Ready-made Materials

Վիճակագրական ժողովածուն նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 2023 թվականի ընթացքում իրականացված հրատարակչական գործունեության հիմնական ցուցանիշների համակարգված ներկայացմանը և գրահրատարակչական ոլորտի զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության նպատակն է տրամադրել քանակական և կառուցվածքային տեղեկություններ երկրում լույս տեսած տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ՝ հնարավորություն ստեղծելով գնահատելու հրատարակչական գործունեության ծավալները, բովանդակային ուղղությունները և կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Ժողովածուն կարող է ընդգրկել գրքերի, գրքույկների, պարբերական հրատարակությունների և տպագիր այլ նյութերի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալներ՝ դասակարգված ըստ հրատարակությունների տեսակների, թեմատիկ խմբերի, լեզուների, տպաքանակների և այլ հատկանիշների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակված գրականության քանակական ցուցանիշներին, գիտական, ուսումնական, գեղարվեստական, մանկական և մասնագիտական հրատարակությունների տեսակարար կշռին, ինչպես նաև հրատարակչական արտադրանքի կառուցվածքային բաշխմանը։ Կարևորվում են հրատարակությունների լեզվական բազմազանությունը, հայերեն և օտարալեզու գրականության հարաբերակցությունը, թարգմանական հրատարակությունների ներկայացվածությունը և տարբեր գիտակարգերի ու մշակութային ոլորտների վերաբերյալ գրականության տարածումը։ Դիտարկվում են նաև հրատարակչությունների գործունեության, պարբերական մամուլի, տպագիր արտադրանքի հաշվառման և ազգային մատենագիտական վիճակագրության կազմակերպման հարցերը։ Վիճակագրական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հրատարակչական ոլորտի զարգացման հիմնական ուղղությունները, ուսումնասիրելու ընթերցողական և կրթական պահանջարկի հետ կապված միտումները, ինչպես նաև գնահատելու գրահրատարակչական արտադրանքի նշանակությունը երկրի գիտակրթական և մշակութային կյանքում։ Ժողովածուն կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական աղբյուր նախորդ տարիների ցուցանիշների հետ համեմատական ուսումնասիրություններ իրականացնելու, հրատարակչական քաղաքականության արդյունավետությունը գնահատելու և ոլորտի զարգացման հեռանկարները դիտարկելու համար։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի գրահրատարակչական պատմության փաստագրման, ազգային տպագիր ժառանգության հաշվառման, մատենագիտական տեղեկատվության համակարգման և մշակութային վիճակագրության զարգացման համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, հրատարակիչների, վիճակագիրների, մշակութաբանների, կրթության և գիտության ոլորտի հետազոտողների, ինչպես նաև գրահրատարակչական գործունեությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Հրատարակությունը համահավաք մատենագիտական ցանկ է, որը նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության գրադարանների կենտրոնացված համակարգերի գրքափոխանակության ֆոնդերում առկա և այլ գրադարաններին առաջարկվող գրականության վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը։ Ցանկի հիմնական նպատակն է նպաստել գրադարանային հավաքածուների արդյունավետ օգտագործմանը, գրականության վերաբաշխմանը և տարբեր գրադարանների միջև գրքափոխանակության կազմակերպմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային ֆոնդերում առկա գրականության հաշվառմանը, կրկնօրինակների և տվյալ գրադարանի համար ոչ անհրաժեշտ հրատարակությունների հայտնաբերմանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային փոխանցման հնարավորություններին։ Ներկայացվող նյութերը կարող են ընդգրկել գիտական, ուսումնական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, տեխնիկական և այլ բնույթի հրատարակություններ՝ դասակարգված ըստ համապատասխան մատենագիտական սկզբունքների։ Կարևորվում են գրքերի հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության վայրի և տարեթվի, ինչպես նաև գրականության նույնականացման համար անհրաժեշտ այլ տվյալների ճշգրիտ ներկայացումը։ Համահավաք ցանկի կազմումը հնարավորություն է տալիս միավորելու տարբեր գրադարանային համակարգերի առաջարկները, պարզեցնելու անհրաժեշտ հրատարակությունների որոնումը և ընդլայնելու գրադարանների համագործակցության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրքափոխանակության դերին գրադարանային ֆոնդերի համալրման, հավաքածուների