Ready-made Materials

Հրատարակությունը վերաբերում է XIX դարի քրիստոնեական համայնքների միջև դավանաբանական քննարկումներին և բողոքականության վերաբերյալ առաջադրված հարցերին տրված պատասխաններին։ Վերնագրի համաձայն՝ գրքում ներկայացված է Կոստանդնուպոլսի կաթոլիկ եկեղեցական շրջանակների հետ կապված բարձրաստիճան հոգևորականի՝ Մոնսինյոր Հասունի նամակը, որը թարգմանվել է ընթերցողների համար։ Նյութի կենտրոնում բողոքական քարոզչության, քրիստոնեական հավատքի մեկնաբանության և տարբեր դավանանքների միջև առկա տարաձայնությունների հարցերն են։ XIX դարում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքներում կաթոլիկ և բողոքական ուղղությունների տարածումը, դրանց նկատմամբ վերաբերմունքը և եկեղեցական ինքնության շուրջ քննարկումները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում կրոնական ու հասարակական կյանքում։ Նման հրապարակումները նպատակ ունեին ներկայացնելու որոշակի դավանաբանական դիրքորոշումներ, պարզաբանելու վիճարկվող հարցեր և ընթերցողին ծանոթացնելու տարբեր եկեղեցական շրջանակների փաստարկներին։ Նամակի թարգմանական ձևաչափը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես էին այլալեզու կրոնական նյութերը հասանելի դառնում հայերեն ընթերցողին։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ կրոնական գրականության պատմության, կաթոլիկության և բողոքականության միջև աստվածաբանական բանավեճերի, ինչպես նաև XIX դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքների հոգևոր ու հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է բողոքականության՝ որպես քրիստոնեական դավանանքի ընկալմանը և այն հարցին, թե արդյոք բողոքականների հավատքը կարելի է համարել նոր կրոն։ Թեման առնչվում է քրիստոնեության պատմական զարգացմանը, եկեղեցական ավանդույթների տարբերություններին և հավատքի հիմնադրույթների մեկնաբանությանը։ Բողոքականությունը ձևավորվել է XVI դարի Ռեֆորմացիայի ընթացքում՝ առաջ բերելով քրիստոնեական վարդապետության, եկեղեցու հեղինակության, Սուրբ Գրքի մեկնաբանության և կրոնական ծեսերի վերաբերյալ նոր մոտեցումներ։ Միաժամանակ բողոքական եկեղեցիները շարունակում են իրենց հավատքը դիտարկել քրիստոնեական ավանդույթի շրջանակում՝ ընդգծելով Հիսուս Քրիստոսի դերը, Աստվածաշնչի նշանակությունը և քրիստոնեական փրկության գաղափարը։ Այս հարցերի շուրջ քննարկումները կարևոր տեղ են զբաղեցրել տարբեր քրիստոնեական համայնքների միջև դավանաբանական բանավեճերում։ Աշխատության վերնագիրը ցույց է տալիս, որ այն նպատակ ունի անդրադառնալու բողոքական հավատքի բնույթին և դրա՝ նոր կրոն համարվելու վերաբերյալ տեսակետներին։ Նման գրականությունը կարող էր ծառայել կրոնական դիրքորոշումների պարզաբանմանը, ընթերցողների տեղեկացվածության բարձրացմանը և դավանաբանական տարաձայնությունների քննարկմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է XIX դարի հայերեն կրոնական գրականության, բողոքականության պատմության և քրիստոնեական համայնքների միջև մտավոր ու աստվածաբանական բանավեճերի ուսումնասիրության համար։

