Ready-made Materials

Ժողովածուն նվիրված է երգիչ Ջամալի քնարական երգերին և ներկայացնում է հայ երգային մշակույթի այն շերտը, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում անձնական ապրումների, սիրո, կարոտի և մարդկային զգացմունքների գեղարվեստական արտահայտությունները։ Քնարական երգը բանավոր և գրավոր երաժշտական-բանաստեղծական ավանդույթներում ծառայում է ներաշխարհի, հույզերի ու անհատական ապրումների փոխանցմանը՝ դրանք դարձնելով ունկնդրի և ընթերցողի համար հասկանալի ու հարազատ։ Նման երգերը կարող են արտացոլել իրենց ժամանակի լեզվական առանձնահատկությունները, գեղարվեստական ճաշակը և ժողովրդական երգարվեստին բնորոշ արտահայտչամիջոցները։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում Ջամալի անվան հետ կապված երգային ժառանգության ուսումնասիրության, հայ քնարական երգերի թեմատիկ բազմազանության և XIX դարի վերջի տպագիր երգարանների պատմության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ժողովրդական և աշուղական երգարվեստով, հայ բանաստեղծական մշակույթով ու երաժշտական բանահյուսությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են երգային ստեղծագործությունները գրավոր ձևով պահպանվել և տարածվել՝ նպաստելով կատարողական ավանդույթի և գրական հիշողության շարունակականությանը։ Այս առումով այն հայ երգային մշակույթի պատմական մատենագիտական ժառանգության մաս է։

Ժողովածուն ներկայացնում է Պատկանյան ազգանունը կրող վարժապետի երգերը՝ միավորելով հայերեն երգային և բանաստեղծական ստեղծագործություններ մեկ հրատարակության մեջ։ Վերնագրում նշված «վարժապետ» բնորոշումը մատնանշում է հեղինակի կամ ստեղծագործությունների հետ կապված անձի մանկավարժական գործունեությունը՝ ընդգծելով կրթության և գրականության միջև հնարավոր կապը։ XIX դարի հայ մշակութային կյանքում երգերն ու բանաստեղծությունները կարևոր դեր էին կատարում ազգային լեզվի պահպանման, գրական ճաշակի ձևավորման և հասարակական գաղափարների տարածման գործում։ Երգարանային ժողովածուները կարող էին ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության, այնպես էլ ուսումնական կամ հավաքական երգեցողության նպատակներին՝ նպաստելով գրական ստեղծագործությունների տարածմանը տարբեր միջավայրերում։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երգային գրականության, բանաստեղծական ժառանգության և XIX դարի կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև Պատկանյան ազգանվան հետ կապված գրական ժառանգության մատենագիտական ուսումնասիրությունների, պատմական երգարանների համեմատական քննության և ժամանակաշրջանի հայալեզու տպագիր մշակույթի հետազոտության ընթացքում։ Ժողովածուն հայ գրքի պատմության շրջանակում դիտարկելի է որպես երգային ստեղծագործությունների պահպանման և ընթերցողին փոխանցման օրինակ։