կառուցվածքի կատարելագործման և ընթերցողների տեղեկատվական պահանջմունքների բավարարման գործում։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն նաև գրադարանային ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործման, գրականության շրջանառության ակտիվացման և մատենագիտական տեղեկատվության հասանելիության ապահովման տեսանկյունից։ Ցանկը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ գրադարանային համակարգի կազմակերպման, կենտրոնացված գրադարանային սպասարկման և խորհրդային ժամանակաշրջանի գրքափոխանակության գործելակերպի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանային ֆոնդերի համալրման մասնագետների, գրադարանագիտության հետազոտողների և գրադարանային գործի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էմուլգատորի բացակայությամբ մոնոմեր–ջուր ստատիկ համակարգերում լատեքսների ստացման գործընթացների ուսումնասիրությանը և դրանց սինթեզման համար արդյունավետ մինիտեխնոլոգիական բաղադրատոմսերի մշակմանը։ Քննարկվում են պոլիմերացման ֆիզիկաքիմիական հիմքերը, մոնոմերների և ջրային միջավայրի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դիսպերս համակարգերի ձևավորման և կայունացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առանց մակերևութաակտիվ էմուլգատորների պոլիմերացման հնարավորություններին, մասնիկների առաջացման մեխանիզմներին, դրանց չափերի և բաշխման կարգավորմանը, ինչպես նաև ստացվող լատեքսների կոլոիդային կայունության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են մոնոմերների բնույթի, նախաձեռնիչների տեսակի և կոնցենտրացիայի, ջերմաստիճանի, բաղադրիչների հարաբերակցության և ռեակցիայի տևողության ազդեցությունները պոլիմերացման ընթացքի ու վերջնական արտադրանքի հատկությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ստատիկ պայմաններում պոլիմերացման առանձնահատկություններին, զանգվածափոխանակության և ջերմափոխանակության գործընթացներին, ռեակցիոն միջավայրի կառուցվածքային փոփոխություններին և պոլիմերային մասնիկների ձևավորման փուլերին։ Կարևորվում են լատեքսների դիսպերսայնության, մասնիկների չափաբաշխման, պոլիմերացման աստիճանի, չոր մնացորդի պարունակության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների գնահատման մեթոդները։ Դիտարկվում են նաև լաբորատոր փոքրածավալ փորձարկումների կազմակերպման, բաղադրատոմսերի օպտիմալացման, ելանյութերի ծախսի նվազեցման և ստացվող արտադրանքի որակի կայունության ապահովման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կոլոիդային քիմիայի, պոլիմերների քիմիայի, ֆիզիկաքիմիական վերլուծության և փորձարարական պլանավորման մեթոդներ՝ սինթեզի պայմանների և տեխնոլոգիական պարամետրերի արդյունավետ համակցությունները որոշելու նպատակով։ Առանձնացվում են էմուլգատորների բացակայությամբ ստացվող լատեքսների հնարավոր առավելությունները, դրանց մաքրության, կայունության և կիրառական հատկությունների գնահատման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի պոլիմերային դիսպերսիաների ստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործման, նոր նյութերի մշակման և քիմիական արտադրության արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պոլիմերների քիմիայի մասնագետների, քիմիկոս-տեխնոլոգների, նյութագետների, կոլոիդային քիմիայի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ավտոմոբիլային ներքին այրման շարժիչների էկոլոգիական անվտանգության գնահատման, շրջակա միջավայրի վրա դրանց ազդեցության ուսումնասիրության և վնասակար արտանետումների նվազեցմանն ուղղված տեխնիկական ու կազմակերպական միջոցառումների մշակման հիմնախնդիրներին։ Քննարկվում են ներքին այրման շարժիչների աշխատանքի հիմնական սկզբունքները, վառելիքի այրման գործընթացների առանձնահատկությունները, արտանետվող գազերի բաղադրությունը և դրանց ազդեցությունը մթնոլորտային օդի որակի ու շրջակա միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ածխածնի մոնօքսիդի, ազոտի օքսիդների, չայրված ածխաջրածինների, պինդ մասնիկների և այլ աղտոտիչների առաջացման մեխանիզմներին, ինչպես նաև դրանց քանակի կախվածությանը շարժիչի աշխատանքային ռեժիմներից, տեխնիկական վիճակից և օգտագործվող վառելիքի հատկություններից։ Ուսումնասիրվում են շարժիչների էկոլոգիական ցուցանիշների որոշման մեթոդները, արտանետումների չափման և վերահսկման տեխնիկական միջոցները, ինչպես նաև ստացված արդյունքների գնահատման չափանիշները։ Անդրադարձ է