Ready-made Materials

Հրատարակությունը ներկայացնում է հայ նկարիչ և գրքի ձևավորման վարպետ Ռուբեն Բեդրոսյանի ստեղծած մատենանիշների՝ գրքերի սեփականատիրությունը նշող փոքրածավալ գրաֆիկական ստեղծագործությունների ընտրանին։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նկարչի գեղարվեստական մտածողությունը և նրա ներդրումը հայկական գրքային գրաֆիկայի զարգացման մեջ։ Մատենանիշը այստեղ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գրքի պատկանելությունը ցույց տվող գործնական նշան, այլև որպես ինքնուրույն գեղարվեստական ստեղծագործություն, որտեղ սահմանափակ տարածության մեջ համադրվում են պատկերային խորհրդանիշները, տառարվեստը, զարդանախշային տարրերը և տվյալ անձի հետաքրքրությունները կամ մասնագիտական գործունեությունը բնութագրող մոտիվները։ Բեդրոսյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է արտահայտչական միջոցների խնայող և նպատակային կիրառումը, հորինվածքի ամբողջականությունը, սևի ու սպիտակի հարաբերակցության մշակվածությունը և յուրաքանչյուր մանրամասնի իմաստային նշանակությունը։ Նրա աշխատանքներում տառերը հաճախ դառնում են պատկերի լիարժեք բաղադրիչ՝ ոչ միայն տեղեկություն հաղորդելով գրքի սեփականատիրոջ մասին, այլև մասնակցելով ընդհանուր գեղարվեստական կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հատկանշական է նաև փայտափորագրության և գծանկարչական այլ միջոցների կիրառումը, որոնց շնորհիվ ստեղծագործությունները ձեռք են բերում հստակ ու լակոնիկ արտահայտչականություն։ Մատենանիշերում հանդիպող ճարտարապետական, գրքային, մշակութային և անհատական խորհրդանշանները հնարավորություն են տալիս փոքր ձևաչափում ներկայացնելու հասցեատիրոջ հետաքրքրությունները և ստեղծելու անհատականացված պատկերային կերպար։ Ժողովածուն կարևոր է նաև հայկական մատենանիշային արվեստի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հեղինակի գործունեությունը նշանակալի դեր է ունեցել այդ գրաֆիկական ժանրի տարածման և զարգացման գործում Հայաստանում։ Միաժամանակ նյութը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրքի պատմության, տպագիր մշակույթի և գրքային ձևավորման ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով գրքի ու կերպարվեստի փոխազդեցության առանձնահատուկ ձևերից մեկը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հայկական փոքրածավալ գրաֆիկայի արժեքավոր հավաքածու, որը ներկայացնում է նկարչի ստեղծագործական անհատականությունը և մատենանիշը՝ որպես գրքային մշակույթի, գեղարվեստական ձևավորման ու անձնական գրադարանի ինքնության արտահայտման յուրահատուկ միջոց։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում լճակային ձկնաբուծության զարգացման տնտեսական, կազմակերպական, տեխնոլոգիական և բնապահպանական խնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ոլորտի արդյունավետության ու կայունության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ձկնաբուծական տնտեսությունների գործունեության պայմաններն են, արտադրական ռեսուրսների օգտագործումը, արտադրության ծավալների և ինքնարժեքի ձևավորումը, տնտեսությունների տեխնիկական հագեցվածությունը և արտադրանքի իրացման հնարավորությունները։ Քննվում է ջրային ռեսուրսների հասանելիության և արդյունավետ օգտագործման նշանակությունը, քանի որ լճակային տնտեսությունների գործունեությունն անմիջականորեն կապված է ջրամատակարարման կայունության, ջրի որակի և բնական ռեսուրսների պահպանության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ձկների կերային ապահովմանը, տնտեսությունների նյութատեխնիկական բազային, արտադրական գործընթացների կազմակերպմանը, մասնագիտական կառավարմանը և համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Վերլուծվում են արտադրության տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող գործոնները՝ արտադրական ծախսերը, աշխատանքի արտադրողականությունը, կերերի արժեքը, շուկայական պահանջարկը, իրացման գները և արտադրողների միջև տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ձկնաբուծական արտադրանքի մրցունակության և շուկայի կազմակերպման խնդիրը՝ ներառելով վերամշակման, պահպանման, փոխադրման և իրացման համակարգերի զարգացման նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև ոլորտում փոքր և միջին տնտեսությունների գործունեության առանձնահատկությունները, ներդրումային հնարավորությունները և նոր տեխնոլոգիաների կիրառման տնտեսական նպատակահարմարությունը։ Բնապահպանական տեսանկյունից ուշադրություն է դարձվում ջրային պաշարների խնայողական օգտագործմանը, արտադրական