Աշխատությունն ընդգրկում է Տիրամոր թեմային նվիրված երեք ճարտասանական ճառեր, որոնք կապվում են ֆրանսիական եկեղեցական ճարտասանության նշանավոր ներկայացուցիչների՝ Ժակ-Բենին Բոսյուեի, Ժան-Բատիստ Մասիլիոնի և հայր Լուի Բուրդալուի անունների հետ։ Գիրքը ներկայացնում է քրիստոնեական քարոզչության և հոգևոր խոսքի այն ավանդույթը, որի շրջանակում կրոնական գաղափարները բացատրվում են համոզիչ շարադրանքի, աստվածաբանական մեկնաբանության և հուզական ներգործության միջոցով։ Տիրամոր կերպարը քրիստոնեական ավանդության մեջ ունի առանձնահատուկ նշանակություն՝ կապված նրա սրբության, հավատքի, խոնարհության և մայրության խորհրդի հետ։ Նրան նվիրված ճառերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են եկեղեցական հեղինակները մեկնաբանել Մարիամ Աստվածածնի դերը հավատացյալի հոգևոր կյանքում և ինչպես են այդ գաղափարներն արտահայտել քարոզչական խոսքի միջոցով։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում կրոնական գրականության, կաթոլիկ աստվածաբանության, Մարիամի պաշտամունքի պատմության և եվրոպական ճարտասանական ավանդույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայերեն թարգմանական գրականության պատմության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես են եվրոպական եկեղեցական մտքի և քարոզչության երկերը ներկայացվել հայ ընթերցողին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կրոնագիտությամբ, եկեղեցական պատմությամբ, գրականությամբ և ճարտասանության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգի բուսական աշխարհին՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի բնական միջավայրի և բուսականության ուսումնասիրությանն առնչվող հարցեր։ Այն կարևոր նյութ է Հայաստանի պատմական տարածքների բնաշխարհագրական առանձնահատկությունների, բույսերի տարածվածության և տեղական բուսական պաշարների վերաբերյալ պատկերացում կազմելու համար։ Բուսականությունը սերտորեն կապված է տեղանքի աշխարհագրական դիրքի, բարձրությունների տարբերության, կլիմայական պայմանների, հողի հատկությունների և ջրային ռեսուրսների հետ, ուստի նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել տվյալ տարածաշրջանի բնության բազմազանության ճանաչմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բուսաբանության, բնագիտության և աշխարհագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր կարող է լինել Երևանի նահանգի բնագիտական ժառանգությունն ուսումնասիրելիս։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ բնագիտական մտքի զարգացման պատմությանը և բնության ուսումնասիրության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը XIX դարում։ Գիրքը արժեքավոր է նաև Հայաստանի պատմական բնաշխարհի վերաբերյալ գրավոր աղբյուրների հավաքածուների համար՝ որպես տարածաշրջանային բուսականության թեմային նվիրված առանձին աշխատություն։ Այն կարող է օգտագործվել պատմական բնագիտական գրականության, տեղական բնության նկարագրությունների և Հայաստանի բուսական աշխարհի ուսումնասիրման մեթոդների զարգացման վերաբերյալ հետազոտություններում։

Աշխատությունը բաղկացած է երեք զրույցից, որոնց առանցքում քրիստոնեական փրկության գաղափարն է և դրա շուրջ քարոզչի ու համայնքի անդամի միջև ծավալվող խոսակցությունը։ Զրույցի ձևը կրոնական ուսուցման տարածված եղանակներից է, քանի որ հնարավորություն է տալիս հարցերի և պատասխանների միջոցով ներկայացնելու հավատքի հիմնադրույթները, պարզաբանելու աստվածաբանական հասկացությունները և անդրադառնալու մարդու հոգևոր կյանքի կարևոր խնդիրներին։ Քրիստոնեական ուսմունքում փրկության գաղափարը կապված է մեղքի, ապաշխարության, հավատի, աստվածային շնորհի և մարդու՝ Աստծո հետ հարաբերության հետ։ Նման գրությունները նպատակ ունեն ընթերցողին մղելու ինքնաքննության, հոգևոր որոնումների և քրիստոնեական արժեքների գիտակցված ընկալման։ Քարոզչի և համայնքի անդամի երկխոսությունը նաև արտացոլում է կրոնական գիտելիքների փոխանցման ու հավատացյալների հոգևոր առաջնորդության ավանդույթը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայերեն կրոնական ուսուցողական գրականության համատեքստում, երբ զրույցի և հարցուպատասխանի ձևերը կիրառվում էին հավատքի սկզբունքները մատչելիորեն ներկայացնելու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել քրիստոնեական դավանաբանությամբ, կրոնական քարոզչության պատմությամբ, հոգևոր դաստիարակությամբ և հայերեն կրոնական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

«Երեք կատվի պատմությունը» փոքրածավալ հրատարակություն է, որի վերնագիրը մատնանշում է կատուների կերպարների շուրջ կառուցված պատմողական նյութ։ Կենդանիների մասին պատմությունները մանկական գրականության տարածված ձևերից են․ դրանց միջոցով երեխաներին ծանոթացնում են կենդանիների վարքագծին, առօրյա կյանքի տարբեր իրավիճակներին և մարդկային հարաբերություններ հիշեցնող վարքային դրսևորումներին։ Կենդանիների կերպարները կարող են օգտագործվել նաև բարության, հոգատարության, ընկերության, պատասխանատվության և փոխօգնության գաղափարներն արտահայտելու համար։ Նման պատմությունները նպաստում են երեխայի երևակայության զարգացմանը, ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը և պարզ պատմողական տեքստերի ընկալման հմտությունների ամրապնդմանը։ Կարճ ծավալը հրատարակությունը դարձնում է հարմար վաղ ընթերցանության և երեխաների հետ համատեղ ընթերցելու համար։ Այն կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի վերջի հայերեն մանկական տպագիր գրականության համատեքստում, երբ երեխաների համար նախատեսված ընթերցանության նյութերը կարևոր դեր էին խաղում կրթության և դաստիարակության գործում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մանկական գրականության, կենդանիների կերպարների միջոցով բարոյական գաղափարների ներկայացման և հայերեն մանկական հրատարակությունների պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