«Բօլին» վերնագրով հրատարակության բովանդակությունն ու ժանրային պատկանելությունը միայն վերնագրի հիման վրա հստակ որոշել հնարավոր չէ։ Վերնագիրը կարող է լինել անձնանուն, տեղանուն կամ այլ լեզվից հայերեն գրությամբ փոխանցված բառ։ Հետևաբար, առանց լրացուցիչ հաստատված տեղեկության, ճիշտ չէ այն կապել որոշակի պատմական դեպքի, գրական սյուժեի կամ թեմատիկ ուղղության հետ։ XIX դարի հայերեն տպագիր ժառանգության մեջ ընդգրկված էին բազմաբնույթ գրքեր՝ գեղարվեստական ստեղծագործություններ, թարգմանություններ, պատմական նյութեր, ուսումնական ձեռնարկներ և հասարակական նշանակության հրապարակումներ։ Դրանք արտացոլում էին հայ ընթերցող հանրության հետաքրքրությունների բազմազանությունը և նպաստում գրական ու մշակութային կյանքի զարգացմանը։ Այս հրատարակությունը կարևոր է որպես հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության նյութ՝ կապված Զմյուռնիայի հայերեն տպագրական միջավայրի հետ, որտեղ ձևավորվել և տարածվել են հայերեն գրավոր մշակույթի տարբեր դրսևորումներ։ Այն կարող է հետաքրքրել հին գրքերի մատենագիտությամբ, հայ տպագրության պատմությամբ և XIX դարի հայ համայնքների մշակութային կյանքով զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Վերնագրի ճշգրիտ իմաստի և գրքի թեմայի հաստատումը թույլ կտա ավելի որոշակիորեն ներկայացնել դրա գրական կամ պատմական նշանակությունը։

Հրատարակության վերնագիրը ներկայացված է օսմաներենից հայատառ փոխանցված ձևով և, ըստ բառային կառուցվածքի, կարող է առնչվել անձնական հիշողություններին, սիրային հարաբերություններին կամ անցյալի իրադարձությունների պատմությանը։ «Հաթըրասը» օսմաներենում նշանակում է հիշողություն կամ հուշ, իսկ «սևգի» և «կյուզեշթի» նման բառային ձևերը կարող են կապ ունենալ սիրո և անցյալի հետ։ Այդ պատճառով վերնագիրը հնարավոր է մեկնաբանել որպես սիրային հիշողությունների կամ անցյալում տեղի ունեցած սիրային պատմության մասին երկ, սակայն ամբողջական ճշգրիտ թարգմանությունը մնում է անորոշ։ Նմանատիպ գրական ստեղծագործություններում հիշողությունը հաճախ դառնում է պատմողական հիմք՝ ներկայացնելու մարդկային զգացմունքները, անձնական հարաբերությունները, բաժանումը, կարոտը և ժամանակի ընթացքում փոխվող ապրումները։ Սիրային թեմաներով արձակը XIX դարի ընթերցողական մշակույթում կարևոր տեղ ուներ՝ ընթերցողին առաջարկելով հուզական պատմություններ և մարդկային հարաբերությունների շուրջ մտորումներ։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում օսմաներենով և հայատառ գրությամբ շրջանառված գրական նյութերի, տարածաշրջանի բազմալեզու գրքային մշակույթի և XIX դարի սիրային արձակի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է պատմական գրքագրության մեջ օտարալեզու վերնագրերի հայատառ փոխանցման ավանդույթի մասին։

«Գազամիա» վերնագրով հրատարակության բովանդակային ուղղությունը միայն վերնագրի հիման վրա հստակ որոշել հնարավոր չէ։ Վերնագիրը կարող է լինել անձնանուն, տեղանուն կամ այլ լեզվից փոխանցված բառային ձև, ուստի այն առանց լրացուցիչ հիմնավորման որևէ կոնկրետ պատմական իրադարձության կամ գրական ժանրի հետ կապելը ճիշտ չի լինի։ XIX դարի հայերեն տպագիր ժառանգության մեջ հանդիպում են տարբեր բնույթի կարճ հրատարակություններ՝ գեղարվեստական պատումներ, հասարակական ու պատմական նյութեր, թարգմանություններ, ինչպես նաև կրոնական կամ ուսուցողական գրքույկներ։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր են ժամանակաշրջանի ընթերցողական հետաքրքրությունների, գրական լեզվի զարգացման և տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է դիտարկվել որպես հայերեն տպագիր ժառանգության միավոր, որն արտացոլում է Կոստանդնուպոլսի հայալեզու հրատարակչական միջավայրի գործունեությունը XIX դարի կեսերին։ Այն հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել հայ գրքի պատմությամբ, հին հրատարակությունների մատենագիտությամբ և ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Բովանդակության ավելի հստակ բնութագրումը պահանջում է վերնագրի ճշգրիտ ընթերցման կամ գրքի թեման հաստատող լրացուցիչ մատենագիտական տվյալների առկայություն։