կատարվում վառելիքի մատակարարման, օդավառելիքային խառնուրդի ձևավորման, այրման գործընթացի կառավարման և արտանետվող գազերի մաքրման համակարգերի կատարելագործման հնարավորություններին։ Կարևորվում են կատալիտիկ չեզոքացուցիչների, արտանետվող գազերի վերաշրջանառության համակարգերի, էլեկտրոնային կառավարման տեխնոլոգիաների և շարժիչների տեխնիկական սպասարկման արդյունավետ մեթոդների կիրառումը։ Դիտարկվում են նաև տարբեր տեսակի վառելիքների օգտագործման, շարժիչների կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման, վառելիքի ծախսի նվազեցման և էներգաարդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել փորձարարական չափումների, մաթեմատիկական մոդելավորման, համեմատական վերլուծության և տեխնիկատնտեսական գնահատման մեթոդներ՝ առաջարկվող բնապահպանական միջոցառումների արդյունավետությունը հիմնավորելու նպատակով։ Առանձնացվում են շարժիչների շահագործման պայմանների, տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական վիճակի և արտանետումների սահմանափակման պահանջների փոխկապակցվածության խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմոբիլային տրանսպորտի բնապահպանական անվտանգության բարձրացման, օդի աղտոտվածության նվազեցման, շարժիչների տեխնիկական կատարելագործման և տրանսպորտային համակարգերի կայուն զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային ճարտարագետների, շարժիչաշինության մասնագետների, բնապահպանների, տրանսպորտային տեխնոլոգիաների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրադինամիկայի խորացված բաժինների դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման, ուսումնական գործընթացի արդյունավետության բարձրացման և սովորողների ֆիզիկական գիտելիքների խորացման մանկավարժական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են էլեկտրադինամիկայի տեսական հիմքերը, էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի փոխազդեցության օրինաչափությունները, էլեկտրամագնիսական երևույթների մաթեմատիկական նկարագրությունը, ինչպես նաև բարդ ֆիզիկական հասկացությունների յուրացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մաքսվելի հավասարումների, էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի, էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, դաշտերի էներգիայի և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների վերաբերյալ թեմաների ուսուցման մեթոդական մոտեցումներին։ Ուսումնասիրվում են տեսական նյութի մատուցման հաջորդականությունը, ֆիզիկական երևույթների մոդելավորման հնարավորությունները, մաթեմատիկական ապարատի կիրառման դժվարությունները և սովորողների գիտական մտածողության զարգացման միջոցները։ Անդրադարձ է կատարվում խնդիրների լուծման տարբեր մեթոդներին, փորձարարական աշխատանքների կազմակերպմանը, ցուցադրական փորձերի կիրառմանը և տեսական գիտելիքների գործնական ամրապնդման եղանակներին։ Կարևորվում են տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների, համակարգչային մոդելավորման, վիրտուալ լաբորատորիաների և ինտերակտիվ ուսուցման միջոցների օգտագործումը՝ էլեկտրամագնիսական գործընթացների տեսանելիությունն ու ընկալելիությունը բարձրացնելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև միջառարկայական կապերի հաստատման, մասնավորապես՝ ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի փոխկապակցված ուսուցման, հետազոտական առաջադրանքների կիրառման և ինքնուրույն ուսումնառության կազմակերպման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկման, փորձարարական ուսուցման, գիտելիքների ստուգման, համեմատական վերլուծության և կրթական արդյունքների գնահատման մեթոդներ՝ առաջարկվող մեթոդական մոտեցումների արդյունավետությունը պարզելու համար։ Առանձնացվում են սովորողների ճանաչողական ակտիվության, տրամաբանական մտածողության, խնդիրների լուծման կարողությունների և ֆիզիկական երևույթները գիտականորեն մեկնաբանելու հմտությունների զարգացման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ֆիզիկայի խորացված ուսուցման որակի բարձրացման, ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների ներդրման և բնագիտական կրթության կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, դասախոսների, կրթության մեթոդաբանների, մանկավարժական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական Միության ինստիտուցիոնալ համակարգում օրենսդիր գործառույթի իրականացման իրավական, կազմակերպական