Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն: Լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. Обшественно-п (1975, թիվ 9)

Literature

Այս ժողովածուն ընդգրկում է Ռաֆայել Պատկանյանի բազմաժանր արձակ ժառանգությունը՝ հոդվածներ, հուշագրություններ, ճառեր և նամակներ, որոնք միասին ներկայացնում են նրա հասարակական, քաղաքական և մշակութային մտածողության ամբողջական պատկերը։ Այստեղ հեղինակը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գրող, այլ նաև որպես հասարակական գործիչ, ով իր խոսքի միջոցով անդրադառնում է ազգային ինքնության, կրթության, լեզվի պահպանման և պատմական հիշողության կարևորությանը։ Հոդվածներում արտահայտված են նրա վերլուծական և հաճախ քննադատական դիտարկումները ժամանակի հասարակական խնդիրների վերաբերյալ, իսկ հուշերում բացահայտվում են անձնական փորձառություններն ու շրջապատի մարդկանց դիմանկարները՝ ավելի կենդանի և մարդկային շերտ հաղորդելով նրա կերպարին։ Ճառերը առանձնանում են իրենց հռետորական ուժով, հայրենասիրական ոգով և լսարանին ուղղված անմիջական ազդեցության փորձով, մինչդեռ նամակները տալիս են ավելի մտերմիկ պատկերացում հեղինակի մտածումների, հարաբերությունների և գաղափարական զարգացումների մասին։ Այս ամենը միասին ստեղծում է հարուստ պատմա-մշակութային աղբյուր, որը կարևոր է ոչ միայն գրականագիտական ուսումնասիրության, այլ նաև 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի ըմբռնման համար, քանի որ Պատկանյանը իր ստեղծագործություններով փորձել է ձևավորել ազգային ինքնագիտակցություն և հասարակական ակտիվություն։

Other Subjects

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության լեռնատափաստանային գոտու էրոզիոն վտանգավոր ագրոլանդշաֆտներում հողի պաշտպանության համալիր միջոցառումների արդյունավետության գնահատմանը՝ ընդգծելով հողերի դեգրադացիայի կանխարգելման և կայուն գյուղատնտեսության զարգացման խնդիրները։ Գրքում վերլուծվում են հողի էրոզիայի առաջացման բնական և մարդածին գործոնները՝ ներառյալ ռելիեֆի առանձնահատկությունները, կլիմայական պայմանները, հողօգտագործման սխալ պրակտիկաները և բուսական ծածկույթի նվազումը, որոնք միասին նպաստում են հողի բերրիության կորստին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հակաէրոզիոն միջոցառումների համալիր համակարգերին՝ տեռասավորում, դաշտապաշտպան անտառաշերտերի ստեղծում, ցանքաշրջանառության բարելավում, հողամշակման նվազեցված տեխնոլոգիաներ և խոնավության պահպանման մեթոդներ, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել հողի լվացումը և քամու էրոզիան։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև դաշտային փորձարկումների և մոնիթորինգի արդյունքներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել տարբեր միջոցառումների արդյունավետությունը տարբեր ագրոկլիմայական պայմաններում։ Վերլուծվում է նաև հակաէրոզիոն քաղաքականության և գյուղատնտեսական կառավարման կապը՝ ընդգծելով պետական ծրագրերի և ֆերմերային տնտեսությունների համագործակցության կարևորությունը։ Գրքի նպատակն է ձևավորել գիտահեն մոտեցում էրոզիայի դեմ պայքարի և հողի երկարաժամկետ պահպանության համար՝ ապահովելով գյուղատնտեսական համակարգերի կայուն զարգացում։