Հրատարակության վերնագիրը, հավանաբար, կապված է օսմանյան պատմական միջավայրում գործածվող «վալիդե» տիտղոսի հետ, որը նշանակում էր սուլթանի մայր և արքունական կյանքում կարող էր ունենալ կարևոր հասարակական ու քաղաքական դեր։ Այս համատեքստում գիրքը կարող է առնչվել օսմանյան պալատական միջավայրին, արքունական հարաբերություններին և իշխանության շուրջ ձևավորված պատմական իրադարձություններին։ Վալիդե սուլթանների ազդեցությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում պայմանավորված էր նրանց դիրքով, ընտանեկան կապերով և արքունական շրջանակներում ունեցած հեղինակությամբ։ Նրանց գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու Օսմանյան կայսրության կառավարման համակարգի ոչ պաշտոնական կողմերը, պալատական քաղաքականության առանձնահատկությունները և կանանց դերը իշխանական հարաբերություններում։ Այնուամենայնիվ, վերնագրի առաջին բաղադրիչի ճշգրիտ նույնականացումը պարզ չէ, ուստի հնարավոր չէ վստահորեն որոշել, թե կոնկրետ որ անձի կամ իրադարձության մասին է խոսքը։ Առաջին հատորը ներկայացնում է բազմահատոր հրատարակության սկզբնական մասը և կարող է պարունակել թեմայի նախնական շարադրանքը կամ պատմության առաջին փուլերը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, արքունական մշակույթով, պատմական կենսագրություններով և հայերեն տպագիր գրականության մեջ օսմանյան թեմաների ներկայացմամբ զբաղվող ընթերցողների համար։

Հրատարակության վերնագիրը, հավանաբար, վերաբերում է պատմական անձի կամ պետական գործչի, որի անունը կամ տիտղոսը փոխանցված է օսմաներենից հայատառ գրությամբ։ «Վալիդե» բառը օսմանյան պատմական միջավայրում գործածվել է սուլթանի մոր՝ վալիդե սուլթանի տիտղոսի իմաստով, ուստի վերնագիրը կարող է առնչվել պալատական կյանքին, արքունական հարաբերություններին և Օսմանյան պետության քաղաքական պատմությանը։ Այնուամենայնիվ, «Գաթիլի» բաղադրիչի ճշգրիտ նույնականացումը միայն այս գրությամբ հնարավոր չէ, և առանց լրացուցիչ հաստատված տվյալների ճիշտ չէ որոշակի անձի կամ իրադարձության վերագրել գիրքը։ Երկրորդ հատորի առկայությունը ցույց է տալիս, որ հրատարակությունը բազմահատոր աշխատության մաս է և նախատեսված է թեմայի ավելի ընդարձակ ներկայացման համար։ Նման պատմական երկերը կարող են կարևոր տեղեկություններ հաղորդել արքունական միջավայրի, իշխանության փոխանցման, պալատական ազդեցության և պետական կառավարման ոչ պաշտոնական հարաբերությունների վերաբերյալ՝ կախված բուն նյութի բնույթից։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, արքունական մշակույթով և պատմական անձանց շուրջ ձևավորված գրական ավանդույթներով զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև հայերեն տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության նյութ է՝ ցույց տալով օսմանյան պատմական թեմաների ներկայացումը հայ ընթերցողին։

