Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionPhilosophy
Առաքել Դավրիժեցու պատմափիլիսոփայական ըմբռնումները
Գիտական աշխատությունը նվիրված է 17-րդ դարի հայ նշանավոր պատմագիր Առաքել Դավրիժեցու պատմագիտական և փիլիսոփայական հայացքների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա պատմական մտածողության առանձնահատկությունները, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքները, հասարակության զարգացման վերաբերյալ պատկերացումները և հայ միջնադարյան պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է պատմության ընթացքի, մարդկային գործունեության, աստվածային նախախնամության, բարոյական պատասխանատվության և պատմական իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերի վերաբերյալ պատմագրի ըմբռնումների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ ժողովրդի քաղաքական, հասարակական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ նրա պատկերացումները, ինչպես նաև պատմական անցյալի գնահատման այն սկզբունքները, որոնց միջոցով հեղինակը մեկնաբանում է իր ժամանակաշրջանի բարդ և հակասական իրադարձությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի պատմագրի «Գիրք պատմութեանց» երկը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է 17-րդ դարի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այս ստեղծագործության մեջ արտացոլված են հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի, օտար տիրապետությունների, պատերազմների, բռնագաղթերի, հասարակական դժվարությունների, եկեղեցական կյանքի և մշակութային շարունակականության վերաբերյալ բազմաբնույթ տեղեկություններ ու մեկնաբանություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատմագրի աշխարհայացքի ձևավորման պատմական և գաղափարական նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով նրա ապրած ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրությունը, հայկական հասարակության սոցիալական պայմանները և քրիստոնեական մտածողության ազդեցությունը պատմական իրականության ընկալման վրա։ Պատմափիլիսոփայական տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմական իրադարձությունների պատճառների, մարդկային կամքի և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերությունների, բարու և չարի հակադրության, արդարության և անարդարության վերաբերյալ արտահայտված պատկերացումները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է այն հարցը, թե ինչպես է պատմագիրը համադրում պատմական փաստերի նկարագրությունը բարոյական գնահատականների և կրոնափիլիսոփայական մեկնաբանությունների հետ՝ պատմությանը հաղորդելով ոչ միայն փաստագրական, այլև գաղափարական և դաստիարակչական բովանդակություն։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ժողովրդի պատմական ճակատագրի ընկալումը, ազգային ինքնության պահպանման հիմնախնդիրը և պատմական հիշողության նշանակությունը հասարակության հոգևոր ու մշակութային շարունակականության ապահովման գործում։ Պատմագրի մտածողության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայրենիքի, եկեղեցու, հավատքի, կրթության և մշակույթի դերը ազգային գոյության պահպանման վերաբերյալ նրա պատկերացումներում։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև պատմական ժամանակի ընկալման, անցյալի և ներկայի փոխհարաբերության, պատմական փոփոխությունների օրինաչափությունների և հասարակական կյանքի բարոյական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական անհատների գործունեության գնահատման սկզբունքները, քաղաքական իշխանության և հասարակության փոխհարաբերությունները, պետական կառավարման բարոյական պատասխանատվությունը և պատմական իրադարձությունների ընթացքի վրա մարդկային որոշումների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվող գաղափարական համակարգը կարելի է դիտարկել հայ միջնադարյան պատմագրության ավանդույթների համատեքստում՝ համեմատելով պատմական իրականության մեկնաբանման այն մոտեցումների հետ, որոնք բնորոշ են Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու և այլ հայ պատմագիրների ստեղծագործություններին։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմագրական մտածողության շարունակականությունը, կրոնական և աշխարհիկ բացատրությունների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև պատմության իմաստավորման սկզբունքների զարգացումը տարբեր դարաշրջաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի պատմագրի լեզվի, պատմողական ոճի, պատմական տեղեկությունների ընտրության և ներկայացման եղանակների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք արտահայտում են ոչ միայն հեղինակի գրական ու պատմագիտական կարողությունները, այլև նրա գաղափարական դիրքորոշումները և պատմության վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացումները։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել պատմափիլիսոփայական, պատմահամեմատական, աղբյուրագիտական և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել պատմական փաստի, հեղինակային մեկնաբանության և աշխարհայացքային համոզմունքների փոխազդեցությունը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ պատմագրության մեջ պատմափիլիսոփայական գաղափարների զարգացման, պատմական մտածողության առանձնահատկությունների և միջնադարյան աշխարհայացքից նոր ժամանակների պատմագիտական ընկալումների անցման գործընթացների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարևոր է նաև 17-րդ դարի հայ մտավոր կյանքի, հասարակական գիտակցության, ազգային ինքնության և պատմական հիշողության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, փիլիսոփաներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, աղբյուրագետներին, մշակութաբաններին, աստվածաբաններին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև հայ պատմագրության և հայ փիլիսոփայական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, փիլիսոփայական, աղբյուրագիտական և պատմամշակութային նշանակություն՝ նպաստելով Առաքել Դավրիժեցու աշխարհայացքի, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման սկզբունքների, բարոյափիլիսոփայական պատկերացումների և հայ պատմափիլիսոփայական մտքի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։
Updated: 2026-10-11
Biology
Новые биоактивные соединения гипоталамуса։ методологическая стратегия и поиск
Այս աշխատությունը նվիրված է հիպոթալամուսի կողմից առաջացող կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների ուսումնասիրմանը, դրանց հայտնաբերման ու հետազոտության մեթոդաբանական մոտեցումներին և նոր կենսաակտիվ նյութերի որոնման ռազմավարությանը։ Այն Սամվել Գրիգորի Չայլյանի կենսաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի համար ներկայացված ատենախոսության սեղմագիրն է, որը հրատարակվել է Երևանում 2004 թվականին՝ ՀՀ ԳԱԱ Գ. Հ. Բունիաթյանի անվան կենսաքիմիայի ինստիտուտում։ Աշխատությունը բաղկացած է 39 էջից և վերաբերում է կենսաքիմիայի բնագավառին։ Ուսումնասիրության կենտրոնում հիպոթալամուսն է՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի այն կարևորագույն հատվածներից մեկը, որը մասնակցում է օրգանիզմի բազմաթիվ կենսական գործընթացների կարգավորմանը։ Այն կապում է նյարդային և ներզատական համակարգերի գործունեությունը և կարևոր դեր ունի հորմոնային կարգավորման, նյութափոխանակության, ջերմակարգավորման, ջրի և աղերի հավասարակշռության, քնի, ախորժակի, սթրեսային արձագանքների և վերարտադրողական գործընթացների վերահսկման մեջ։ Այդ պատճառով հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող կամ կարգավորվող կենսաակտիվ միացությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես հիմնարար կենսաբանության, այնպես էլ բժշկակենսաբանական հետազոտությունների համար։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունը «մեթոդաբանական ռազմավարության» գաղափարն է։ Այստեղ նոր միացությունների որոնումը դիտարկվում է ոչ թե որպես առանձին կենսաքիմիական փորձերի պատահական հաջորդականություն, այլ որպես նպատակային գիտական գործընթաց, որի համար անհրաժեշտ է ընտրել համապատասխան օբյեկտներ, մեթոդներ, կենսաբանական թեստեր և հետազոտական չափանիշներ։ Նման մոտեցումը թույլ է տալիս համակարգված կերպով անցնել բնական կենսաբանական նյութերի ուսումնասիրությունից դեպի նոր ակտիվ միացությունների հայտնաբերում և դրանց հատկությունների բացահայտում։ Հիպոթալամուսում առկա կենսաակտիվ նյութերի բազմազանությունը պայմանավորում է դրանց ուսումնասիրման բարդությունը։ Այդ նյութերը կարող են ազդել տարբեր թիրախների և ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա, ուստի դրանց հայտնաբերման համար անհրաժեշտ է համադրել կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և ֆարմակոլոգիական մոտեցումները։ Աշխատության թեման այդ տեսանկյունից կարևոր է նրանով, որ կենտրոնանում է ոչ միայն արդեն հայտնի միացությունների բնութագրման, այլև նոր կենսաակտիվ միացությունների որոնման սկզբունքների վրա։ Հետազոտական ռազմավարության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կենսաբանական ակտիվության նախնական հայտնաբերումը։ Նյութերի մեծ բազմազանության պայմաններում անհրաժեշտ է առանձնացնել այն ֆրակցիաները կամ միացությունները, որոնք ունեն նկատելի կենսաբանական ազդեցություն։ Դրա համար օգտագործվում են համապատասխան կենսաբանական փորձարկումներ, որոնց արդյունքները հնարավորություն են տալիս ընտրել հետագա քիմիական և կենսաքիմիական ուսումնասիրության առավել հեռանկարային ուղղությունները։ Այս գործընթացում հատկապես կարևոր է ակտիվության և նյութի կառուցվածքի միջև կապի աստիճանական բացահայտումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հիպոթալամուսային