Ready-made Materials
Convenient and fast access for anyone interested in education.
Our platform provides essays, coursework, e-books, and physical books, as well as other study materials, created with high quality and covering a variety of topics.
The content is organized by subjects, fields, and languages, such as Economics, Law, Languages, Medicine, and other interesting areas.
Linguistics
Գրաբառից աշխարհաբար համառոտ բառարան
Աշխատությունը հայերեն բառարանագրության կարևոր բնույթի լեզվաբանական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է գրաբարից աշխարհաբար անցումը դարձնել առավել հասկանալի և մատչելի՝ ներկայացնելով դասական հայերենի բառապաշարի իմաստները աշխարհաբարի միջոցով։ Այն նվիրված է հայերենի երկու կարևոր լեզվական ձևերի՝ գրաբարի և աշխարհաբարի միջև բառային ու իմաստային կապերի բացահայտմանը և ծառայում է որպես լեզվական միջնորդ դասական գրական լեզվով ստեղծված բնագրերը հասկանալու և ժամանակակից խոսակցական ու գրական լեզվով դրանց բովանդակությունն ընկալելու համար։ Գրաբարը՝ որպես հայոց հին գրական լեզու, դարեր շարունակ եղել է հայ մատենագրության, պատմագրության, աստվածաբանական, փիլիսոփայական, գիտական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների հիմնական լեզուն։ Այն պահպանել է հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային և պատմական ժառանգության մեծ մասը, սակայն ժամանակի ընթացքում լեզվական փոփոխությունների հետևանքով նրա բառապաշարը, քերականական կառուցվածքը և արտահայտչական ձևերը աստիճանաբար հեռացել են աշխարհաբարի բնական զարգացման ուղուց։ Այս հանգամանքը ստեղծել է դասական հայերենով գրված երկերը նոր լեզվական միջավայրում ընկալելի դարձնելու անհրաժեշտություն, ինչին էլ ծառայել է գրաբարից աշխարհաբար բառարանագրական աշխատանքների զարգացումը։ Բառարանի հիմնական բովանդակային ուղղությունը գրաբարյան բառերի իմաստների բացատրությունն ու դրանց աշխարհաբար համարժեքների ներկայացումն է։ Այս եղանակով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում հասկանալու հին հայերեն բառերի նշանակությունը, ճանաչելու դրանց գործածության առանձնահատկությունները և բացահայտելու այն իմաստային կապերը, որոնք պահպանվել կամ փոփոխվել են լեզվի պատմական զարգացման ընթացքում։ Բառային նյութի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին բառերի իմաստները յուրացնելու, այլև գրաբարի ընդհանուր բառապաշարային համակարգը ճանաչելու համար։ Բառերի նշանակությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս նկատելու լեզվական շարունակականությունը, իմաստային տեղաշարժերը, հոմանիշային հարաբերությունները և բառերի կիրառության պատմական առանձնահատկությունները։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է նաև գրաբարյան բնագրերի ընթերցանության և մեկնաբանության գործընթացին աջակցելը։ Հայ հին գրականության ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է բառային հատուկ գիտելիքներ, քանի որ բազմաթիվ բառեր ժամանակակից լեզվում այլևս չեն գործածվում, ստացել են նոր իմաստներ կամ պահպանվել են միայն որոշակի գրական ու մասնագիտական ոլորտներում։ Նման բառարանն օգնում է հաղթահարելու այդ լեզվական դժվարությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով անմիջականորեն հասկանալու բնագրի բառապաշարը և ավելի խորությամբ ընկալելու դրա բովանդակությունը։ Միաժամանակ այն նպաստում է աշխարհաբարի բառապաշարի հարստացմանը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հայերենի պատմական բառային շերտերին և դրանց արտահայտչական հնարավորություններին։ Լեզվաբանական առումով աշխատությունը կարևոր է պատմական բառարանագրության, բառիմաստաբանության և հայերենի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Գրաբարի ու աշխարհաբարի միջև բառային համապատասխանությունների ներկայացումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայերենի պատմական շարունակականությունը, բառերի իմաստային փոփոխությունները և լեզվական տարբեր փուլերի փոխհարաբերությունները։ Այն նաև արտացոլում է լեզվական միջնորդության այն սկզբունքը, որի համաձայն՝ հին գրական ժառանգության պահպանումը պետք է զուգակցվի դրա հասանելիության ընդլայնման հետ։ Աշխատության գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն կարող է ծառայել որպես օժանդակ միջոց ինչպես գրաբար սովորողների, այնպես էլ պատմական, կրոնական և գեղարվեստական բնագրերով զբաղվող ընթերցողների համար։ Բառարանի միջոցով հնարավոր է զարգացնել բառապաշարային գիտելիքները, կատարելագործել լեզվական համեմատության հմտությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայերենի պատմական բառային համակարգի մասին։ Պատմական և մշակութային առումով այն կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ լուսավորական ու լեզվաբանական մտքի զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհաբարի տարածումը, գրաբարի ուսուցման կազմակերպումը և հին մատենագրության հասանելիության ապահովումը հայ կրթական ու մշակութային կյանքի կարևոր խնդիրներից էին։ Գրաբարի և աշխարհաբարի միջև կապող օղակ ստեղծող բառարանները նպաստում էին ազգային գրական ժառանգության պահպանմանը և նոր սերունդների հաղորդակցությանը դասական հայերենով ստեղծված մշակութային արժեքների հետ։ Այսպիսի աշխատությունները նաև կարևոր դեր էին կատարում հայերեն լեզվաբանական եզրաբանության և բառարանագրական մեթոդների զարգացման գործում։ Գիրքը արժեքավոր է հայ բառարանագրության պատմության, գրաբարի և աշխարհաբարի փոխհարաբերությունների, պատմական բառագիտության և հայ լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, բանասերների, գրաբարի մասնագետների, հայ մատենագրության ուսումնասիրողների, թարգմանիչների, ուսուցիչների և հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Իր նշանակությամբ աշխատությունը ոչ միայն բառային բացատրությունների ժողովածու է, այլև հայերենի պատմական տարբեր փուլերը միմյանց կապող կարևոր լեզվական գործիք, որը նպաստում է դասական գրավոր ժառանգության պահպանմանը, ուսումնասիրմանը և ժամանակակից ընթերցողին հասանելի դարձնելուն։
Updated: 2026-11-12