Աշխատությունը վերնագրից ելնելով առնչվում է կաթոլիկ դավանանքին և դրա հետ կապված կրոնական հարցերին։ «Մեսելեսի» բառը, հավանաբար, կապված է օսմաներեն meselesi ձևի հետ, որը նշանակում է «հարց», «խնդիր» կամ «վեճի առարկա»։ Այսպիսով, վերնագիրը կարող է մատնանշել կաթոլիկության վերաբերյալ որևէ քննարկում, դավանաբանական խնդիր կամ եկեղեցական հարաբերություններին առնչվող հարցերի քննություն։ XIX դարում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքներում կաթոլիկ դավանանքի, եկեղեցական պատկանելության և կրոնական ինքնության շուրջ քննարկումները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում հասարակական ու հոգևոր կյանքում։ Այդ ժամանակաշրջանի կրոնական գրականությունն անդրադառնում էր տարբեր եկեղեցիների վարդապետական առանձնահատկություններին, հավատքի մեկնաբանություններին և համայնքային հարաբերություններին։ Նման աշխատությունները կարող էին ծառայել կրոնական գիտելիքների տարածմանը, դավանաբանական դիրքորոշումների ներկայացմանը կամ հակասությունների քննարկմանը։ Սակայն միայն վերնագրից հնարավոր չէ հստակ որոշել՝ գիրքը կաթոլիկության պաշտպանությո՞ւն է, քննադատությո՞ւն, թե՞ դրա վերաբերյալ չեզոք ուսումնասիրություն։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների կրոնական կյանքի, կաթոլիկության պատմության և XIX դարի հայերեն ու օսմաներեն միջավայրում շրջանառվող դավանաբանական գրականության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը վերնագրով առնչվում է Գալիային՝ հին ժամանակներում Արևմտյան Եվրոպայի ընդարձակ տարածաշրջանին, որն ընդգրկում էր ներկայիս Ֆրանսիայի մեծ մասը և հարակից տարածքներ։ Գալիայի պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին աշխարհի քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրության մեջ։ Տարածաշրջանը բնակեցված էր հիմնականում կելտական ցեղերով, որոնք ունեին իրենց լեզվական, հասարակական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Գալիայի և Հռոմի հարաբերությունները հատկապես նշանակալի դարձան Հուլիոս Կեսարի ռազմական արշավների ժամանակ, որոնց արդյունքում մ.թ.ա. I դարում տարածաշրջանի մեծ մասն անցավ հռոմեական տիրապետության ներքո։ Այդ գործընթացը հանգեցրեց տեղական հասարակությունների, կառավարման ձևերի և մշակութային կյանքի աստիճանական փոփոխությունների՝ միաժամանակ նպաստելով հռոմեական քաղաքական ու տնտեսական համակարգի տարածմանը։ Գալիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հին Եվրոպայի ժողովուրդների փոխհարաբերությունները, հռոմեական ընդարձակման հետևանքները և տարբեր մշակույթների փոխազդեցությունը։ Շմիդթի անունով ներկայացված այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հին աշխարհի պատմությամբ, Գալիայի անցյալով և Եվրոպայի պատմական զարգացման վաղ փուլերով զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև կարող է օգտակար լինել պատմության ուսուցման և հին քաղաքակրթությունների վերաբերյալ ընդհանուր գիտելիքների ընդլայնման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրականի պատմության կարևոր իրադարձություններից մեկին՝ Արծրունյաց թագավոր Սենեքերիմի օրոք տեղի ունեցած գաղթին։ Սենեքերիմ Արծրունին Վասպուրականի հայոց թագավորության վերջին թագավորն էր, որի իշխանության ժամանակաշրջանը կապված է տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակի փոփոխությունների և Բյուզանդական կայսրության հետ հարաբերությունների հետ։ XI դարի սկզբին Վասպուրականի թագավորությունը հայտնվեց արտաքին քաղաքական ճնշումների պայմաններում, և Սենեքերիմը թագավորությունը զիջեց Բյուզանդիային՝ իր ընտանիքի, իշխանական շրջապատի և բնակչության մի մասի հետ տեղափոխվելով կայսրության տարածք։ Այս իրադարձությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի միջնադարյան պատմության