և քաղաքական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են եվրոպական ինտեգրման գործընթացում օրենսդիր իշխանության ձևավորման և զարգացման պատմական նախադրյալները, Եվրոպական Միության իրավական համակարգի կառուցվածքը, ինչպես նաև վերազգային և միջկառավարական կառավարման սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական Միության խորհրդի և Եվրոպական հանձնաժողովի իրավասություններին, օրենսդրական նախաձեռնության ներկայացման, քննարկման, ընդունման և հաստատման ընթացակարգերին։ Ուսումնասիրվում են սովորական և հատուկ օրենսդրական ընթացակարգերի առանձնահատկությունները, որոշումների ընդունման մեխանիզմները, անդամ պետությունների մասնակցության ձևերը և եվրոպական ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը։ Անդրադարձ է կատարվում Եվրոպական Միության իրավական ակտերի տեսակներին, մասնավորապես՝ կանոնակարգերին, դիրեկտիվներին և որոշումներին, դրանց իրավաբանական ուժին, կիրառման առանձնահատկություններին և անդամ պետությունների ազգային օրենսդրությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում են վերապահված իրավասությունների, սուբսիդիարության և համաչափության սկզբունքները, որոնք սահմանում են Եվրոպական Միության օրենսդրական գործունեության իրավական շրջանակները։ Դիտարկվում են նաև ազգային խորհրդարանների մասնակցությունը եվրոպական օրենսդրական գործընթացին, ժողովրդավարական ներկայացուցչության ապահովումը, օրենսդրական գործունեության թափանցիկությունը և ինստիտուցիոնալ հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Եվրոպական Միության հիմնադիր պայմանագրերը, ինստիտուտների իրավասությունները կարգավորող նորմերը, Եվրոպական Միության դատարանի իրավական դիրքորոշումները և օրենսդրական գործընթացի զարգացման հիմնական փուլերը։ Առանձնացվում են օրենսդրական լիազորությունների իրականացման արդյունավետության, ինստիտուտների փոխգործակցության և եվրոպական իրավական համակարգի շարունակական կատարելագործման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի եվրոպական իրավունքի, համեմատական սահմանադրական իրավունքի, միջազգային կազմակերպությունների գործունեության և վերազգային կառավարման մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում XVI դարի և XVII դարի առաջին կեսի ժողովրդագրական գործընթացների պատմական ուսումնասիրությանը՝ բնակչության թվաքանակի, տեղաբաշխման, էթնիկական կազմի և տեղաշարժերի առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Քննարկվում են տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական, ռազմական, սոցիալ-տնտեսական և վարչատարածքային իրադարձությունների ազդեցությունները Հայաստանի բնակչության ժողովրդագրական կառուցվածքի և բնակավայրերի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի միջև հակամարտություններին, պատերազմական գործողություններին, սահմանային փոփոխություններին և դրանց հետևանքով առաջացած բնակչության տեղաշարժերին։ Ուսումնասիրվում են հայ բնակչության բռնագաղթերը, վերաբնակեցման գործընթացները, բնակավայրերի ամայացումը և վերականգնումը, ինչպես նաև բնակչության տարածքային բաշխման փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղական և քաղաքային բնակչության հարաբերակցությանը, բնակավայրերի տնտեսական գործունեությանը, հարկային պարտավորություններին և ժողովրդագրական զարգացման վրա սոցիալական պայմանների ազդեցությանը։ Կարևորվում է XVII դարի սկզբին Շահ Աբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղթի ժողովրդագրական հետևանքների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև հայ բնակչության տեղահանության և նոր բնակավայրերում հաստատման գործընթացների պատմական նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև բնակչության էթնիկական և դավանական կազմի փոփոխությունները, բնական աճի և մահացության վրա ազդող գործոնները, ընտանիքների ու համայնքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են օգտագործվել օսմանյան հարկային գրանցամատյաններ, պարսկական վարչական փաստաթղթեր, հայկական ձեռագրերի հիշատակարաններ, ժամանակագիրների հաղորդումներ, եկեղեցական աղբյուրներ և օտարերկրյա ճանապարհորդների տեղեկություններ։ Կարևորվում են պատմական աղբյուրների համեմատական քննությունը, ժողովրդագրական տվյալների հավաստիության գնահատումը և բնակչության թվաքանակի վերակազմության մեթոդաբանական դժվարությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի վաղ նոր շրջանի