Գիրքը Ալեքսանդր Դյումայի «Երեք հրացանակիրները» վեպի հայերեն հրատարակության երրորդ հատորն է։ Ստեղծագործությունը ֆրանսիական արկածային և պատմական արձակի հայտնի նմուշներից է, որի իրադարձությունները ծավալվում են 17-րդ դարի Ֆրանսիայում՝ թագավորական արքունիքի, քաղաքական հակասությունների և պալատական հարաբերությունների միջավայրում։ Պատումի կենտրոնում են դ’Արտանյանը և երեք հրացանակիրները՝ Աթոսը, Պորտոսը և Արամիսը, որոնց ընկերությունը, հավատարմությունը, խիզախությունն ու փոխադարձ աջակցությունը կարևոր դեր են խաղում պատմության զարգացման մեջ։ Վեպում արկածային դրվագները զուգորդվում են սուսերամարտով, գաղտնի առաքելություններով, ինտրիգներով և պատվի ու պարտքի շուրջ բախումներով։ Հեղինակի աշխույժ պատումը և կերպարների տարբեր բնավորությունները ստեղծագործությունը դարձրել են լայն ընթերցողական հետաքրքրություն ունեցող երկ։ Հայերեն հրատարակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու 19-րդ դարում եվրոպական գեղարվեստական գրականության տարածմանը հայ ընթերցողների շրջանում և թարգմանական գրականության դերին հայ գրական մշակույթի զարգացման գործում։ Հատորը կարող է հետաքրքրել Ալեքսանդր Դյումայի ստեղծագործությամբ, արկածային վեպի պատմությամբ և հայերեն թարգմանական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է ազգային երգիչների ստեղծագործական ժառանգությունը՝ ընդգրկվելով հայ երգային և բանաստեղծական մշակույթի պահպանման ու տարածման պատմության մեջ։ Ազգային երգիչների արվեստը կարևոր դեր է ունեցել ժողովրդի հոգևոր կյանքի, պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության արտահայտման գործում։ Նրանց երգերում արտացոլվել են մարդկային զգացմունքները, սիրո ու կարոտի ապրումները, հայրենիքի և ժողովրդի հանդեպ կապվածությունը, բարոյական պատկերացումները և հասարակական կյանքի տարբեր դրսևորումները։ Երգերը հաճախ փոխանցվել են բանավոր ավանդությամբ, կատարվել տարբեր համայնքներում և ժամանակի ընթացքում ձեռք բերել տարբերակներ՝ պահպանելով իրենց հիմնական թեմաներն ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Դրանց տպագիր հավաքումն ու տարածումը նպաստել են ստեղծագործությունների ամրագրմանը, ընթերցողների շրջանակի ընդլայնմանը և հետագա սերունդների համար մշակութային ժառանգության պահպանմանը։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել հայ աշուղական արվեստի, երաժշտական բանահյուսության, բանաստեղծական լեզվի և 19-րդ դարի հայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու ազգային երգարվեստի գրավոր ներկայացման ձևերին և տպագիր գրքի դերին ժողովրդական ու հեղինակային ստեղծագործությունների տարածման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երգային ժառանգությամբ և դրա պատմական զարգացմամբ զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը նվիրված է ազգային երգիչների ստեղծագործություններին և ներկայացնում է հայ երգային ու բանաստեղծական ավանդույթի գրավոր ժառանգության մի հատված։ Ազգային երգիչները կարևոր դեր են ունեցել ժողովրդի մշակութային հիշողության պահպանման, պատմական իրադարձությունների, հասարակական տրամադրությունների և մարդկային ապրումների արտահայտման գործում։ Նրանց երգերում կարող են արտացոլվել հայրենիքի հանդեպ սերը, ազգային ինքնագիտակցությունը, առօրյա կյանքի պատկերները, անձնական զգացմունքները և բարոյական արժեքները։ Երգային ստեղծագործությունները հաճախ տարածվել են բանավոր կատարման միջոցով՝ սերնդեսերունդ փոխանցվելով և փոփոխվելով տարբեր միջավայրերում։ Դրանց գրավոր ամրագրումը նպաստել է երգերի պահպանմանը և հետագա ուսումնասիրությանը՝ հնարավորություն տալով ուշադրություն դարձնելու լեզվական առանձնահատկություններին, բանաստեղծական ձևերին և ազգային մշակույթի արտահայտման եղանակներին։ Նման ժողովածուները կարևոր աղբյուր են հայ երաժշտական բանահյուսության, աշուղական արվեստի և 19-րդ դարի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Դրանք նաև արտացոլում են ազգային երգարվեստի նկատմամբ հետաքրքրության աճը և տպագիր գրքի միջոցով մշակութային ժառանգությունը պահպանելու ձգտումը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ երգային ավանդույթներով, ազգային բանաստեղծությամբ և հայ մշակույթի պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