գործունեության և բնական էկոհամակարգերի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև տնտեսավարման այնպիսի մոտեցումների անհրաժեշտությանը, որոնք համատեղում են արտադրողականության բարձրացումն ու բնական ռեսուրսների պահպանությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր տնտեսությունների տնտեսական և արտադրական ցուցանիշները՝ ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող ընդհանուր գործոններն ու առավել արդյունավետ կազմակերպական մոտեցումները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ձկնաբուծության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և բնապահպանական տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել լճակային ձկնաբուծության կայուն և տնտեսապես արդյունավետ զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է զուգահեռ հաշվողական ենթակառուցվածքների հնարավորությունների օգտագործմամբ երկրատեղեկատվական համակարգերում բուսական ծածկույթի գնահատման համար նախատեսված ծրագրային և տեղեկատվական ծառայությունների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մեծածավալ տարածական տվյալների արդյունավետ մշակման խնդիրն է, որը հատկապես կարևոր է արբանյակային պատկերների, հեռազննման տվյալների և բազմաշերտ թվային քարտեզների վերլուծության ժամանակ։ Քննվում են բուսականության տարածական բաշխվածության, խտության, վիճակի և ժամանակային փոփոխությունների գնահատման մեթոդները՝ դրանք համադրելով բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների կազմակերպման սկզբունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաշվողական առաջադրանքների բաժանմանը և միաժամանակյա կատարմանը տարբեր պրոցեսորների կամ հաշվողական հանգույցների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս կրճատել տվյալների մշակման ժամանակը և բարձրացնել համակարգի արտադրողականությունը։ Դիտարկվում են տարածական տվյալների նախնական մշակման, դասակարգման, ինդեքսավորման, համադրման և արդյունքների քարտեզագրական ներկայացման խնդիրները։ Բուսական ծածկույթի գնահատման շրջանակում կարող են կիրառվել սպեկտրային տվյալներից ստացվող բուսականության ցուցիչներ, տարածական վերլուծության և փոփոխությունների հայտնաբերման մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել բուսականության վիճակը տարբեր ժամանակահատվածներում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ծրագրային ծառայությունների ճարտարապետության մշակումը՝ տվյալների աղբյուրների, հաշվարկային ռեսուրսների և օգտագործողի համար նախատեսված երկրատեղեկատվական գործիքների փոխգործակցությունն ապահովելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են նաև հաշվարկային բեռնվածության բաշխման, տվյալների փոխանցման, պահեստավորման և մշակման արդյունավետության խնդիրները։ Ծառայությունների մշակումը կարող է նպաստել տարածական վերլուծությունների ավտոմատացմանը և մեծ տարածքների վերաբերյալ տվյալների պարբերական գնահատմանը՝ նվազեցնելով հաշվարկների կատարման համար անհրաժեշտ ժամանակային ռեսուրսները։ Նման համակարգերը կիրառական նշանակություն ունեն բնապահպանական մշտադիտարկման, անտառային և գյուղատնտեսական տարածքների ուսումնասիրության, հողօգտագործման փոփոխությունների գնահատման և բնական ռեսուրսների կառավարման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոինֆորմատիկայի, զուգահեռ ծրագրավորման, բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների և հեռազննման տվյալների մշակման մոտեցումները՝ բուսական ծածկույթի տարածական գնահատման արդյունավետ թվային ծառայությունների ձևավորման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի էկոլոգագեոմորֆոլոգիական պայմանների համալիր ուսումնասիրությանը՝ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում ռելիեֆի ձևերի, երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական գործընթացների, բնական միջավայրի վիճակի ու մարդածին ազդեցությունների տարածական փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են տարածքի ձևաբանական առանձնահատկությունները, բարձրաչափական տարբերությունները, լանջերի թեքությունն ու կողմնադրությունը, էրոզիոն գործընթացները, սողանքային երևույթները, գետային համակարգերի գործունեությունը և ռելիեֆի զարգացման այլ գործոններ՝ դրանց հնարավոր բնապահպանական հետևանքների տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական և մարդածին գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատմանը, քանի որ բնակավայրերի