Linguistics

Լեզվաբանական, գրականագիտական և բանասիրական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է քսաներորդ դարի արևելահայ բանաստեղծական լեզվում հեղինակային բառաստեղծման երևույթների, անհատական նորաբանությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, իմաստային բազմազանության և գեղարվեստական գործառույթների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է բանաստեղծների ստեղծագործական լեզվամտածողության, բառապաշարի հարստացման անհատական եղանակների և գեղարվեստական խոսքում նոր բառային միավորների ձևավորման օրինաչափությունների բացահայտման հետ։ Անհատական նորաբանությունները լեզվական այն միավորներն են, որոնք ստեղծվում կամ առանձնահատուկ կիրառություն են ստանում որոշակի հեղինակի ստեղծագործության շրջանակում՝ պայմանավորված գեղարվեստական մտահղացմամբ, արտահայտչական պահանջներով և լեզվական նոր հնարավորությունների որոնմամբ։ Ի տարբերություն հանրալեզվական նորաբանությունների, որոնք կարող են աստիճանաբար տարածվել և ամրապնդվել ընդհանուր բառապաշարում, հեղինակային նորաստեղծ բառերը հաճախ ունենում են սահմանափակ գործածություն և սերտորեն կապված են տվյալ ստեղծագործության պատկերային համակարգի, իմաստային միջավայրի ու հեղինակի անհատական ոճի հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է նորաբանության լեզվաբանական էությունը, բառաստեղծման հիմնական մեխանիզմները, հեղինակային բառերի դասակարգման սկզբունքները և դրանց հարաբերակցությունը գրական լեզվի բառապաշարային համակարգի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի բառակազմական այն միջոցները, որոնց օգնությամբ բանաստեղծական խոսքում ստեղծվում են նոր բառեր՝ ածանցում, բարդում, բարդածանցում, բառային բաղադրիչների անսովոր համադրում և լեզվական արդեն գոյություն ունեցող միավորների ստեղծագործական վերակազմակերպում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նորաստեղծ բառերի ձևաբանական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայերենի բառակազմական համակարգի արտադրողականությունը, բառաստեղծման ներքին հնարավորությունները և հեղինակների կողմից կիրառվող լեզվական նորարարությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում այն դեպքերը, երբ բանաստեղծները սովորական բառային բաղադրիչների միավորման միջոցով ձևավորում են անսպասելի իմաստային կապեր՝ ստեղծելով նոր պատկերներ, հուզական երանգներ և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներ։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է անհատական նորաբանությունների իմաստաբանական վերլուծությունը՝ ընդգրկելով բառերի ուղղակի և փոխաբերական նշանակությունները, իմաստային ընդլայնումները, համատեքստային մեկնաբանությունները և գեղարվեստական պատկերավորման հետ ունեցած փոխհարաբերությունները։ Բանաստեղծական խոսքում նորաստեղծ բառը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես առարկա, հատկանիշ կամ գործողություն անվանող միավոր, այլև որպես հեղինակային աշխարհընկալման, զգացմունքային վերաբերմունքի և գեղագիտական գաղափարի արտահայտման միջոց։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նորաբանությունների պատկերավորությունը, հուզական ներգործությունը, ոճական ընդգծվածությունը և ստեղծագործության ընդհանուր գեղարվեստական կառուցվածքում ունեցած դերը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև բանաստեղծական լեզվի զարգացման պատմությանը, քանի որ քսաներորդ դարի արևելահայ գրականությունը բնութագրվում է գեղարվեստական ուղղությունների, լեզվաոճական որոնումների և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների բազմազանությամբ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծագործած հեղինակների լեզվական նորարարությունները կարող են արտացոլել ինչպես անհատական գեղագիտական նախասիրությունները, այնպես էլ գրական շարժումների, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային միջավայրի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Վահան Տերյանի, Եղիշե Չարենցի, Պարույր Սևակի և արևելահայ պոեզիայի այլ նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական լեզվի առանձնահատկությունները՝ հեղինակային բառաստեղծման ընդհանուր օրինաչափությունները և անհատական տարբերությունները համեմատելու տեսանկյունից։ Միաժամանակ յուրաքանչյուր հեղինակի նորաբանությունների իրական կազմն ու կիրառության հաճախականությունը հնարավոր է ճշգրիտ որոշել միայն համապատասխան բանաստեղծական տեքստերի մանրամասն ուսումնասիրությամբ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հեղինակային նորաբանությունների գործառական դասակարգումը, որը կարող է ընդգրկել անվանողական, պատկերավորող, հուզաարտահայտչական, գնահատողական և ոճական նշանակություն ունեցող բառային միավորները։ Նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչ նպատակներով են բանաստեղծները դիմում նոր բառերի ստեղծմանը և ինչպես են դրանք նպաստում բանաստեղծական մտքի առավել ամբողջական արտահայտմանը։ Առանձին նշանակություն ունի նորաբանությունների և բանաստեղծական տեքստի հնչյունական կազմակերպման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Նորաստեղծ բառերը կարող են ընտրվել կամ կառուցվել՝ հաշվի առնելով չափը, ռիթմը, հանգավորումը, հնչյունական կրկնությունները և խոսքի երաժշտականությունը։ Այս հանգամանքը հատկապես կարևոր է չափածո խոսքի համար, որտեղ բառի իմաստային արժեքը հաճախ սերտորեն կապված է նրա հնչյունական ձևի և բանաստեղծական կառուցվածքում զբաղեցրած դիրքի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև նորաբանությունների և փոխաբերության, մակդիրի, խորհրդանշանի, համեմատության ու գեղարվեստական այլ միջոցների փոխազդեցությունները։ Հեղինակային բառաստեղծումը հաճախ նպաստում է սովորական լեզվական կապերի վերաիմաստավորմանը, նոր զուգորդությունների առաջացմանը և ընթերցողի գեղագիտական ընկալման ակտիվացմանը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև անհատական նորաբանությունների հարաբերակցությունը ժողովրդախոսակցական բառապաշարի, բարբառային տարրերի, հնաբանությունների և գրական լեզվի տարբեր շերտերի հետ։ Բանաստեղծները կարող են նոր բառեր ստեղծել՝ օգտագործելով լեզվի պատմական շերտերը, ժողովրդական խոսքի առանձնահատկությունները և գրական ավանդույթի մեջ ձևավորված բառակազմական միջոցները։ Այս տեսանկյունից հեղինակային նորաբանությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ստեղծագործողների լեզվաոճական առանձնահատկությունները բացահայտելու, այլև արևելահայերենի բառապաշարային զարգացման ներքին հնարավորությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել նկարագրական, համեմատական, կառուցվածքային, իմաստաբանական, բառակազմական, համատեքստային և ոճագիտական վերլուծության մեթոդներ։ Կարևոր նշանակություն ունի բանաստեղծական տեքստերից նորաստեղծ բառերի առանձնացումը, դրանց բառարանային վկայվածության ստուգումը, կառուցվածքային դասակարգումը և գեղարվեստական գործառույթների մեկնաբանությունը։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս տարբերակելու հեղինակային իրական նորաբանությունները հազվադեպ գործածվող, բարբառային կամ պատմական բառերից և առավել հիմնավորված գնահատելու դրանց լեզվական ինքնատիպությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայերենի բառաստեղծման հնարավորությունների, բանաստեղծական լեզվի զարգացման և անհատական հեղինակային ոճի փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է հայոց լեզվի բառագիտության, բառակազմության, ոճագիտության, գրականության պատմության և գեղարվեստական տեքստի վերլուծության դասավանդման հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, գրականագետներին, բառարանագիրներին, հայագետներին, թարգմանաբաններին, բանաստեղծական խոսքի հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի լեզվաբանական, գրականագիտական, բառագիտական և մշակութաբանական նշանակություն՝ նպաստելով քսաներորդ դարի արևելահայ պոեզիայի բառային նորարարությունների, հեղինակային լեզվամտածողության, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների և հայերենի ստեղծագործական հնարավորությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Mathematics