«Երկինք և երկիր» վերնագրով հրատարակությունը առնչվում է աշխարհի, բնության և մարդու շրջապատող իրականության վերաբերյալ պատկերացումներին։ Երկինքը և երկիրը տարբեր մշակույթներում ու մտավոր ավանդույթներում ունեն ինչպես բնագիտական, այնպես էլ խորհրդանշական նշանակություն՝ ներկայացնելով տիեզերքի ամբողջությունը, վերին ու ստորին աշխարհների հարաբերությունը և մարդու տեղը բնության մեջ։ Այս թեման կարող է դիտարկվել բնության ճանաչողության, աշխարհայացքի ձևավորման և մարդու՝ շրջակա միջավայրի մասին պատկերացումների պատմության համատեքստում։ 19-րդ դարում հայերեն տպագիր գրականության մեջ աստիճանաբար տարածվում էին տարբեր բնույթի գիտելիքներ ու գաղափարներ, որոնք նպաստում էին ընթերցողների մտահորիզոնի ընդլայնմանը և աշխարհի վերաբերյալ հարցերի քննարկմանը։ Նման վերնագրով փոքրածավալ հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել բնության մասին պատկերացումների, փիլիսոփայական մտածողության և հայերեն գրավոր մշակույթի պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Այն նաև մատենագիտական նշանակություն ունի՝ որպես 19-րդ դարի հայերեն տպագիր ժառանգության միավոր, որն ընդգրկվում է ժամանակաշրջանի մտավոր ու մշակութային հրատարակությունների ընդհանուր շրջանակում։ Գիրքը կարող է օգտագործվել հին հայերեն գրքերի թեմատիկ դասակարգման և այդ շրջանի ընթերցողական հետաքրքրությունների ուսումնասիրության ընթացքում։

Աշխատությունը նվիրված է Դավիթ մարգարեի սաղմոսներին և դրանց շուրջ հոգևոր խորհրդածություններին՝ ներկայացնելով Սուրբ Գրքի այս կարևոր հատվածի կրոնական ու բարոյական նշանակությունը։ Սաղմոսները քրիստոնեական աղոթական ավանդության առանցքային բաղադրիչներից են, որոնցում արտահայտվում են Աստծուն ուղղված փառաբանություն, ապաշխարություն, գոհություն, օգնության խնդրանք և վստահություն աստվածային ողորմության հանդեպ։ Դրանք արտացոլում են մարդկային հոգեվիճակների բազմազանությունը՝ հույսից ու երախտագիտությունից մինչև վիշտ, զղջում և մխիթարության որոնում։ Սաղմոսների շուրջ խորհրդածությունը հավատացյալին հնարավորություն է տալիս խորանալու դրանց իմաստի մեջ, խորհելու հոգևոր կյանքի, բարոյական պատասխանատվության, հավատի ամրության և Աստծո հետ մարդու հարաբերության մասին։ Նման աշխատությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել հայ եկեղեցական գրականության մեջ՝ ծառայելով անձնական աղոթքի, հոգևոր ընթերցանության և կրոնական ուսուցման նպատակներին։ Դրանք նպաստել են աստվածաշնչյան տեքստերի ընկալմանը և դրանց գաղափարների կիրառմանը հավատացյալի առօրյա կյանքում։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել սաղմոսների մեկնությամբ, հայ քրիստոնեական հոգևոր ավանդույթով, աստվածաշնչագիտությամբ և հայերեն կրոնական գրականության պատմությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։

