Ready-made Materials

Convenient and fast access for anyone interested in education.

Our platform provides essays, coursework, e-books, and physical books, as well as other study materials, created with high quality and covering a variety of topics.

The content is organized by subjects, fields, and languages, such as Economics, Law, Languages, Medicine, and other interesting areas.

Sort materials by... keyboard_arrow_down
Online

History

Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի և Իրաքի միջև քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և առևտրատնտեսական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և փոփոխության համակողմանի ուսումնասիրությանը 1961–1967 թվականներին՝ արաբական աշխարհի պատմության կարևորագույն ու բարդ ժամանակաշրջաններից մեկում։ Այս ժամանակահատվածում երկու երկրներն անցնում էին ներքաղաքական և արտաքին քաղաքական նշանակալի վերափոխումների միջով, որոնք անմիջական ազդեցություն էին ունենում ոչ միայն նրանց երկկողմ հարաբերությունների, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի ուժերի քաղաքական հավասարակշռության վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում Սիրիայի և Իրաքի միջև համագործակցության հաստատման, արաբական միասնության գաղափարի իրագործման փորձերի, քաղաքական տարաձայնությունների առաջացման և հաղթահարման, ինչպես նաև տարածաշրջանային ու միջազգային ուժերի ազդեցության հարցերն են։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1961 թվականին Սիրիայի՝ Եգիպտոսի հետ կազմած Միացյալ Արաբական Հանրապետությունից դուրս գալուց հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին և Իրաքի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնմանը։ Երկու պետությունների մերձեցման գործընթացը պայմանավորված էր ինչպես սեփական քաղաքական և տնտեսական դիրքերն ամրապնդելու անհրաժեշտությամբ, այնպես էլ արաբական աշխարհում նոր համագործակցային հարաբերություններ ձևավորելու ձգտմամբ։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում են 1962 թվականին ռազմական և քաղաքական համագործակցության հաստատման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերը, համատեղ ռազմական կառավարման մարմին ստեղծելու նախաձեռնությունները, արտաքին քաղաքականության համակարգման ծրագրերը և տնտեսական կապերի ընդլայնմանն ուղղված պայմանավորվածությունները։ Քննության են առնվում նաև մաքսային սահմանափակումների մեղմացման, մուտքի արտոնագրային ռեժիմի վերացման, կապիտալի տեղաշարժի խրախուսման և համատեղ ներդրումների իրականացման հարցերը։ Առանձին կարևոր տեղ է զբաղեցնում 1963 թվականին Սիրիայում և Իրաքում Արաբական սոցիալիստական վերածննդի կուսակցության՝ Բաասի իշխանության գալը, որը նոր փուլ բացեց երկու երկրների հարաբերություններում։ Բաասի գաղափարախոսության առանցքային սկզբունքներից մեկը արաբական միասնության հաստատումն էր, և այդ նպատակով առաջ քաշվեցին մի շարք քաղաքական ծրագրեր՝ ուղղված արաբական պետությունների միջև համագործակցության խորացմանը։ Ներկայացվում են Սիրիայի, Իրաքի, Եգիպտոսի, Ալժիրի և Եմենի մասնակցությամբ ռազմաքաղաքական համագործակցության ձևավորման նախաձեռնությունը, Սիրիայի, Իրաքի և Եգիպտոսի դաշնային պետություն ստեղծելու ծրագիրը, ինչպես նաև Սիրիայի և Իրաքի միավորման գաղափարը։ Վերլուծվում են այդ նախաձեռնությունների քաղաքական նպատակները, դրանց շուրջ ծավալված բանակցությունները, կողմերի դիրքորոշումների տարբերությունները և ծրագրերի ձախողման պատճառները։ Հատկապես ընդգծվում է, որ արաբական միասնության գաղափարական ընդհանրությունը բավարար չէր պետական միավորման համար, քանի որ երկու երկրների ղեկավար շրջանակների միջև առկա էին իշխանության բաշխման, քաղաքական ազդեցության և պետական կառավարման սկզբունքների վերաբերյալ լուրջ տարաձայնություններ։ Աշխատության հաջորդ կարևոր ուղղությունը 1963 թվականի նոյեմբերին Իրաքում տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման ուսումնասիրությունն է։ Իրաքում Բաասի իշխանության տապալումը, երկու երկրների քաղաքական ղեկավարությունների միջև հակասությունների խորացումը, փոխադարձ քաղաքական մեղադրանքներն ու քարոզչական պայքարը հանգեցրին նախկինում ձեռք բերված համաձայնությունների սառեցմանը և դիվանագիտական հարաբերությունների լարվածության աճին։ Քննարկվում են նաև Իրաքի մերձեցումը Եգիպտոսի հետ, Սիրիայի քաղաքական