ընդլայնումը, հողօգտագործումը, ճանապարհաշինությունը, արդյունաբերական գործունեությունը և տնտեսական այլ գործընթացներ կարող են փոփոխել բնական լանդշաֆտների ու ռելիեֆային համակարգերի կայունությունը։ Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը դիտարկվում են որպես տարբեր աղբյուրներից ստացված տարածական տվյալների հավաքագրման, համակարգման, համադրման, վերլուծության և քարտեզագրման արդյունավետ գործիք։ Թվային ռելիեֆային մոդելների և թեմատիկ տարածական շերտերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարածքային օրինաչափությունները, առանձնացնել առավել զգայուն հատվածները և կազմել տարբեր բնույթի գնահատողական քարտեզներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում էկոլոգագեոմորֆոլոգիական շրջանացման խնդիրը, որի միջոցով տարածքները կարող են տարբերակվել ըստ ռելիեֆի առանձնահատկությունների, բնական գործընթացների ակտիվության և մարդածին ծանրաբեռնվածության ընդհանուր բնույթի։ Դիտարկվում են նաև տարածական տվյալների համադրման և բազմագործոն գնահատման հնարավորությունները՝ շրջակա միջավայրի վիճակի վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր տեղեկատվական հիմք հանդիսանալ տարածքային պլանավորման, բնական ռեսուրսների կառավարման, հողերի օգտագործման և բնական վտանգների գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոմորֆոլոգիայի, բնապահպանության, ֆիզիկական աշխարհագրության, հեռազննման և գեոինֆորմատիկայի մեթոդները՝ տարածքի էկոլոգիական ու գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկությունները միասնական տարածական համակարգում գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է բուսական ծագման ցնդող եթերայուղերի կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց հակաբակտերիալ, հակավիրուսային և իմունակարգավորիչ հատկությունների վրա լաբորատոր ու կենդանի կենսաբանական համակարգերի պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում բույսերից ստացվող կենսաակտիվ նյութերի և միկրոօրգանիզմների, վիրուսային համակարգերի ու իմունային պատասխանի բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են։ Քննվում է եթերայուղերի բազմաբաղադրիչ քիմիական բնույթը և այն հանգամանքը, որ դրանց կենսաբանական ազդեցությունը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր բնական միացությունների համակցված գործունեությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հակաբակտերիալ ակտիվության գնահատմանը՝ ուսումնասիրելով բակտերիաների կենսունակության և աճի վրա հնարավոր ազդեցությունները, ինչպես նաև տարբեր մանրէային խմբերի զգայունության տարբերությունները։ Հակավիրուսային հատկությունները դիտարկվում են վիրուսային կենսագործունեության տարբեր փուլերի վրա հնարավոր ազդեցությունների և բջիջ-վիրուս փոխազդեցության համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է իմունակարգավորիչ ազդեցության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բնական միացությունների հնարավոր կապը իմունային բջիջների ակտիվության, բորբոքային պատասխանի և օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների կարգավորման հետ։ In vitro հետազոտությունները դիտարկվում են որպես վերահսկվող պայմաններում կենսաբանական ակտիվության սկզբնական գնահատման միջոց, իսկ in vivo ուսումնասիրությունները՝ որպես ամբողջական օրգանիզմում ազդեցության, կենսամատչելիության և անվտանգության ավելի համալիր գնահատման փուլ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լաբորատոր պայմաններում արձանագրված ակտիվությունը կենդանի համակարգերում ստացված արդյունքներից տարբերակելու անհրաժեշտությանը, քանի որ նյութի ազդեցությունը կարող է փոփոխվել ներծծման, նյութափոխանակության և կենսաբանական այլ գործոնների հետևանքով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնական նյութերի արդյունավետության և անվտանգության համատեղ գնահատման կարևորությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանրէաբանության, վիրուսաբանության, իմունաբանության, բուսաքիմիայի և փորձարարական դեղաբանության մոտեցումները՝ բուսական եթերայուղերի կենսաբանական հատկությունների բազմակողմանի գիտական գնահատման նպատակով։