պատմության, պատմական ժողովրդագրության, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանի էթնոժողովրդագրական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ժողովրդագրագետների, ազգագրագետների, պատմական աշխարհագրության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է իսպանացի բանաստեղծ Միգել Էրնանդեսի ստեղծագործական աշխարհում միֆապոետական մտածողության դրսևորումների, գեղարվեստական պատկերների խորհրդանշական համակարգի և աշխարհի բանաստեղծական ընկալման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բանաստեղծի աշխարհայացքի ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, իսպանական գրական ավանդույթների ազդեցությունը, ժողովրդական բանահյուսության և առասպելաբանական պատկերացումների փոխկապակցվածությունը նրա գեղարվեստական մտածողության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության, մարդու, կյանքի, մահվան, սիրո, ժամանակի և հավերժության թեմաների միֆապոետական մեկնաբանությանը, ինչպես նաև դրանց արտահայտմանը բանաստեղծական պատկերների, խորհրդանիշների և փոխաբերությունների միջոցով։ Ուսումնասիրվում են արևի, լուսնի, հողի, ջրի, արյան, ծառի և կենդանական աշխարհի պատկերների խորհրդանշական նշանակությունները, դրանց փոխհարաբերությունները և բանաստեղծական ամբողջական աշխարհապատկերի ձևավորման գործում ունեցած դերը։ Անդրադարձ է կատարվում հնագույն առասպելական պատկերացումների, քրիստոնեական խորհրդանշանների, ժողովրդական հավատալիքների և անհատական գեղարվեստական երևակայության փոխազդեցությանը։ Կարևորվում են բանաստեղծական տարածության և ժամանակի կազմակերպման առանձնահատկությունները, հակադրությունների համակարգը, արքետիպային պատկերների կիրառությունը և մարդու ու բնության միասնության գաղափարի գեղարվեստական արտահայտությունը։ Դիտարկվում են նաև բանաստեղծի ստեղծագործական զարգացման տարբեր փուլերում միֆապոետական պատկերների փոփոխությունները, անձնական ապրումների և հասարակական իրադարձությունների ազդեցությունը նրա բանաստեղծական աշխարհընկալման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել միֆաքննադատության, համեմատական գրականագիտության, կառուցվածքային-իմաստաբանական, խորհրդանշաբանական և տեքստաբանական վերլուծության մեթոդներ՝ ստեղծագործությունների խորքային իմաստային շերտերը բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի իսպանական պոեզիայի գեղարվեստական առանձնահատկությունների, առասպելաբանական մտածողության և բանաստեղծական խորհրդանշանների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, իսպանագիտության մասնագետների, մշակութաբանների, համեմատական գրականագիտության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցականների ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացում բիլաթերալ ուսուցման մեթոդիկայի մշակման, կիրառման և արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են շարժողական գործողությունների երկկողմանի յուրացման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, մարմնի աջ և ձախ կողմերի համաչափ զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև շարժողական կարողությունների և հմտությունների ձևավորման մանկավարժական ու ֆիզիոլոգիական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցականների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին, շարժումների կոորդինացիային, տարածական կողմնորոշմանը, հավասարակշռությանը և նյարդամկանային համակարգի գործունեությանը։ Ուսումնասիրվում են ֆիզիկական կուլտուրայի դասերին աջ և ձախ վերջույթներով շարժողական վարժությունների կատարման, շարժումների հերթագայման և երկկողմանի շարժողական հմտությունների զարգացման մեթոդական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ասիմետրիայի դրսևորումներին, առաջատար և ոչ առաջատար վերջույթների գործառական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանց հաշվառմանը ուսուցման գործընթացի կազմակերպման ժամանակ։ Կարևորվում են ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստվածության, ճարպկության, արագաշարժության, ճկունության և շարժումների ճշգրտության զարգացմանն ուղղված վարժությունների ընտրությունը, դրանց հաջորդականությունը, բեռնվածության չափավորումը և ուսուցման փուլային կազմակերպումը։ Դիտարկվում են նաև բիլաթերալ ուսուցման կիրառման հնարավորությունները մարմնամարզության, աթլետիկայի, մարզախաղերի և ֆիզիկական կուլտուրայի այլ բաժինների դասավանդման