Ready-made Materials
Convenient and fast access for anyone interested in education.
Our platform provides essays, coursework, e-books, and physical books, as well as other study materials, created with high quality and covering a variety of topics.
The content is organized by subjects, fields, and languages, such as Economics, Law, Languages, Medicine, and other interesting areas.
History
Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր
Գիրքը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևորագույն նշանակություն ունեցող արաբալեզու պատմական սկզբնաղբյուրներին՝ մասնավորապես Մամլուքյան պետության պատմագրական ժառանգությանը և հայ-մամլուքյան քաղաքական ու դիվանագիտական հարաբերություններին։ Այն ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն հայկական, այլև արաբական պատմագրության տեսանկյունից՝ բացահայտելով տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումները, պետությունների միջև հարաբերությունները, ռազմական բախումները, դիվանագիտական շփումները և պատմական իրադարձությունների փոխադարձ ազդեցությունները։ Հատորի հիմնական բովանդակությունը կազմում են նշանավոր արաբ պատմագիր և պետական գործիչ Մուհի ալ-Դին Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմական երկերից կատարված թարգմանական քաղվածքները։ Հեղինակը Մամլուքյան պետության երեք սուլթանների օրոք զբաղեցրել է արքունի դիվանապետի պաշտոնը, ինչի շնորհիվ հնարավորություն է ունեցել անմիջականորեն տեղեկանալու պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, արքունիքի գործունեությանը, ռազմական արշավանքներին ու դիվանագիտական հարաբերություններին վերաբերող կարևոր իրադարձություններին։ Նրա աշխատություններում պահպանված տեղեկությունները առանձնահատուկ արժեք ունեն Կիլիկյան Հայաստանի պատմության՝ 1260–1292 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանը Կիլիկյան հայկական թագավորության պատմության բարդ և վճռորոշ փուլերից էր, երբ տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, Մամլուքյան սուլթանության ընդարձակման քաղաքականությունը և հարևան ուժերի միջև հարաբերությունների փոփոխությունները մեծ ազդեցություն էին թողնում հայկական պետության անվտանգության, արտաքին քաղաքականության և հետագա պատմական ընթացքի վրա։ Իբն Աբդ ալ-Զահիրի հաղորդումները կարևոր հնարավորություն են ընձեռում ուսումնասիրելու այդ իրադարձությունները ժամանակակից արաբ պատմագրի ներկայացմամբ՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես քաղաքական որոշումներին ու ռազմական գործողություններին, այնպես էլ դրանց ուղեկցող դիվանագիտական գործընթացներին։ Սկզբնաղբյուրների առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ հեղինակը բազմաթիվ իրադարձություններ ներկայացնում է որպես դրանց անմիջական մասնակից և ականատես, ինչն արձանագրություններին հաղորդում է ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականության հետ անմիջական կապ ունեցող վավերագրական նշանակություն։ Միաժամանակ նրա հաղորդումները կարևոր են միջնադարյան արաբական պատմագրության առանձնահատկությունների, պատմական իրադարձությունների մատուցման սկզբունքների, արքունական գրագրության և պետական գաղափարախոսության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու արաբական և հայկական պատմական տեղեկությունները, վերանայելու առանձին իրադարձությունների վերաբերյալ պատկերացումները, ճշգրտելու ժամանակագրական տվյալները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի ու Մամլուքյան պետության փոխհարաբերությունների մասին։ Գագիկ Դանիելյանի՝ բնագրերից կատարված թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները կարևոր դեր ունեն միջնադարյան արաբալեզու նյութի գիտական մատչելիության ապահովման գործում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ընկալելու սկզբնաղբյուրների պատմական բովանդակությունը և դրանց նշանակությունը հայոց պատմության համատեքստում։ Գրքի գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացված տեղեկությունների բովանդակությամբ, այլև օտարալեզու պատմական վկայությունների հայերեն թարգմանությամբ և հայագիտության աղբյուրագիտական շրջանակի ընդլայնմամբ։ Այն նպաստում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության առավել բազմակողմանի ուսումնասիրությանը, միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայ-արաբական հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության վերաբերյալ գիտելիքների հարստացմանը։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ գիտական շրջանառության մեջ է դնում արաբական պատմագրության մեջ պահպանված այնպիսի տեղեկություններ, որոնք լրացնում և ամբողջացնում են Հայաստանի միջնադարյան պատմության վերաբերյալ առկա սկզբնաղբյուրային պատկերը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, միջնադարագետների, արաբագիտության և արևելագիտության մասնագետների, աղբյուրագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի, Մամլուքյան պետության և միջնադարյան հայ-արաբական քաղաքական ու մշակութային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-11-18