Հրատարակությունը գործնական և ուսումնամեթոդական բնույթի ձեռնարկ է, որը նախատեսված է գրադարանային ոլորտի աշխատակիցների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, սեմինար պարապմունքների կազմակերպման և շարունակական մասնագիտական կրթությանն աջակցելու համար։ Նյութի հիմնական նպատակը գրադարանավարներին մեթոդական օգնություն տրամադրելն է՝ մասնագիտական գիտելիքների համակարգման, աշխատանքային փորձի փոխանակման և գրադարանային գործունեության տարբեր ուղղությունների վերաբերյալ քննարկումների կազմակերպման ընթացքում։ Ներկայացվում են սեմինարների նախապատրաստման ընդհանուր սկզբունքները, թեմաների ընտրության, պարապմունքների կառուցվածքի ձևավորման, տեսական նյութի և գործնական առաջադրանքների համադրման հնարավոր եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրադարանավարների ակտիվ մասնակցության ապահովմանը, մասնագիտական խնդիրների համատեղ քննարկմանը և առօրյա աշխատանքի ընթացքում առաջացած հարցերի վերլուծությանը։ Սեմինար պարապմունքները դիտարկվում են ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցման, այլև մասնագիտական հաղորդակցության, փորձի փոխանակման և աշխատանքի նոր ձևերի յուրացման միջոց։ Ձեռնարկում կարող են ընդգրկվել գրադարանային սպասարկման կազմակերպմանը, ընթերցողների հետ աշխատանքին, գրքային հավաքածուների ձևավորմանը և պահպանությանը, մատենագիտական ու տեղեկատվական գործունեությանը, ընթերցանության խթանմանը և գրադարանային միջոցառումների կազմակերպմանը վերաբերող թեմատիկ ուղղություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սեմինարի ղեկավարի աշխատանքին՝ նյութերի նախնական ընտրությունից և հարցերի ձևակերպումից մինչև քննարկումների ամփոփումն ու մասնակիցների ձեռք բերած գիտելիքների գործնական կիրառումը։ Դիտարկվում է նաև մասնագիտական գրականության օգտագործման, ինքնուրույն աշխատանքի և առաջավոր գրադարանային փորձի ուսումնասիրման նշանակությունը։ Նման մեթոդական նյութերը հատկապես կարևոր են գրադարանների աշխատակիցների վերապատրաստման և մասնագիտական կարողությունների հետևողական զարգացման համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս ուսուցումը կապել իրական աշխատանքային խնդիրների հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ծառայում է որպես կազմակերպչական և մեթոդական ուղեցույց՝ նպաստելով սեմինարների նպատակային պլանավորմանը, գրադարանավարների մասնագիտական գիտելիքների ընդլայնմանը և գրադարանային աշխատանքի որակի կատարելագործմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանավոր ժառանգության կարևորագույն էպիկական ստեղծագործության տարբեր պատումների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը և դրանց վերահրատարակման ժամանակ ժամանակակից բարբառագիտական տառադարձության սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտության հիմնավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում բանահյուսական բնագրերի լեզվական հավաստիության պահպանումն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ պատումները գրառվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում, տարբեր բարբառներով և ոչ միատեսակ տառադարձական համակարգերով։ Քննվում է բանավոր խոսքի հնչյունական առանձնահատկությունների հնարավորինս ճշգրիտ գրավոր արտացոլման խնդիրը՝ ուշադրություն դարձնելով բարբառային արտասանությանը, հնչյունափոխություններին, շեշտադրությանը, ձևաբանական տարբերակներին, բառապաշարային յուրահատկություններին և տեղային խոսքին բնորոշ այլ հատկանիշներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հին հրատարակություններում կիրառված գրառման սկզբունքների և նորագույն բարբառագիտական մեթոդների համեմատությանը՝ պարզելու համար, թե նախկին տառադարձությունները որքանով են փոխանցում ասացողների կենդանի խոսքի առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում է տառադարձական համակարգի ընտրության ազդեցությունը ոչ միայն լեզվաբանական ուսումնասիրությունների, այլև բանահյուսական տեքստի կառուցվածքի, ոճի, ռիթմի և բանավոր կատարողական առանձնահատկությունների ընկալման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր պատումների համեմատական քննությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նույն բառերի ու քերականական ձևերի բարբառային տարբերակները և հետևելու լեզվական հատկանիշների տարածքային բաշխմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնագրագիտական աշխատանքի սկզբունքներին՝ սկզբնական գրառման, հետագա խմբագրումների և վերահրատարակված տարբերակների միջև հնարավոր տարբերությունները փաստագրելու տեսանկյունից։ Ժամանակակից տառադարձական միջոցների կիրառումը դիտարկվում է որպես լեզվական նյութի գիտական արժեքը պահպանելու, հետագա բարբառագիտական ուսումնասիրությունները հեշտացնելու և թվային շտեմարաններում տեքստերի մշակման հնարավորություններն ընդլայնելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ բարբառագիտության, բանագիտության, տեքստաբանության և հնչյունաբանության մոտեցումները՝ ընդգծելով էպիկական պատումների լեզվական բազմազանության հնարավորինս ճշգրիտ պահպանման կարևորությունը դրանց գիտական վերահրատարակության ընթացքում։