ընթացքում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկման, շարժողական թեստավորման, փորձարարական ուսուցման, համեմատական վերլուծության և մաթեմատիկական վիճակագրության մեթոդներ՝ մշակված մեթոդիկայի արդյունավետությունը գնահատելու նպատակով։ Առանձնացվում են ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցչի գործունեության կազմակերպման, սովորողների շարժողական ակտիվության բարձրացման, անհատական մոտեցման և ուսումնական գործընթացի կատարելագործման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի դպրոցականների բազմակողմանի ֆիզիկական զարգացման, շարժողական հմտությունների կատարելագործման և ֆիզիկական դաստիարակության ժամանակակից մեթոդների ներդրման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչների, մարզիչների, մանկավարժների, սպորտային գիտությունների մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու պատմական տարածաշրջանի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական զարգացումների ուսումնասիրությանը XVIII դարի վերջին և XIX դարի առաջին երեք տասնամյակների ընթացքում։ Քննարկվում են տարածաշրջանի պատմական աշխարհագրությունը, բնակավայրերի տարածքային տեղաբաշխումը, բնակչության կազմն ու թվաքանակի փոփոխությունները, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների ազդեցությունը Լոռու հասարակական կյանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի վարչաքաղաքական պատկանելության փոփոխություններին, վրացական թագավորությունների, պարսկական իշխանությունների և Ռուսական կայսրության քաղաքականության ազդեցությանը, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական գործընթացներին։ Ուսումնասիրվում են բնակչության էթնիկական և դավանական կազմը, հայկական բնակավայրերի պատմությունը, բնակչության տեղաշարժերը, գաղթերը և վերաբնակեցման գործընթացները։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղական համայնքների սոցիալական կառուցվածքին, հողատիրական հարաբերություններին, գյուղատնտեսական զբաղմունքներին, անասնապահությանը, առևտրական կապերին և բնակչության տնտեսական գործունեության առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են XVIII դարի վերջի և XIX դարի սկզբի պատերազմների, քաղաքական անկայունության և վարչական վերափոխումների ժողովրդագրական հետևանքները, ինչպես նաև բնակավայրերի զարգացման վրա դրանց ունեցած ազդեցությունը։ Դիտարկվում են նաև բնակչության հաշվառման պատմական աղբյուրները, հարկային և վարչական փաստաթղթերը, ճանապարհորդների տեղեկությունները, եկեղեցական գրանցումները և ժամանակաշրջանի այլ վավերագրական նյութերը՝ դրանց պատմագիտական արժեքի և հավաստիության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել պատմահամեմատական, աղբյուրագիտական, վիճակագրական և պատմաժողովրդագրական վերլուծության մեթոդներ՝ տարածաշրջանի բնակչության տեղաբաշխման ու զարգացման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Լոռու տարածաշրջանային պատմության, հայկական բնակավայրերի պատմական շարունակականության, ժողովրդագրական փոփոխությունների և XIX դարի սկզբի հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ժողովրդագրագետների, ազգագրագետների, պատմական աշխարհագրության մասնագետների, հայրենագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կապիտալի ներգրավման գործընթացների խթանմանն ուղղված հարկային քաղաքականության կատարելագործման և ներդրումային միջավայրի բարելավման տնտեսական ու ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հարկային համակարգի ազդեցությունը կապիտալի շարժի, ներդրումային ակտիվության, ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման և տնտեսական աճի վրա, ինչպես նաև հարկային կարգավորման դերը ներքին և արտաքին ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շահութահարկի, եկամտային հարկի, ավելացված արժեքի հարկի և հարկային այլ պարտավորությունների ազդեցությանը ներդրումային որոշումների ընդունման, կապիտալի արժեքի ձևավորման և կազմակերպությունների ֆինանսական գործունեության վրա։ Ուսումնասիրվում են հարկային արտոնությունների, ներդրումային խրախուսման մեխանիզմների, արագացված ամորտիզացիայի, հարկային վարչարարության պարզեցման և հարկային բեռի օպտիմալացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հարկային օրենսդրության կայունության, կանխատեսելիության և թափանցիկության նշանակությանը, ինչպես նաև հարկային ռիսկերի նվազեցման և ներդրողների