մեջ, քանի որ արտացոլում է հայկական թագավորությունների քաղաքական ինքնուրույնության աստիճանական թուլացումը, բնակչության տեղաշարժերը և հայ իշխանական տների հետագա ճակատագիրը։ Վասպուրականից գաղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայրենի տարածքի կորստի, իշխանական իշխանության փոփոխության, բնակչության վերաբնակեցման և հայկական համայնքների պատմական շարունակականության հարցերին։ Նման պատմագիտական աշխատությունները կարևոր են նաև Վասպուրականի պատմական հիշողության պահպանման, միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական զարգացումների ուսումնասիրման և Արծրունիների տոհմի պատմության ճանաչման համար։

Ստեղծագործության վերնագիրը հուշում է գաղտնի դատական կամ դատավորական մարմնի գործունեության շուրջ ծավալվող պատմություն, որի կենտրոնում կարող են լինել արդարադատության, դատավորների անկախության, գաղտնի քննության և իրավական պատասխանատվության հարցերը։ Դատական թեմաները գեղարվեստական գրականության մեջ հաճախ օգտագործվում են հասարակական հակասությունները, իշխանության և անհատի հարաբերությունները, արդարության որոնումը և բարոյական ընտրության դժվարությունները ներկայացնելու համար։ Անկախ դատավորների գաղափարը կարևոր է իրավական մտքի տեսանկյունից, քանի որ առնչվում է որոշումների անաչառությանը, օրենքի կիրառմանը և դատական իշխանության՝ արտաքին ազդեցություններից զերծ գործելուն։ Գաղտնի ատյանի հիշատակությունը կարող է մատնանշել փակ կամ ոչ հրապարակային դատական գործընթացների պատկերումը, ինչպես նաև այդպիսի միջավայրում առաջացող հակասություններն ու խորհրդավոր հանգամանքները։ XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության մեջ հասարակական և իրավական թեմաներով երկերը նպաստել են ընթերցողների ուշադրությունը մարդու իրավունքների, արդարության և հասարակական կարգի խնդիրների վրա հրավիրելուն։ Միաժամանակ վերնագիրն ինքնին բավարար չէ ստեղծագործության կոնկրետ սյուժեն, հերոսներին կամ պատմական հիմքը որոշելու համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գեղարվեստական արձակի, դատական թեմաների գրական արտացոլման, իրավական պատկերացումների և XIX դարի հայ տպագիր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը վերնագրից ելնելով անդրադառնում է կղերականության՝ հոգևորականության և եկեղեցական հաստատությունների գործունեության շուրջ ձևավորված գաղտնիքներին ու հակասություններին։ «Արյունալի վիհեր» արտահայտությունը հաղորդում է դրամատիկ և քննադատական երանգ՝ ակնարկելով ծանր իրադարձությունների, մարդկային ողբերգությունների կամ իշխանության չարաշահման թեմաներով հնարավոր պատմողական նյութ։ XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության մեջ կրոնական հաստատությունների, հոգևոր իշխանության և հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ քննադատական երկերը հաճախ արտահայտել են ժամանակի գաղափարական տարաձայնություններն ու հասարակական քննարկումները։ Նման գործերը կարող էին ընթերցողին ներկայացնել հոգևորականության դերի, կրոնական հեղինակության, բարոյական պատասխանատվության և անհատի ու հաստատության փոխհարաբերությունների հարցերը՝ դրանք դիտարկելով պատմական կամ գեղարվեստական պատումի միջոցով։ Վերնագրի ձևակերպումը հուշում է սուր, հնարավոր է՝ բացահայտող կամ դատապարտող բնույթ, սակայն միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել կոնկրետ դեպքերի, անձանց կամ պատմական իրադարձությունների առկայությունը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հասարակական մտքի պատմության, կրոնական թեմաներով քննադատական գրականության և XIX դարի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես ժամանակաշրջանի տպագիր ժառանգության օրինակ, որն արտացոլում է եկեղեցու և հասարակության հարաբերությունների շուրջ ձևավորված գրական հետաքրքրությունները։