Ռ. Պերպերյանի այս աշխատությունը միավորում է երկու բանախոսություն և պատկանում է հայերեն հրապարակային խոսքի ու մտավոր կյանքի պատմությանն առնչվող գրականությանը։ Բանախոսությունը հասարակական գաղափարների փոխանցման, գիտելիքների տարածման և լսարանի հետ մտավոր երկխոսություն հաստատելու կարևոր միջոց է։ Նման ելույթներում կարող են արծարծվել կրթական, բարոյական, մշակութային և հասարակական հարցեր, ներկայացվել որոշակի տեսակետներ ու փաստարկներ, ինչպես նաև խրախուսվել քննադատական մտածողությունն ու հանրային քննարկումը։ Ռ. Պերպերյանի անունը կապված է հայ կրթական և մտավոր միջավայրի հետ, իսկ նրա աշխատության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել 19-րդ դարի հայ բանախոսական մշակույթի և հրապարակային խոսքի առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Երկու բանախոսությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հեղինակի խոսքի կառուցվածքը, գաղափարների շարադրման եղանակները և լսարանին դիմելու ձևերը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հրապարակախոսության, կրթական մտքի, բանախոսական արվեստի և արևմտահայ մտավոր կյանքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև արժեքավոր մատենագիտական նյութ է՝ 19-րդ դարի հայերեն տպագիր գրականության և հասարակական գաղափարների տարածման ուղիների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Գիրքը միավորում է պատմողական և ուսուցողական տարրեր՝ կենտրոնանալով երկու խնձոր վաճառող տղաների պատմության և թվաբանության ուսուցման վրա։ Վերնագրում նշված առօրյա իրավիճակը կապում է երեխաների կենսափորձը թվային հաշվարկների հետ՝ մաթեմատիկական գիտելիքները դարձնելով ավելի հասկանալի և կիրառական։ Նման ուսումնական պատմությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել մանկավարժական գրականության մեջ, քանի որ հնարավորություն են տվել թվաբանության սկզբունքները ներկայացնելու ծանոթ առարկաների, առևտրային պարզ գործողությունների և գործնական խնդիրների միջոցով։ Հաշվելու, քանակները համեմատելու, գումարային հարաբերությունները հասկանալու և տրամաբանական եզրահանգումներ կատարելու կարողությունները տարրական կրթության հիմնարար բաղադրիչներից են։ Պատմության մեջ «մեծ պապի թվաբանության» հիշատակումը նաև ընդգծում է սերունդների միջև գիտելիքների փոխանցման և ավագների փորձի կրթական նշանակության գաղափարը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայալեզու մանկավարժական գրականության համատեքստում, երբ ուսումնական գրքերը նպաստում էին մայրենի լեզվով կրթության տարածմանը և երեխաների համար մատչելի նյութերի ստեղծմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում մանկական ընթերցանության, թվաբանության դասավանդման պատմության և հայ կրթական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ազգակիցներին ուղղված հրապարակախոսական բնույթի գրություն է, որի վերնագիրը մատնանշում է հեղինակի՝ հայ համայնքի անդամների հետ անմիջական խոսակցության և ընդհանուր հարցերի շուրջ մտորումների նպատակը։ Ազգակիցներին ուղղված նման գրությունները 19-րդ դարի հայ մտավոր ու հասարակական կյանքում կարևոր միջոց էին՝ համախմբման, փոխադարձ պատասխանատվության, ազգային պատկանելության և համայնքային խնդիրների շուրջ գաղափարներ արտահայտելու համար։ Դրանք կարող էին անդրադառնալ հասարակական հարաբերություններին, բարոյական պարտավորություններին, կրթությանն ու մշակույթին, ինչպես նաև հայության ներքին կյանքի և համերաշխության կարևորությանը։ Այսպիսի հրապարակումները հաճախ ձգտում էին ընթերցողին ներգրավել հանրային քննարկման մեջ՝ կոչ անելով ուշադրություն դարձնել ընդհանուր շահերին, պահպանել ազգային ավանդույթները և գիտակցել համայնքի անդամների փոխկապակցվածությունը։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ հրապարակախոսության և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման համատեքստում, երբ տպագիր խոսքը նշանակալի դեր ուներ հասարակական կարծիքի ձևավորման և գաղափարների տարածման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ հասարակական մտքի պատմությամբ, ազգային ինքնության հարցերով, արևմտահայ համայնքային կյանքով և հայերեն տպագիր հրապարակումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։