վստահության ամրապնդման խնդիրներին։ Կարևորվում են օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավման, տեղական կապիտալի կուտակման, վերաներդրումների խթանման և փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության ֆինանսավորման համար բարենպաստ հարկային պայմանների ձևավորումը։ Դիտարկվում են նաև հարկային խթանների տնտեսական արդյունավետության գնահատման, պետական բյուջեի եկամուտների և ներդրումային արտոնությունների միջև հավասարակշռության պահպանման, ինչպես նաև հարկային մրցունակության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել Հայաստանի հարկային համակարգի առանձնահատկությունները, միջազգային փորձը, ներդրումային քաղաքականության տարբեր գործիքները և դրանց կիրառման հնարավոր հետևանքները։ Առանձնացվում են հարկային բարեփոխումների ազդեցության գնահատման, կապիտալի ներգրավման խոչընդոտների բացահայտման և երկարաժամկետ ներդրումային ռազմավարության մշակման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հարկային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման, ներդրումային միջավայրի զարգացման, ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման և Հայաստանի տնտեսության կայուն աճի ապահովման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, հարկային քաղաքականության մասնագետների, ներդրումային վերլուծաբանների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, գործարարների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի տնտեսական զարգացման առանձնահատկությունների, առկա հիմնախնդիրների և հեռանկարային ուղղությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են մարզի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը, բնական և աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները, արտադրական ներուժը, ինչպես նաև տարածաշրջանային տնտեսության զարգացման վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, զբոսաշրջության, առևտրի և ծառայությունների ոլորտների զարգացման հնարավորություններին, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկություններին և տնտեսական աճի ապահովման գործում ունեցած նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են մարզի աշխարհագրական դիրքի, բնակլիմայական պայմանների, անտառային և ջրային ռեսուրսների, ինչպես նաև սահմանամերձ բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունների ազդեցությունները տնտեսական գործունեության կազմակերպման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, վերամշակող արդյունաբերության զարգացմանը, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության խթանմանը և տեղական արտադրանքի մրցունակության ամրապնդմանը։ Կարևորվում են ներդրումային միջավայրի բարելավումը, ենթակառուցվածքների արդիականացումը, տրանսպորտային հաղորդակցության զարգացումը, զբաղվածության ընդլայնումը և բնակչության կենսամակարդակի բարձրացումը։ Դիտարկվում են նաև զբոսաշրջային ներուժի օգտագործման, պատմամշակութային և բնական ժառանգության տնտեսական արժևորման, էկոտուրիզմի զարգացման և համայնքային նախաձեռնությունների խթանման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել մարզի ժողովրդագրական միտումները, աշխատանքային միգրացիայի ազդեցությունը, համայնքների ֆինանսական հնարավորությունները, պետական աջակցության ծրագրերը և տարածքային զարգացման քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնացվում են տնտեսական գործունեության բազմազանեցման, տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունների մշակման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տարածաշրջանային տնտեսական անհամաչափությունների նվազեցման, մարզի տնտեսական ներուժի բացահայտման, ներդրումային առաջնահերթությունների հիմնավորման և կայուն սոցիալ-տնտեսական զարգացման ապահովման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տարածաշրջանային զարգացման մասնագետների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, գործարարների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մատենագիտական տեղեկատուն նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակվող նոր գրականության համակարգված ներկայացմանը և համապատասխան տեղեկատվության տարածմանը։ Այն նախատեսված է մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքերի, հոդվածների, գիտական աշխատությունների, ժողովածուների և այլ տպագիր նյութերի մասին ընթացիկ մատենագիտական