Научная работа посвящена теоретическому исследованию нелинейных поляризационных и магнитооптических явлений в атомарных средах. Основное внимание уделяется физическим механизмам, возникающим при взаимодействии электромагнитного излучения с атомными системами, и закономерностям изменения оптических характеристик вещества под воздействием сильных или специально организованных световых полей и внешнего магнитного поля. Исследование находится на пересечении атомной физики, квантовой оптики, нелинейной оптики и магнитооптики и направлено на построение теоретического описания процессов, которые невозможно адекватно объяснить в рамках простой линейной модели взаимодействия света с веществом. В линейной оптике отклик среды обычно пропорционален напряжённости электрического поля, тогда как при нелинейном взаимодействии поляризация становится нелинейной функцией поля и может содержать дополнительные составляющие, связанные с различными порядками нелинейного отклика. В атомарных средах такие процессы определяются структурой энергетических уровней, правилами отбора, вероятностями переходов, населённостями состояний и особенностями когерентности между атомными уровнями. Важной задачей является построение математической модели, позволяющей описывать поляризационный отклик атомной среды и его зависимость от параметров внешнего электромагнитного воздействия. В работе могут рассматриваться различные виды нелинейной поляризации, изменение показателя преломления, поглощения и других оптических характеристик, а также процессы, связанные с анизотропией среды. Существенное место занимает исследование магнитооптических эффектов, возникающих при воздействии магнитного поля на атомную систему. Магнитное поле изменяет структуру энергетических уровней атомов, вызывает их расщепление и смещение, вследствие чего меняются условия взаимодействия атомной среды с поляризованным светом. Это может приводить к вращению плоскости поляризации, изменению эллиптичности, различиям в распространении компонент света с различными поляризациями и другим эффектам. Теоретическое рассмотрение подобных явлений требует учёта одновременно оптического и магнитного взаимодействия. Особое значение имеет исследование взаимосвязи между поляризационными и магнитооптическими эффектами. В нелинейном режиме магнитное поле способно существенно изменять характер оптического отклика, а интенсивность и поляризация светового поля, в свою очередь, могут влиять на состояние атомной системы. Такая взаимозависимость создаёт возможность наблюдения эффектов, отсутствующих в слабополевом приближении, и требует более сложного теоретического аппарата. В работе могут применяться методы квантовой механики и теории взаимодействия излучения с веществом, включая матричный формализм, уравнения для матрицы плотности, оптические уравнения Блоха и методы расчёта стационарного и нестационарного отклика атомных систем. С их помощью возможно учитывать релаксационные процессы, столкновения, естественную ширину уровней, насыщение переходов и другие механизмы, влияющие на наблюдаемые оптические характеристики. Важной частью исследования является анализ зависимости рассматриваемых явлений от параметров внешнего воздействия. Могут изучаться влияние интенсивности и частоты лазерного излучения, его поляризации, величины и направления магнитного поля, а также характеристик атомной среды. Такой анализ позволяет определить области параметров, в которых нелинейные эффекты становятся наиболее выраженными, и установить условия возникновения резонансных явлений. Отдельное внимание может уделяться интерференции различных атомных переходов и когерентным эффектам. Квантовая когерентность между состояниями способна существенно изменять поглощение и дисперсию среды, приводить к появлению необычных поляризационных эффектов и усиливать чувствительность оптического отклика к внешнему магнитному полю. Это делает атомарные среды перспективным объектом для изучения фундаментальных закономерностей взаимодействия света и вещества. Практическое значение подобных исследований связано с возможностью использования нелинейных и магнитооптических эффектов в лазерной физике, спектроскопии, квантовых технологиях, оптических сенсорах, системах управления поляризацией и прецизионных измерениях магнитных полей. Теоретическое определение механизмов и параметров, влияющих на величину наблюдаемого эффекта, позволяет выбирать оптимальные условия для разработки соответствующих оптических устройств и экспериментальных методик. В целом работа направлена на формирование целостного теоретического представления о нелинейном поляризационном и магнитооптическом отклике атомарных сред. Исследование взаимосвязи между квантовой структурой атомов, параметрами светового поля и внешним магнитным воздействием позволяет глубже понять фундаментальные процессы взаимодействия электромагнитного излучения с веществом и определить возможности практического применения возникающих нелинейных оптических эффектов.

