների և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրների բացահայտմանը, քանի որ բարդ հանցակազմերի դեպքում նույնատիպ փաստական իրավիճակները երբեմն կարող են տարբեր կերպ գնահատվել։ Տարբեր երկրների քրեական օրենսդրության համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առավել արդյունավետ իրավական լուծումներ և առաջարկել ազգային օրենսդրության ու դատական պրակտիկայի կատարելագործման ուղղություններ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է բազմակազմ հանցագործությունների քրեաիրավական բնույթի առավել հստակ սահմանմամբ և հարակից իրավական ինստիտուտների հետ դրանց հարաբերակցության պարզաբանմամբ։ Գործնական առումով ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել հանցագործությունների ճիշտ իրավական որակավորման, քրեական պատասխանատվության հիմնավորված կիրառման և դատական սխալների նվազեցման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, փաստաբաններին, իրավաբան-գիտնականներին, իրավագիտության դասախոսներին, ասպիրանտներին և քրեական իրավունքի ոլորտում մասնագիտացող ուսանողներին։

Geography

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի և սեյսմիկության միջև գոյություն ունեցող կապերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով երկրաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համալիր վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում այն պատկերացումն է, որ Հայաստանի երկրակեղևը միատարր կառուցվածք չունի, այլ բաժանված է տարբեր չափերի և երկրակառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող բլոկների, որոնց սահմանները հիմնականում կապված են խորքային խզվածքների և տեկտոնական գոտիների հետ։ ՀՀ տարածքի համար մշակված բլոկային մոդելներում առանձնացվել են տարբեր կարգի բլոկներ, իսկ դրանց սահմանների զգալի մասը կապված է խզվածքային գոտիների հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքի բացահայտման մեթոդները և դրա ձևավորման երկրադինամիկական նախադրյալները։ Երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը, ապարների ֆիզիկական հատկությունների տարածական փոփոխությունները, խզվածքների դիրքը և տարբեր կառուցվածքային միավորների սահմանները։ Այս նպատակով կարող են օգտագործվել գրավիմետրիկ, մագնիտոմետրիկ, սեյսմաբանական և սեյսմահետախուզական տվյալներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու երկրակեղևի երկչափ և եռաչափ մոդելներ։ ՀՀ ԳԱԱ համապատասխան մասնագիտական հաստատությունների հետազոտական ուղղություններում նույնպես ընդգրկված են երկրակեղևի կառուցվածքի, ուժեղ երկրաշարժերի սեյսմիկականության, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի և երկրաֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրությունները։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կապ կա բլոկների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց սահմաններում ընթացող տեկտոնական գործընթացների և երկրաշարժերի տարածական բաշխման միջև։ Երկրաշարժերի օջախների և էպիկենտրոնների տեղադրության վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, որ սեյսմիկ իրադարձությունները տարածականորեն համաչափ չեն բաշխվում, այլ որոշակիորեն կենտրոնանում են ակտիվ խզվածքների և բլոկների սահմանների հարակից գոտիներում։ Այդպիսի օրինաչափությունների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու սեյսմիկ տեսանկյունից առավել ակտիվ կառուցվածքային միավորները և գնահատելու դրանց հնարավոր սեյսմատեկտոնական ներուժը։ Հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ ՀՀ տարածքի բլոկների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները կարող են կապված լինել տարբեր մեծության սեյսմիկ իրադարձությունների կենտրոնացման առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ակտիվ և պասիվ բլոկների տարբերակումը։ Տեկտոնապես ակտիվ բլոկներն առանձնանում են ժամանակակից կամ նորագույն շարժումների ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, դեֆորմացիոն գործընթացների արտահայտվածությամբ և սեյսմիկ իրադարձությունների ավելի մեծ կենտրոնացմամբ։ Պասիվ կամ համեմատաբար կայուն բլոկներում այդ գործընթացները կարող են ավելի թույլ արտահայտված լինել։ Բլոկների ակտիվության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ավելի մանրամասն գնահատել տարածաշրջանի սեյսմատեկտոնական կառուցվածքը և առանձնացնել այն հատվածները, որտեղ երկրաշարժերի առաջացման հավանականությունը համեմատաբար բարձր