Ready-made Materials

Գիտական աշխատանքը նվիրված է «Պատմություն Աղուանից աշխարհի» երկի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման, գրաբարի առանձնահատկությունների և միջնադարյան հայ մատենագրության համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկում կիրառված լեզվական համակարգի բնորոշ գծերը, բառապաշարի, քերականական կառուցվածքի, շարահյուսության և ոճական միջոցների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել դրանց տեղն ու նշանակությունը հայ գրական լեզվի զարգացման պատմության մեջ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել երկի ձեռագրային և տեքստաբանական ավանդույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ հին մատենագրական երկերի լեզվական պատկերը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն հեղինակի լեզվով, այլև հետագա արտագրությունների, խմբագրումների և լեզվական փոփոխությունների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով բնագրի լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է հնարավոր տարբերակների, ձեռագրական վկայությունների և տեքստի փոխանցման պատմության հաշվառում։ Լեզվական վերլուծության առանցքային ուղղություններից մեկը բառապաշարի ուսումնասիրությունն է։ Կարող են քննվել բնիկ հայերեն բառերը, գրաբարյան բառաձևերը, հնաբանությունները, մասնագիտական և վարչական բառապաշարը, անձնանուններն ու տեղանունները, ինչպես նաև այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք կապված են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, կրոնական և մշակութային իրականության հետ։ Բառապաշարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն բնութագրելու երկի լեզվական ոճը, այլև բացահայտելու այն միջավայրը, որի արտացոլումն է պատմագրական երկը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի օտար և փոխառյալ բառերի քննությունը։ Պատմական երկը կարող է պարունակել տարբեր լեզվական և մշակութային շերտերից ներթափանցած բառեր, որոնք վկայում են տարածաշրջանի ժողովուրդների ու մշակույթների փոխշփումների մասին։ Նման միավորների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզելու, թե ինչպիսի ազդեցություններ են կրել հայերենը և տվյալ պատմագրական երկի լեզուն տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Քերականական մակարդակում աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հոլովման և խոնարհման ձևերին, բայի ժամանակային և եղանակային համակարգին, դերանունների գործածությանը, ածականների և մակբայների ձևերին ու շարահյուսական կապերին։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե որքանով է երկի լեզուն համապատասխանում դասական գրաբարի ընդունված նորմերին և որտեղ են դրսևորվում առանձնահատուկ կամ շեղվող ձևեր։ Կարևոր է նաև շարահյուսական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը։ Նախադասությունների կառուցվածքը, ստորադասության ձևերը, կապակցական միջոցները, բառերի դասավորությունը և բարդ նախադասությունների գործածությունը կարող են բնորոշել հեղինակի կամ երկի լեզվական ոճը։ Շարահյուսական նյութի ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարող է ցույց տալ պատմագրական արձակի զարգացման որոշակի առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է լեզվի և ոճի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Պատմագրական երկի լեզուն սովորաբար միավորում է փաստագրական, պատմողական, կրոնական, բանավիճային և գեղարվեստական տարրեր։ Պատմական իրադարձությունների շարադրանքը, անձանց բնութագրումները, կրոնական գաղափարների ներկայացումը և քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանությունը կարող են ունենալ տարբեր լեզվաոճական դրսևորումներ։ Այդ պատճառով ոճական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու երկի հեղինակային և ժանրային առանձնահատկությունների մասին։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմական զարգացման տեսանկյունից։ Հին և միջնադարյան մատենագրական աղբյուրների լեզվի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու գրաբարի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքի փոփոխություններին, ինչպես նաև հասկանալու գրական լեզվի և խոսակցական լեզվական միջավայրի փոխհարաբերությունները։ Երկի լեզվական նյութը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել պատմական բարբառագիտության և հայերենի տարածքային տարբերակների ուսումնասիրության համար՝ հատկապես այն դեպքում, երբ տեքստում պահպանվել են տարածաշրջանային կամ ոչ դասական լեզվական առանձնահատկություններ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է կարևոր լինել Աղվանքի պատմության և մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Լեզուն այստեղ հանդես է գալիս որպես պատմական տեղեկությունների լրացուցիչ աղբյուր․ տեղանունները, անձնանունները, էթնիկական և վարչական անվանումները, կրոնական ու հասարակական եզրույթները կարող են լրացուցիչ պատկերացում տալ տարածաշրջանի պատմական իրականության մասին։ Այսպիսով, լեզվական քննությունը դուրս է գալիս զուտ քերականական վերլուծության սահմաններից և կապվում է պատմության, մշակույթի և միջնադարյան հասարակության ուսումնասիրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկի լեզուն դիտարկում է որպես արժեքավոր պատմալեզվաբանական աղբյուր՝ բացահայտելով դրա բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայ միջնադարյան գրական լեզվի զարգացման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը, գրաբարի պատմության ուսումնասիրությանը և հայ պատմագրական ժառանգության լեզվական արժեքի բացահայտմանը։