կենսաակտիվ նյութերի առանձնացման և նույնականացման խնդիրը։ Կենսաբանական հյուսվածքից ակտիվ միացության ստացումը սովորաբար պահանջում է մի շարք հաջորդական փուլեր՝ հումքի մշակում, ակտիվ նյութերի առանձնացում, ֆրակցավորում, մաքրում և վերջնական բնութագրում։ Յուրաքանչյուր փուլում անհրաժեշտ է պահպանել նյութի կենսաբանական ակտիվությունը, քանի որ չափազանց կոշտ պայմանները կարող են հանգեցնել ակտիվ բաղադրիչի քայքայման կամ հատկությունների փոփոխության։ Հետազոտության կարևոր նպատակներից է նաև հայտնաբերված նյութերի կենսաբանական ազդեցության բնութագրումը։ Միացության գոյությունը ինքնին բավարար չէ այն կենսաբանորեն նշանակալի համարելու համար․ անհրաժեշտ է պարզել դրա ազդեցության բնույթը, ակտիվության ուժգնությունը, հնարավոր թիրախները և ֆիզիոլոգիական նշանակությունը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս տարբերակել պարզապես քիմիական բաղադրիչները կենսաբանական կարգավորման մեջ իրական դեր ունեցող ակտիվ նյութերից։ Թեման սերտորեն կապված է նեյրոէնդոկրին կարգավորման ընդհանուր խնդիրների հետ։ Հիպոթալամուսում առաջացող կամ դրա գործունեությունը կարգավորող նյութերը կարող են ազդել հորմոնային համակարգերի վրա և միաժամանակ կապել նյարդային ազդանշաններն ու ներզատական պատասխանները։ Այդ պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է օրգանիզմի կարգավորման մեխանիզմների ամբողջական պատկերացում կազմելու համար։ Հետազոտության մեթոդաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այդ գործընթացները ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված համակարգի շրջանակում։ Նոր կենսաակտիվ միացությունների որոնման խնդիրը կարևոր է նաև դեղաբանական հետազոտությունների տեսանկյունից։ Եթե հայտնաբերվում է որոշակի կենսաբանական ազդեցություն ունեցող նյութ, ապա հետագա ուսումնասիրությունները կարող են հանգեցնել դրա կառուցվածքի, գործողության մեխանիզմի և հնարավոր կիրառությունների բացահայտմանը։ Այսպիսի աշխատանքը կարող է հիմք ստեղծել նոր դեղաբանական թիրախների կամ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հետագա ուսումնասիրման համար, թեև նման կիրառությունները պահանջում են առանձին, երկարատև փորձարարական և կլինիկական հետազոտություններ։ Աշխատության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է կենսաքիմիական որոնումը և մեթոդաբանական մտածողությունը։ Նոր նյութի հայտնաբերումը ներկայացվում է որպես փուլային գործընթաց, որտեղ յուրաքանչյուր հաջորդ քայլ պետք է հիմնված լինի նախորդ փորձարարական արդյունքների վրա։ Այս մոտեցումը բարձրացնում է հետազոտության նպատակաուղղվածությունը և հնարավորություն է տալիս սահմանափակել այն նյութերի շրջանակը, որոնք ենթակա են մանրամասն ուսումնասիրության։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, նեյրոկենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, նյարդաէնդոկրինոլոգիայի և դեղաբանական հետազոտությունների մասնագետներին, ինչպես նաև կենսաբանական գիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես հիպոթալամուսի կենսաքիմիական գործունեության, կենսաակտիվ միացությունների որոնման մեթոդաբանության և նյարդային ու ներզատական կարգավորման փոխկապակցված մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-09-20
Literature
Английская классическая проза и армянская литература
Աշխատությունը նվիրված է անգլիական դասական արձակի և հայ գրականության միջև ձևավորված գրական առնչությունների, փոխազդեցությունների և գեղարվեստական ընդհանրությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում անգլիական արձակի նշանակալի ավանդույթների ընկալումն ու տարածումը հայկական գրական միջավայրում, դրանց ազդեցության հնարավոր դրսևորումները հայ հեղինակների ստեղծագործական մտածողության, թեմատիկ ընտրության և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների վրա։ Վերլուծվում են տարբեր գրական ստեղծագործություններում հանդիպող գաղափարական, թեմատիկ, ժանրային և ոճական զուգահեռները՝ ուշադրություն դարձնելով կերպարների կառուցման, սյուժեի կազմակերպման, պատմողական տեխնիկայի և հասարակական միջավայրի պատկերման առանձնահատկություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում գրական թարգմանություններին՝ որպես երկու մշակույթների միջև կապերի ձևավորման և անգլիական դասական գրականության հայկական ընթերցողական միջավայր ներթափանցման կարևոր միջոցի։ Քննարկվում են նաև գրական ստեղծագործությունների ընդունման և մեկնաբանման առանձնահատկությունները, թարգմանական ընտրությունները և դրանց դերը հայ գրական գործընթացում։ Համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտվում են տարբեր ազգային գրական ավանդույթներում հանդիպող ընդհանուր թեմաներն ու դրանց ինքնատիպ գեղարվեստական արտահայտությունները։ Անդրադարձ է կատարվում անհատի և հասարակության հարաբերություններին, բարոյական ընտրության, սոցիալական հակասությունների, մարդկային բնավորության և հասարակական փոփոխությունների պատկերման գրական եղանակներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ-անգլիական գրական կապերի պատմության, մշակութային փոխազդեցության և համաշխարհային գրական փորձի յուրացման գործընթացների մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, համեմատական գրականագիտության մասնագետների, հայ և անգլիական գրականության ուսումնասիրողների, թարգմանաբանների, բանասերների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-01