Աշխատությունը նվիրված է կադաստրի ոլորտում բազային երկրատեղեկատվական համակարգի ձևավորման, գործնական ներդրման և պետական կառավարման ու տեղական ինքնակառավարման համակարգերում դրա կիրառման արդյունավետության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարածական և կադաստրային տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրի ստեղծումն է, որը հնարավորություն է տալիս հավաքագրել, համակարգել, պահպանել, թարմացնել, վերլուծել և քարտեզագրական ձևով ներկայացնել անշարժ գույքի, հողային ռեսուրսների, վարչատարածքային միավորների և տարածքային ենթակառուցվածքների վերաբերյալ տվյալները։ Քննվում են համակարգի կառուցվածքային և գործառական բաղադրիչները, տարածական տվյալների բազաների նախագծման սկզբունքները, թվային քարտեզագրության հնարավորությունները և տարբեր տեղեկատվական շտեմարանների փոխգործունակության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կադաստրային տվյալների ճշգրտությանը, ամբողջականությանը, արդիականությանը և միասնականացմանը, քանի որ այդ հատկանիշներն ուղղակիորեն պայմանավորում են տեղեկատվական համակարգի գործնական արժեքը կառավարչական որոշումների ընդունման ընթացքում։ Ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների և համայնքների տեղեկատվական պահանջները՝ տարածքային պլանավորման, հողօգտագործման, անշարժ գույքի հաշվառման, համայնքային ենթակառուցվածքների կառավարման և այլ գործառույթների իրականացման համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր գերատեսչությունների միջև տարածական տեղեկատվության փոխանակման կազմակերպումը և կրկնվող տվյալների ստեղծման նվազեցումը։ Դիտարկվում են նաև համակարգի ներդրման կազմակերպական, տեխնիկական և իրավական նախադրյալները, տվյալների հասանելիության ու պաշտպանության հարցերը, ինչպես նաև տեղեկատվության պարբերական թարմացման մեխանիզմների նշանակությունը։ Արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կապվում են տվյալների ստանդարտացման, թվայնացման, տեղեկատվական հոսքերի ավտոմատացման, միասնական դասակարգիչների կիրառման և կառավարման տարբեր մակարդակների միջև տեղեկատվական փոխգործակցության կատարելագործման հետ։ Երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է նպաստել տարածքային երևույթների տեսողական ներկայացմանը, տարածական վերլուծությունների իրականացմանը և որոշումների հիմնավորման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության արագ ստացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոինֆորմատիկայի, կադաստրի, տարածական տվյալների կառավարման և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկրատեղեկատվական համակարգերը որպես պետական ու համայնքային կառավարման տեղեկատվական ապահովման կարևոր գործիք։

Աշխատությունը նվիրված է հասարակության իրավական գիտակցության և քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական-քաղաքական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքացիների իրավունքի, օրենքի, արդարության, պետական ինստիտուտների և իրավական կարգի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումն ու դրանց դրսևորումն է քաղաքական մասնակցության տարբեր ձևերում։ Իրավագիտակցությունը դիտարկվում է որպես հասարակական գիտակցության կարևոր բաղադրիչ, որն ընդգրկում է իրավական գիտելիքները, արժեքային վերաբերմունքները, իրավական գնահատականները և իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննվում է, թե այդ բաղադրիչներն ինչպես կարող են արտահայտվել քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության, հանրային քննարկումների, պետական կառույցների հետ հարաբերությունների և հասարակական նախաձեռնությունների շրջանակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական ու քաղաքական մշակույթի փոխկապակցվածությանը, իրավական սոցիալականացման գործընթացներին և այն ինստիտուտների դերին, որոնց միջոցով անհատը ձեռք է բերում իրավական գիտելիքներ ու հասարակական վարքագծի նորմեր։ Դիտարկվում են կրթության, ընտանիքի, զանգվածային հաղորդակցության միջոցների, քաղաքացիական հասարակության և պետական ինստիտուտների հնարավոր ազդեցությունները իրավական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրենքի նկատմամբ վստահության, իրավական նորմերի ընկալման և քաղաքացիների քաղաքական վարքագծի միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև իրավական նիհիլիզմի, իրավական պասիվության, քաղաքացիական պատասխանատվության և իրավական ակտիվության հասկացություններին՝ որպես հասարակության իրավագիտակցության տարբեր դրսևորումների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, համեմատական վերլուծության և քաղաքական ու իրավական գործընթացների ուսումնասիրության մեթոդներ՝ հասարակական դիրքորոշումների կառուցվածքն ու դրանց փոփոխության միտումները բացահայտելու նպատակով։ Հայաստանի օրինակը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել պետական և հասարակական ինստիտուտների փոխակերպման, քաղաքացիական մասնակցության և իրավական մշակույթի զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի տեսության, քաղաքականագիտության, իրավական սոցիոլոգիայի և քաղաքացիական հասարակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով իրավագիտակցության նշանակությունը քաղաքական գործընթացներում քաղաքացիների վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայ հասարակության սոցիալական շերտավորման կառուցվածքի, դրա փոփոխության հիմնական միտումների և այդ գործընթացներում գենդերային գործոնի նշանակության սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հասարակության տարբեր խմբերի միջև տնտեսական, մասնագիտական, կրթական, կարգավիճակային և սոցիալական հնարավորությունների բաշխման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ձևավորվում և վերարտադրվում են սոցիալական անհավասարությունները։ Քննվում են հասարակության շերտավորման հիմնական չափանիշները՝ եկամուտը, զբաղվածությունը, մասնագիտական դիրքը, կրթությունը, սոցիալական հեղինակությունը, սեփականության և տարբեր ռեսուրսների հասանելիությունը՝ դրանք դիտարկելով կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դիրքերի համեմատության տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքի շուկայի գենդերային կառուցվածքին, մասնագիտական բաժանմանը, կարիերային շարժունակության հնարավորություններին, ղեկավար և որոշումների ընդունման դիրքերում ներկայացվածությանը, ինչպես նաև ընտանիքում և հասարակական կյանքում դերերի բաշխմանը։ Վերլուծվում է, թե տնտեսական և սոցիալական փոխակերպումները ինչպես կարող են տարբեր կերպ անդրադառնալ հասարակության տարբեր խմբերի վրա և փոփոխել նրանց դիրքը սոցիալական հիերարխիայում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սոցիալական շարժունակության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են անհատի անցմանը մի սոցիալական շերտից մյուսը։ Գենդերային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս սոցիալական շերտավորումը դիտարկել ոչ միայն եկամտային կամ դասային տարբերությունների, այլև հասարակական դերերի, հնարավորությունների և ռեսուրսների հասանելիության փոխկապակցված համակարգի տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կրթության, ընտանիքի, զբաղվածության, ժողովրդագրական գործընթացների և սոցիալական քաղաքականության նշանակությանը հասարակության կառուցվածքային փոփոխությունների ձևավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, վիճակագրական տվյալների և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ սոցիալական խմբերի դիրքերի ու փոփոխությունների ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական շերտավորման տեսության, գենդերային սոցիոլոգիայի և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայ հասարակության սոցիալական տարբերակման և շարժունակության գործընթացների բազմագործոն վերլուծություն։

Աշխատությունը նվիրված է տուբերկուլոզի հարուցիչի նկատմամբ ակտիվություն ցուցաբերող նոր հակամանրէային միացությունների որոնման և դրանց կենսաբանական ու դեղաբանական հատկությունների բնութագրման գիտական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր թեկնածու նյութերի հակատուբերկուլոզային ներուժի գնահատումն է, դրանց ազդեցության առանձնահատկությունների համեմատությունը և հետագա դեղաբանական ուսումնասիրության համար առավել հեռանկարային միացությունների առանձնացումը։ Քննվում են տուբերկուլոզի հարուցիչի կենսաբանական առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք բարդացնում են արդյունավետ դեղանյութերի ընտրությունը, այդ թվում՝ մանրէի առանձնահատուկ բջջային կառուցվածքը, օրգանիզմում երկարատև պահպանման հնարավորությունը և դեղերի նկատմամբ կայունության ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նոր միացությունների հակամանրէային ակտիվության, ընտրողականության, հնարավոր