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է կոմբինատորային վերլուծությունների միջինացման (ուսումնասիրման և գնահատման) մեթոդների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց տեսական հիմքերը և կիրառական նշանակությունը դիսկրետ մաթեմատիկայի ու հավանականությունների տեսության խնդիրներում։ Վերլուծվում են կոմբինատորային կառուցվածքների տարրալուծման տարբեր մոտեցումները, միջինացման մեթոդները և դրանց ազդեցությունը բարդ համակարգերի ասիմպտոտիկ վարքագծի, բաշխումների և վիճակագրական բնութագրերի գնահատման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջինացման միջոցով ստացվող գնահատականների ճշգրտությանը, դրանց կայունությանը և մեծ չափերի կոմբինատորային համակարգերի ուսումնասիրության ընթացքում առաջացող տեսական խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ստացված արդյունքների կիրառելիությունը պատահական գործընթացների, ալգորիթմների վերլուծության, օպտիմալացման և վիճակագրական ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նոր տեսական արդյունքներ և ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են կոմբինատորիկայի, հավանականությունների տեսության և կիրառական մաթեմատիկայի հետագա զարգացմանը։

Medicine

Ստոմատոլոգիական, էնդոդոնտիկ և բժշկական մանրէաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արմատախողովակների ժամանակավոր լցավորման համար նախատեսված նյութերի ընտրության գիտական հիմնավորմանը՝ սնկային բաղադրիչի առկայությամբ ուղեկցվող էնդոդոնտիկ ախտաբանական գործընթացների պայմաններում։ Քննության են առնվում ատամի արմատախողովակային համակարգի անատոմիական առանձնահատկությունները, էնդոդոնտիկ վարակների առաջացման մեխանիզմները և մանրէային ու սնկային գործոնների հնարավոր մասնակցությունը բորբոքային գործընթացների զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արմատախողովակներում սնկային միկրոօրգանիզմների առկայության ախտորոշմանը, դրանց կենսաբանական հատկություններին և էնդոդոնտիկ բուժման արդյունավետության վրա ունեցած հնարավոր ազդեցություններին։ Վերլուծվում են ժամանակավոր լցավորման նյութերի ֆիզիկաքիմիական, կենսաբանական և հակամանրէային բնութագրերը, հյուսվածքների հետ համատեղելիությունը և արմատախողովակային միջավայրում դրանց գործառնական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են տարբեր նյութերի ընտրության չափանիշները, դրանց հակասնկային ակտիվության գնահատման մոտեցումները, ժամանակավոր հերմետիկության ապահովման և հետագա բուժման արդյունքների վրա ազդեցության հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել լաբորատոր մանրէաբանական հետազոտությունների, նյութերի համեմատական գնահատման, կլինիկական դիտարկումների և բուժման արդյունավետության վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում էնդոդոնտիկ բուժման որակի բարձրացմանը, կրկնվող վարակների կանխարգելմանը, ատամի հյուսվածքների պահպանմանը և ժամանակավոր լցավորման նյութերի կիրառման գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել թերապևտիկ ստոմատոլոգիայի, էնդոդոնտիայի, բժշկական մանրէաբանության, ստոմատոլոգիական նյութագիտության և արմատախողովակային վարակների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։