մեկուսացման վտանգը և տարածաշրջանային ուժերի ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1966 թվականին Սիրիայում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններին, երբ իշխանության եկավ Բաաս կուսակցության ձախ թևը, ինչի արդյունքում նոր հնարավորություններ ստեղծվեցին Իրաքի հետ հարաբերությունների կարգավորման համար։ Ուսումնասիրության մեջ ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին քաղաքական սպառնալիքների ուժեղացումը, արաբական երկրների անկախության պահպանման անհրաժեշտությունը և ընդհանուր տարածաշրջանային մարտահրավերները նպաստեցին նախկին հակասությունների երկրորդ պլան մղվելուն և համագործակցության նոր միտումների ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում 1966 թվականի վերջին Սիրիայի կառավարության և «Իրաքի նավթային ընկերության» միջև ծագած հակամարտությանը, որի ընթացքում Իրաքը աջակցություն ցուցաբերեց Սիրիայի ազգային և տնտեսական պահանջներին։ Այս իրադարձությունը դիտարկվում է որպես երկու պետությունների համագործակցության նշանակալի դրսևորում և օտարերկրյա տնտեսական մենաշնորհների ազդեցությանը համատեղ դիմակայելու օրինակ։ Աշխատության եզրափակիչ հատվածում ուսումնասիրվում են 1967 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի ընթացքում Սիրիայի և Իրաքի փոխհարաբերությունները, ռազմական համագործակցության զարգացումը և Իրաքի կողմից Սիրիային ցուցաբերված աջակցությունը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես արտաքին ռազմական վտանգի պայմաններում երկու պետությունները կարողացան համակարգել իրենց գործողությունները՝ չնայած նախկինում կուտակված քաղաքական հակասություններին։ Քննարկվում է նաև տնտեսական, գիտատեխնիկական և հաղորդակցային համագործակցության ընդլայնումը, որը նպաստում էր երկկողմ կապերի ամրապնդմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունների զարգացումը երեք հաջորդական փուլերով ներկայացնելը՝ 1961–1963 թվականների դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման և համագործակցության հաստատման շրջանը, 1963 թվականի փետրվարից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Բաասի իշխանության օրոք արաբական միասնության ծրագրերի իրականացման փորձերը և 1963 թվականի նոյեմբերից մինչև 1967 թվականի հունիսը տևած հակասությունների, քաղաքական լարվածության ու հետագա մերձեցման ժամանակաշրջանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հետևելու առանձին քաղաքական իրադարձություններին, այլև բացահայտելու երկու երկրների հարաբերությունների փոփոխության խորքային պատճառները, ներքին քաղաքական զարգացումների ազդեցությունը արտաքին քաղաքական որոշումների վրա և տարածաշրջանային իրադրության դերը միջպետական համագործակցության ձևավորման գործում։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև դրա փաստագրական և վերլուծական հիմքով․ ուսումնասիրության մեջ օգտագործվել են արաբական պաշտոնական փաստաթղթեր, միջպետական համաձայնագրեր, համատեղ հայտարարություններ, կուսակցական որոշումներ, քաղաքական գործիչների ելույթներ և տարածաշրջանային մամուլի նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների մասին։ Պատմական նշանակությամբ այս ուսումնասիրությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում Սիրիայի և Իրաքի նորագույն պատմության, արաբական ազգայնականության, Բաաս կուսակցության քաղաքական գործունեության, արաբական միասնության գաղափարախոսության և Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն բացահայտում է, թե ինչպես կարող են գաղափարական ընդհանրությունները, տնտեսական շահերը և արտաքին քաղաքական մարտահրավերները նպաստել պետությունների մերձեցմանը, սակայն ներքաղաքական մրցակցությունը, իշխանության պահպանման ձգտումը և ազգային շահերի տարբեր ընկալումները խոչընդոտել երկարաժամկետ միավորմանը։ Միաժամանակ աշխատությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ խոր տարաձայնությունների պայմաններում ընդհանուր արտաքին վտանգները կարող են հիմք ստեղծել համագործակցության վերականգնման և համատեղ գործողությունների համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է արաբական աշխարհի պատմությամբ, Սիրիայի և Իրաքի քաղաքական զարգացումներով, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և 20-րդ դարի Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-21
Սիրիա-իրաքյան հարաբերությունները (1961–1967 թթ.)