Other Subjects
Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)=Новые книги: Техника: Информационный указатель (1981, Август, №8)
Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով մասնագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և հետազոտողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են մեքենաշինությանը, էլեկտրոնիկային, էլեկտրատեխնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման նորարարական ուղղությունները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ մասնագիտական և գիտական աշխատություններին, ինչպես նաև ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, հետազոտական և գործնական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական գործիք է, որը նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։
Updated: 2026-08-21
Other Subjects
ՍՄԿԿ գաղափարական աշխատանքը: Գրական հանձնարական ցանկ
Հրատարակությունը հանձնարարական մատենագիտական բնույթի նյութ է, որը ներկայացնում է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության գաղափարական գործունեությանը վերաբերող գրականության համակարգված ընտրանի։ Ներառված նյութերը կարող են ընդգրկել կուսակցական փաստաթղթեր, հասարակական-քաղաքական աշխատություններ, հոդվածներ և այլ հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են խորհրդային ժամանակաշրջանի պաշտոնական գաղափարախոսության տարածման ու հասարակական գիտակցության ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական լուսավորության, գաղափարական դաստիարակության, քարոզչության և զանգվածային տեղեկատվական աշխատանքի վերաբերյալ գրականությանը։ Ցանկը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչ թեմաներ և գաղափարական ուղղություններ էին առաջնային համարվում տվյալ ժամանակաշրջանի կուսակցական ու հասարակական կյանքում։ Նյութերի համակարգված ներկայացումը կարող է նպաստել համապատասխան գրքերի, հոդվածների և փաստաթղթերի որոնմանը, ինչպես նաև խորհրդային գաղափարական քաղաքականության պատմական ուսումնասիրությանը։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր կարող է հանդիսանալ նաև խորհրդային շրջանի գրադարանային և հանձնարարական մատենագիտության առանձնահատկությունները, ընթերցանության ուղղորդման մեթոդները և պաշտոնական քաղաքական հաղորդակցության ձևերը հետազոտելու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մատենագիտության, խորհրդային պատմության, գրադարանագիտության և գաղափարախոսության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-03
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության մատենագիտական տեղեկատու, որի նպատակն է ընթերցողներին և մասնագետներին համակարգված ձևով տեղեկացնել տվյալ ոլորտներին առնչվող հրապարակումների մասին։ Նյութը ներառում է մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և մշակութային կյանքի այլ ուղղությունների վերաբերյալ գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ հրատարակությունների մատենագիտական տվյալներ։ Տեղեկատուն կազմված է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության աղբյուր և հնարավորություն է տալիս հետևելու համապատասխան ժամանակաշրջանում հրատարակվող նոր գրականությանը, արագ կողմնորոշվելու անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման և ընտրության հարցում։ Հրատարակության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում և համակարգում է մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ բազմաբնույթ գրականության վերաբերյալ տեղեկությունները՝ նպաստելով գիտական, կրթական և մասնագիտական աշխատանքների համար անհրաժեշտ աղբյուրների հայտնաբերմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի և արվեստի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսուցիչների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Տեղեկատուն կարևոր նշանակություն ունի նաև խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության մատենագիտական պատկերը վերականգնելու և տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական ժառանգությունը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։
Updated: 2026-08-28