Ready-made Materials

Աշխարհագրական, ժողովրդագրական և տարածքային պլանավորման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղական տարաբնակեցման համակարգի ձևավորման, պատմական զարգացման, տարածական կազմակերպման և ժամանակակից վիճակի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղական բնակավայրերի առաջացման ու տեղաբաշխման բնական, պատմական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական նախադրյալները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակավայրային ցանցի կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր մարզերում գյուղական բնակավայրերի տարածքային բաշխվածությանը, բնակչության թվաքանակին, բնակավայրերի մեծությանը և դրանց գործառական առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են գյուղական տարաբնակեցման շարժընթացը, բնակչության բնական աճի և միգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը, ինչպես նաև գյուղական բնակավայրերի զարգացման անհամաչափությունները։ Քննարկվում են լեռնային և նախալեռնային տարածքների բնակեցման առանձնահատկությունները, տրանսպորտային հասանելիության, բնական ռեսուրսների և տնտեսական գործունեության նշանակությունը գյուղական բնակավայրերի կայացման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գյուղական բնակավայրերի խոշորացման, բնակչության նվազման, որոշ բնակավայրերի աստիճանական դատարկման և բնակավայրային ցանցի կառուցվածքային փոփոխությունների հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղատնտեսության զարգացման, զբաղվածության, սոցիալական ենթակառուցվածքների, կրթական ու առողջապահական ծառայությունների հասանելիության և գյուղական բնակչության կենսապայմանների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է վիճակագրական տվյալների, պատմաաշխարհագրական աղբյուրների, քարտեզագրական նյութերի և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը գյուղական տարաբնակեցման տարածաժամանակային փոփոխությունների գնահատման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի գյուղական բնակավայրերի զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը, տարածքային անհամաչափությունների գնահատմանը և գյուղական համայնքների կայուն զարգացման ուղղությունների հիմնավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բնակչության աշխարհագրության, ժողովրդագրության, տարածաշրջանային զարգացման, գյուղական բնակավայրերի պլանավորման և տարածքային կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գյուղական բնակավայրերի տարածական կազմակերպման, տեղաբաշխման և զարգացման առանձնահատկությունների աշխարհագրական ուսումնասիրությանը՝ երկրի լեռնային ռելիեֆի և բնական պայմանների ազդեցության համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում գյուղական բնակավայրերի ձևավորման և տարածքային բաշխման օրինաչափությունները, բնակավայրերի բարձրադիր դիրքը, ռելիեֆի մասնատվածությունը, կլիմայական պայմանները, ջրային ու հողային ռեսուրսների հասանելիությունը և դրանց ազդեցությունը բնակչության տեղաբաշխման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր բարձրաչափական գոտիներում գյուղական բնակավայրերի խտության, մեծության, բնակչության թվաքանակի և տնտեսական մասնագիտացման տարբերություններին։ Վերլուծվում է բնական միջավայրի և գյուղատնտեսական գործունեության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տրանսպորտային հասանելիության, ճանապարհային ցանցի, մարզային ու քաղաքային կենտրոններից հեռավորության և սոցիալական ենթակառուցվածքների ազդեցությունը գյուղական բնակավայրերի կենսունակության վրա։ Քննության են առնվում բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները, ներքին և արտաքին միգրացիան, ժողովրդագրական կառուցվածքը, բնակչության ծերացումը և աշխատանքային ռեսուրսների տեղաբաշխումը՝ որպես գյուղական տարաբնակեցման համակարգի զարգացման վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Կարևորվում են սահմանամերձ, բարձրադիր և դժվարամատչելի բնակավայրերի առանձնահատուկ խնդիրները, որտեղ բնական ու սոցիալ-տնտեսական սահմանափակումները կարող են ավելի ուժեղ ազդեցություն ունենալ բնակչության պահպանման և տնտեսական գործունեության կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև գյուղական բնակավայրերի միջև տարածական կապերը, դրանց փոխհարաբերությունները քաղաքային կենտրոնների հետ և բնակավայրերի տարբեր գործառույթների ձևավորման օրինաչափությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղական տարածքների անհամաչափ զարգացման, ենթակառուցվածքների հասանելիության և բնակչության տարածքային կենտրոնացման խնդիրներին։ Աշխատանքը կարևորում է աշխարհագրական և տարածական վերլուծության մեթոդների կիրառումը՝ գյուղական տարաբնակեցման կառուցվածքի գնահատման, զարգացման միտումների բացահայտման և տարածքային տարբերությունների համակարգման նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել գյուղական բնակավայրերի զարգացման քաղաքականության, տարածքային պլանավորման և ենթակառուցվածքների տեղաբաշխման առավել հիմնավորված մոտեցումների ձևավորմանը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի լեռնային բնական միջավայրի առանձնահատկությունները։