թունաբանական հատկությունների և արդեն հայտնի հակատուբերկուլոզային միջոցների համեմատությամբ դրանց առավելությունների ու սահմանափակումների գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և կենսաբանական ազդեցության միջև գոյություն ունեցող կապերը, որոնք կարևոր են դեղաբանական ակտիվության ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դեղակայուն միկոբակտերիաների խնդիրը, քանի որ նոր ակտիվ նյութերի որոնումը կապված է նաև այնպիսի միացությունների հայտնաբերման անհրաժեշտության հետ, որոնք կարող են պահպանել արդյունավետությունը սովորական բուժական միջոցների նկատմամբ նվազած զգայունության պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում թեկնածու միացությունների նախակլինիկական գնահատման ընդհանուր սկզբունքներին, անվտանգության ուսումնասիրության նշանակությանը և այն չափանիշներին, որոնց հիման վրա որոշվում է դրանց հետագա հետազոտության նպատակահարմարությունը։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են հակատուբերկուլոզային դեղաբանության գիտական հիմքերի ընդլայնմանը և միկոբակտերիաների դեմ ազդեցության նոր հնարավոր մեխանիզմների բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բժշկական մանրէաբանության, վարակաբանության, դեղաբանության և դեղանյութերի հետազոտության մոտեցումները՝ կենտրոնանալով նոր հակատուբերկուլոզային նյութերի հատկությունների գիտական գնահատման վրա։

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի երկրորդ կեսի լիբանանահայ արձակի զարգացման օրինաչափությունների, թեմատիկ ուղղությունների, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն գրական միջավայրն է, որը ձևավորվել է հայկական սփյուռքի կարևոր մշակութային կենտրոններից մեկում և զարգացել տեղական հասարակական իրականության, հայկական համայնքային կյանքի ու համասփյուռքյան մշակութային գործընթացների փոխազդեցությամբ։ Քննվում են արձակագիրների ստեղծագործություններում արտահայտված ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, հայրենազրկման, սփյուռքյան կեցության, սերունդների հարաբերությունների, լեզվական ու մշակութային ինքնապահպանման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անհատի և համայնքի փոխհարաբերությանը, օտար միջավայրում հայկական ինքնության պահպանման հոգեբանական ու մշակութային բարդություններին, ինչպես նաև հայրենիքի մասին հիշողության և նոր բնակավայրին պատկանելու զգացողության համատեղ դրսևորումներին։ Դիտարկվում է լիբանանյան հասարակական ու քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը գրական թեմաների և կերպարային համակարգերի ձևավորման վրա՝ հատկապես այն պատմական փոփոխությունների համատեքստում, որոնք անմիջականորեն անդրադարձել են համայնքային առօրյային և ստեղծագործական կյանքին։ Վերլուծվում են պատմվածքի, վիպակի, վեպի և արձակ այլ ձևերի զարգացման առանձնահատկությունները, հեղինակային պատումի կառուցվածքը, կերպարակերտման սկզբունքները, հոգեբանական վերլուծության եղանակները և լեզվաոճական նորարարությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արևմտահայերենի գեղարվեստական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը՝ որպես ոչ միայն հաղորդակցության միջոց, այլև մշակութային հիշողության ու ինքնության կրող։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ավանդական և արդիական գրական մտածողության փոխհարաբերությանը, մոդեռնիստական ու նորարարական միտումների ներթափանցմանը և սփյուռքահայ գրականության մեջ ձևավորված նոր գեղագիտական որոնումներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գրական մամուլի, հրատարակչական գործունեության և մտավորական շրջանակների նշանակությանը գրական կյանքի կազմակերպման ու հեղինակների ստեղծագործությունների տարածման գործում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը լիբանանահայ արձակը ներկայացնում է որպես սփյուռքահայ գրականության ինքնատիպ և բազմաշերտ երևույթ՝ բացահայտելով դրա կապը պատմական հիշողության, ինքնության, լեզվի, համայնքային կյանքի և ժամանակաշրջանի հասարակական փոխակերպումների հետ։