է։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է խզվածքների դերի ուսումնասիրությունը։ Խորքային խզվածքները ոչ միայն տարանջատում են երկրակեղևի տարբեր բլոկները, այլև կարող են հանդիսանալ լարվածության կուտակման և դրա հետագա վերաբաշխման հիմնական գոտիներ։ Ուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ բլոկների սահմաններով կարող են տեղի ունենալ տարբեր բնույթի տեղաշարժեր, այդ թվում՝ կողաշարժային և վերնետքային բնույթի խզումներ։ Հետևաբար խզվածքների երկրաչափական դիրքը, ուղղվածությունը, ակտիվության աստիճանը և փոխհարաբերությունները կարևոր նշանակություն ունեն սեյսմիկ վտանգի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև երկրակեղևի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը։ Տարբեր բլոկներում կուտակվող լարվածությունները կարող են ունենալ տարբեր ուղղություններ և ինտենսիվություններ՝ պայմանավորված տարածաշրջանային տեկտոնական ուժերով, բլոկների փոխադարձ շարժումներով և խորքային կառուցվածքի առանձնահատկություններով։ Սեյսմաբանական և երկրաբանա-երկրաֆիզիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ տեղային լարվածային դաշտերը և գնահատելու սեյսմատեկտոնական դեֆորմացիաների բնութագրերը։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում կարող են ընդգրկվել երկրաբանական քարտեզների, երկրաֆիզիկական դաշտերի, սեյսմիկության կատալոգների, ակտիվ խզվածքների վերաբերյալ տվյալների և երկրաձևաբանական ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը։ Նման համալիր մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել որևէ առանձին տվյալների աղբյուրի սահմանափակումներից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրակեղևի կառուցվածքադինամիկ առանձնահատկությունների մասին։ Սեյսմաշրջանացման աշխատանքների մեթոդաբանության մեջ նույնպես կարևոր նշանակություն է տրվում երկրաբանական, երկրաձևաբանական, երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների հավաքագրմանն ու համադրմանը, ինչպես նաև ակտիվ բեկվածքների և երկրակեղևի կառուցվածքային տարրերի առանձնացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել երկրաշարժերի օջախային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Օջախային մեխանիզմների տվյալները հնարավորություն են տալիս պարզելու երկրակեղևում տեղի ունեցող տեղաշարժերի բնույթը, դրանց ուղղվածությունը և լարվածային դաշտի առանձնահատկությունները։ Այդ տվյալների համադրումը բլոկների կառուցվածքի հետ կարող է օգնել պարզելու, թե տարբեր բլոկների սահմաններում ինչպիսի շարժումներ են գերակշռում և ինչպես են դրանք կապված սեյսմիկ իրադարձությունների առաջացման հետ։ Այսպիսի վերլուծության միջոցով հնարավոր է անցում կատարել երկրաշարժերի պարզ վիճակագրական նկարագրությունից դեպի դրանց տեկտոնական պայմանավորվածության ավելի խորքային բացատրություն։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը հատկապես մեծ է սեյսմիկ վտանգի և ռիսկի գնահատման համար։ Բլոկային կառուցվածքի, ակտիվ խզվածքների և սեյսմիկության միջև կապերի բացահայտումը կարող է օգտագործվել սեյսմիկ վտանգի տարածքային գնահատման, սեյսմիկ գոտևորման, քաղաքաշինական պլանավորման և սեյսմակայուն շինարարության խնդիրներում։ Հայաստանի պայմաններում նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ սեյսմիկ վտանգի գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն երկրաշարժերի պատմական տվյալները, այլև երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը և ակտիվ տեկտոնական գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկրակեղևի բլոկային կառուցվածքը դիտարկում է որպես Հայաստանի տարածքի սեյսմիկության տարածական և դինամիկ առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր հիմք։ Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բլոկների և դրանց սահմանների տեկտոնական ակտիվության տարբերությունները, գնահատելու խզվածքների սեյսմատեկտոնական ներուժը և ավելի հիմնավորված պատկերացում կազմելու ՀՀ տարածքի սեյսմիկ վտանգի ձևավորման երկրադինամիկական գործոնների մասին։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր գրող Րաֆֆու գրական գործունեության, ստեղծագործական զարգացման և հայ գրականության մեջ նրա ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են գրողի ստեղծագործական ուղու հիմնական փուլերը, նրա աշխարհայացքի ձևավորումը, գրական հետաքրքրությունների շրջանակը և այն պատմական ու հասարակական միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել է նրա գրական ժառանգությունը։ Վերլուծվում են արձակ ստեղծագործությունների թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկությունները, կերպարների կառուցման սկզբունքները, պատմական նյութի գեղարվեստական մշակումը և հասարակական խնդիրների արտացոլումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային ինքնագիտակցության, ազատության, կրթության, հասարակական առաջընթացի, հայրենասիրության և ժողովրդի պատմական ճակատագրի թեմաներին, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում գրողի ստեղծագործական աշխարհում։ Քննարկվում են նրա գեղարվեստական մեթոդի, պատմողական ոճի, լեզվի և կերպարային համակարգի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պատմավեպի ու հասարակական վեպի զարգացման գործում ունեցած ներդրումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրողի ստեղծագործությունների կապին XIX դարի հայ հասարակական և մշակութային կյանքի հետ՝ ցույց տալով գրականության միջոցով ժամանակաշրջանի կարևոր խնդիրների արտահայտման ձևերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Րաֆֆու գրական ժառանգության զարգացման, գաղափարական ուղղվածության և հետագա հայ գրականության վրա ունեցած ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, բանասերների, ուսուցիչների, ուսանողների և հայ դասական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է մանկամահացության հիմնախնդրի սոցիալ-ժողովրդագրական ուսումնասիրությանը և Հայաստանի Հանրապետության օրինակով դրա վիճակագրական գնահատմանը։ Ուսումնասիրության առանցքում նորածինների և մինչև մեկ տարեկան երեխաների մահացության երևույթն է, դրա տարածվածության, դինամիկայի, կառուցվածքի և դրա վրա ազդող սոցիալական, ժողովրդագրական, բժշկական ու տնտեսական գործոնների վերլուծությունը։ Մանկամահացությունը ժողովրդագրական և հանրային առողջապահության կարևորագույն ցուցանիշներից է, քանի որ այն ոչ միայն արտացոլում է երեխաների առողջության և բժշկական օգնության մակարդակը, այլև որոշակի պատկերացում է տալիս բնակչության սոցիալ-տնտեսական պայմանների, առողջապահական համակարգի արդյունավետության, մայրական և մանկական առողջության պահպանման հնարավորությունների ու կյանքի ընդհանուր որակի վերաբերյալ։ Աշխատանքում վիճակագրական մոտեցման միջոցով կարող են ուսումնասիրվել մանկամահացության ցուցանիշների փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում, դրանց հարաբերակցությունը ծնելիության և ընդհանուր մահացության գործընթացների հետ, ինչպես նաև տարածքային և սոցիալ-ժողովրդագրական տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ երեխաների մահացության մակարդակը պայմանավորված է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններով՝ հղիության և ծննդաբերության ընթացքով, մոր առողջական վիճակով, վաղաժամ ծննդով, բնածին արատներով, վարակիչ և այլ հիվանդություններով, նորածնային խնամքի հասանելիությամբ, բժշկական ծառայությունների որակով, ընտանիքի սոցիալական պայմաններով և առողջապահական գիտելիքների մակարդակով։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել մանկամահացության փոփոխության հիմնական միտումները, գնահատել խնդրի մասշտաբները և առանձնացնել այն ժամանակահատվածներն ու պայմանները, որոնց ընթացքում արձանագրվել են առավել նշանակալի փոփոխություններ։ Վիճակագրական վերլուծության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև տարբեր ցուցանիշների համադրումը՝ բացարձակ թվերի, հարաբերական ցուցանիշների, գործակիցների և դինամիկայի միջոցով, ինչը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խնդրի զարգացման մասին։ Աշխատությունը մանկամահացությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես բժշկական խնդիր, այլև որպես հասարակության սոցիալական և ժողովրդագրական զարգացման հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Երեխաների վաղ տարիքում մահացության բարձր մակարդակը կարող է ազդեցություն ունենալ բնակչության բնական վերարտադրության, կյանքի սպասվող տևողության, ընտանիքի ժողովրդագրական վարքագծի և երկրի ընդհանուր ժողովրդագրական ներուժի վրա։ Այդ պատճառով խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև Հայաստանի ժողովրդագրական գործընթացների ավելի լայն համատեքստում, որտեղ ծնելիության, մահացության, բնակչության բնական շարժի և միգրացիայի միտումները փոխկապակցված են և իրենց ազդեցությունն են թողնում երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։