տեղեկություններ տրամադրելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական մշակույթի պատմությանը, գրականությանը, կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատերական արվեստին, կինեմատոգրաֆիային, ճարտարապետությանը և մշակութային ժառանգության պահպանության խնդիրներին վերաբերող հրապարակումներին։ Ներկայացվող նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու մշակութային և գեղարվեստական կյանքի ուսումնասիրության հիմնական ուղղություններին, ծանոթանալու նոր հրատարակություններին և բացահայտելու հետազոտական հետաքրքրություն ներկայացնող աղբյուրները։ Կարևորվում են մատենագիտական նկարագրությունների ճշգրտությունը, տեղեկատվության կանոնավոր թարմացումը, նյութերի թեմատիկ դասակարգումը և ընթերցողների համար անհրաժեշտ գրականության որոնման դյուրացումը։ Տեղեկատուն կարող է ընդգրկել ինչպես մշակույթի և արվեստի առանձին գործիչների ստեղծագործական գործունեությանը, այնպես էլ մշակութային հաստատությունների, գեղարվեստական շարժումների, ժողովրդական ստեղծագործության և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների զարգացմանը վերաբերող հրապարակումներ։ Ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության տրամադրումը նպաստում է հրատարակչական արտադրանքի հաշվառմանը, գիտական ու մասնագիտական գրականության տարածմանը և մշակութային հետազոտությունների տեղեկատվական ապահովմանը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական մշակութային կյանքի ուսումնասիրության, տպագիր ժառանգության մատենագիտական համակարգման և պատմամշակութային աղբյուրների հայտնաբերման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մշակութաբանների, արվեստաբանների, գրականագետների, պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, գիտաշխատողների և մշակույթի ու արվեստի բնագավառներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մեքենական թարգմանության տեսության շրջանակում լեզվական իմաստի ներկայացման, ձևական նկարագրության և միջլեզվական փոխանցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բնական լեզվի իմաստաբանական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, բառերի, բառակապակցությունների և նախադասությունների նշանակությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև լեզվական տեղեկատվության համակարգչային մշակման տեսական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառային և քերականական իմաստների տարբերակմանը, բազմիմաստության, համանունության, հոմանիշության և համատեքստային կախվածության երևույթներին, որոնք էական դժվարություններ են առաջացնում ավտոմատ թարգմանության ընթացքում։ Ուսումնասիրվում են իմաստի ձևական ներկայացման տարբեր մոտեցումները, իմաստաբանական հատկանիշների համակարգերը, տրամաբանական և կառուցվածքային մոդելները, ինչպես նաև լեզվական միավորների միջև իմաստային հարաբերությունների նկարագրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում շարահյուսական և իմաստաբանական վերլուծությունների փոխազդեցությանը, նախադասության կառուցվածքի մեկնաբանմանը, բառերի նշանակությունների տարբերակմանը և թարգմանության ընթացքում սկզբնաղբյուր տեքստի բովանդակության պահպանման խնդիրներին։ Կարևորվում են լեզուների միջև իմաստային համապատասխանությունների հաստատումը, թարգմանական համարժեքության ապահովումը, լեզվամշակութային առանձնահատկությունների հաշվառումը և իմաստային երկիմաստությունների հաղթահարման մեթոդները։ Դիտարկվում են նաև մեքենական թարգմանության կանոնահեն, վիճակագրական և ժամանակակից նեյրոնային մոտեցումների շրջանակում իմաստաբանական տեղեկատվության օգտագործման հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց տեսական առավելություններն ու սահմանափակումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել լեզվաբանության, տրամաբանության, իմաստաբանության, հաշվողական լեզվաբանության և արհեստական բանականության մեթոդները՝ լեզվական իմաստի առավել ճշգրիտ մոդելավորման նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի մեքենական թարգմանության որակի բարձրացման, բնական լեզվի ավտոմատ վերլուծության, իմաստային տեղեկատվության մշակման և բազմալեզու համակարգերի կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, թարգմանության տեսության մասնագետների, հաշվողական լեզվաբանների, ծրագրավորողների, արհեստական բանականության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։