Ստեղծագործությունը վերնագրից ելնելով առնչվում է հավատաքննության՝ ինկվիզիցիայի պատմական երևույթին և դրա շուրջ ձևավորված գաղտնիքներին։ Հավատաքննությունը միջնադարյան և վաղ նոր ժամանակների եվրոպական պատմության կարևոր ու բարդ թեմաներից է, որը կապված է եկեղեցական իշխանության, կրոնական հայացքների վերահսկողության, հավատքի վերաբերյալ վեճերի և հասարակական կյանքի վրա կրոնական հաստատությունների ազդեցության հետ։ Այս թեման գեղարվեստական գրականության մեջ հաճախ օգտագործվել է լարված իրադարձություններ, գաղտնի գործողություններ, իշխանության և անհատի բախումներ ու բարոյական երկընտրանքներ ներկայացնելու համար։ Վերնագիրը կարող է մատնանշել հավատաքննության հաստատությունների գործունեության ոչ հրապարակային կողմերը կամ այդ միջավայրում ծավալվող մարդկային պատմությունը, սակայն առանց ստեղծագործության սյուժեի վերաբերյալ լրացուցիչ հաստատված տվյալների հնարավոր չէ որոշակիորեն ներկայացնել հերոսներին, իրադարձությունների ընթացքը կամ հեղինակի դիրքորոշումը։ Հատորի ծավալն ու առանձին հատորի ձևաչափը վկայում են ընդարձակ ընթերցողական երկի մասին, որը նախատեսված էր մանրամասն ու շարունակական ընթերցանության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության, պատմական թեմաներով արձակի, կրոնական հաստատությունների պատմության և հավատաքննության՝ գրականության մեջ ունեցած արտացոլման ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարևոր նյութ է ժամանակաշրջանի հայ տպագիր մշակույթի և ընթերցողական հետաքրքրությունների պատմության տեսանկյունից։

Ստեղծագործությունը պատկանում է գեղարվեստական արձակի այն երկերին, որոնց վերնագիրը սիրային հարաբերությունների, գաղտնիքների և Արարատի հետ կապված իրադարձությունների շուրջ ձևավորվող պատմություն է հուշում։ Սիրո և գաղտնիքի թեմաները գրականության մեջ հաճախ ծառայում են որպես սյուժեի զարգացման առանցք՝ ընթերցողին ներգրավելով հերոսների անձնական ապրումների, փոխհարաբերությունների, ներքին հակասությունների և նրանց առջև ծառացած հանգամանքների մեջ։ Արարատի հիշատակությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է նաև հայկական աշխարհագրական ու մշակութային միջավայրի հետ առնչության նշանակություն՝ այդ վայրը ներկայացնելով որպես պատմության կարևոր տարածական հենակետ։ XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության մեջ նմանատիպ վերնագրերով երկերը նպաստել են ընթերցանության հետաքրքրության ընդլայնմանը և ընթերցողին առաջարկել են հուզական, երևակայական ու երբեմն խորհրդավոր իրադարձություններով հարուստ պատմություններ։ Հատորի առկայությունը ցույց է տալիս, որ ստեղծագործությունը նախատեսված էր շարունակական ընթերցանության համար, ինչը բնորոշ էր ժամանակի բազմահատոր կամ մասերով հրատարակվող գեղարվեստական երկերին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, սիրային արձակի զարգացմամբ, XIX դարի ընթերցանության մշակույթով և Արարատի՝ գրական պատկերացումներում ունեցած խորհրդանշական նշանակությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։