Աշխատությունը նվիրված է կարտոֆիլի բերքահավաքի մեքենայացման կատարելագործմանը՝ հողակոշտերի մանրացման ռոտորային մեխանիզմով համալրված կարտոֆիլահան մեքենայի կառուցվածքի մշակման և դրա հիմնական տեխնիկական ու աշխատանքային պարամետրերի հիմնավորման միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում հողից պալարների արդյունավետ առանձնացման խնդիրն է, հատկապես այն պայմաններում, երբ բերքահավաքի ընթացքում մեքենայի աշխատանքային օրգանների վրա հայտնվում են տարբեր չափերի և ամրության հողակոշտեր, որոնք կարող են դժվարացնել մաղման ու զտման գործընթացը։ Քննվում են կարտոֆիլահանի հիմնական աշխատանքային հանգույցների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հողաշերտի բարձրացման, տեղափոխման, փխրեցման և տարանջատման գործընթացների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ռոտորային մանրիչի դերը տեխնոլոգիական ընդհանուր շղթայում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային օրգանների երկրաչափական և կինեմատիկական պարամետրերի ընտրությանը, քանի որ դրանց հարաբերակցությունը կարող է ազդեցություն ունենալ հողային զանգվածի մշակման արդյունավետության, մեքենայի արտադրողականության և պալարների պահպանվածության վրա։ Ուսումնասիրվում են ռոտորի շարժման առանձնահատկությունները, աշխատանքային տարրերի դասավորությունը և դրանց փոխազդեցությունը հողակոշտերի հետ՝ նպատակ ունենալով ապահովել հողի բավարար մանրացում և բերքի առավել արդյունավետ առանձնացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մեքենայի տեխնոլոգիական գործընթացի տեսական նկարագրությունը և կառուցվածքային պարամետրերի հիմնավորումը՝ հաշվի առնելով հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների հնարավոր փոփոխությունները։ Դիտարկվում են նաև էներգատարության, աշխատանքային արագության, արտադրողականության և բերքի մեխանիկական վնասման նվազեցման խնդիրները՝ որպես մեքենայի արդյունավետության գնահատման կարևոր չափանիշներ։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով կարող են համեմատվել տարբեր կառուցվածքային և աշխատանքային տարբերակներ՝ առավել նպատակահարմար պարամետրային համակցությունները որոշելու համար։ Նման տեխնիկական լուծումների մշակումը կարևոր է կարտոֆիլի բերքահավաքի աշխատատարության նվազեցման, տեխնոլոգիական գործողությունների որակի բարձրացման և գյուղատնտեսական մեքենաների աշխատանքային հնարավորությունների կատարելագործման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, մեքենաների տեսության, հողամշակման մեխանիկայի և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է գազի գերձայնային հոսանքի ազդեցության տակ գտնվող գլանաձև թաղանթների տատանողական վարքի և կայունության տեսական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բարակապատ կառուցվածքի առաձգական դեֆորմացիաների և արտաքին աերոդինամիկական բեռնվածության փոխազդեցությունն է, որի հետևանքով համակարգում կարող են առաջանալ տարբեր բնույթի տատանումներ և կայունության կորստի երևույթներ։ Քննվում են գլանաձև թաղանթների երկրաչափական ու մեխանիկական բնութագրերը, սահմանային պայմանները, նյութի առաձգական հատկությունները և գազային միջավայրի շարժման պարամետրերը՝ որպես համակարգի դինամիկական արձագանքը պայմանավորող հիմնական գործոններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման դիֆերենցիալ հավասարումների ձևակերպմանը, կառուցվածքի սեփական տատանումների բնութագրերի որոշմանը և աերոդինամիկական ուժերի հաշվառմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե գազային հոսքի արագության փոփոխությունը ինչպես կարող է ազդել տատանումների հաճախականությունների, ձևերի և կայունության սահմանների վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դինամիկական կայունության խնդիրը, մասնավորապես՝ այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում փոքր սկզբնական շեղումները կարող են պահպանվել սահմանափակ կամ ժամանակի ընթացքում աճել՝ հանգեցնելով կառուցվածքի կայուն վիճակի խախտման։ Դիտարկվում են աերոառաձգական փոխազդեցության առանձնահատկությունները և ֆլատերի նման անկայուն երևույթների առաջացման տեսական նախադրյալները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել առաձգականության տեսության, բարակ թաղանթների մեխանիկայի, աերոդինամիկայի, դիֆերենցիալ հավասարումների և կայունության տեսության մեթոդներ։ Թվային և վերլուծական մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի վարքի վրա և սահմանել կայունության բնութագրական տիրույթները։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է բարձր արագությամբ գազային միջավայրում աշխատող բարակապատ ինժեներական կառուցվածքների դինամիկական հատկությունների տեսական ըմբռնման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կառուցվածքային մեխանիկայի և աերոառաձգականության մոտեցումները՝ բացահայտելով գերձայնային հոսքի ու գլանաձև առաձգական համակարգերի փոխազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։