Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է բիսմութ-ստրոնցիում-կալցիում-պղինձ-թթվածին բազմաբաղադրիչ համակարգում ձևավորվող բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ ֆազերի ֆիզիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը, խառնուրդային բաղադրիչների ազդեցության գնահատմանը և գերհաղորդական նոր վիճակների որոնմանը։ Հետազոտության կենտրոնում նյութի քիմիական կազմի, բյուրեղային կառուցվածքի և գերհաղորդիչ բնութագրերի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում է, թե տարբեր խառնուրդների ներմուծումը ինչպես կարող է փոփոխել բյուրեղային ցանցը, ֆազային կազմը, լիցքակիրների վիճակը և գերհաղորդական անցման բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բազմաֆազ համակարգերում տարբեր գերհաղորդիչ կառուցվածքների ձևավորմանը և դրանց կայունության պայմանների ընդհանուր օրինաչափություններին։ Դիտարկվում են կրիտիկական ջերմաստիճանը, էլեկտրական դիմադրության փոփոխությունը, մագնիսական հատկությունները և գերհաղորդիչ վիճակը բնութագրող այլ ֆիզիկական ցուցանիշներ՝ որպես նյութի կառուցվածքային փոփոխությունների գնահատման միջոցներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խառնուրդային ատոմների հնարավոր դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են ազդել բյուրեղային ցանցի տեղային կառուցվածքի, թթվածնային ենթահամակարգի և էլեկտրոնային հատկությունների վրա՝ դրանով պայմանավորելով գերհաղորդական վարքի փոփոխությունները։ Հետազոտության շրջանակում տարբեր բաղադրությամբ նմուշների կառուցվածքային և ֆիզիկական բնութագրերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կազմ-կառուցվածք-հատկություն կապերը և առանձնացնելու գերհաղորդականության տեսանկյունից առավել հետաքրքիր ֆազերը։ Նոր բարձր ջերմաստիճանային ֆազերի որոնումը դիտարկվում է նյութագիտության կարևոր ուղղություն, որը կապված է ավելի բարձր անցումային ջերմաստիճան, կայունություն կամ բարելավված ֆիզիկական բնութագրեր ունեցող նյութերի հայտնաբերման հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ֆազային փոխակերպումների, բյուրեղային արատների և նյութի միկրոկառուցվածքի նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, գերհաղորդականության տեսության, բյուրեղագիտության և նյութագիտության մոտեցումները՝ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ նյութերի կառուցվածքային ու ֆիզիկական հատկությունների փոխկապակցվածությունը բացահայտելու և նոր հեռանկարային ֆազերի հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։

Հրատարակությունը մասնագիտական տեղեկատվական և մատենագիտական բնույթի աղբյուր է, որը նախատեսված է գրադարանային գործի, մատենագիտության և հարակից տեղեկատվական ոլորտների վերաբերյալ հրատարակված նյութերի համակարգված ներկայացման համար։ Այն կարող է ընդգրկել գրքեր, հոդվածներ, մեթոդական ձեռնարկներ, գիտաժողովների նյութեր, տեղեկատու հրատարակություններ և մասնագիտական այլ աշխատություններ՝ հնարավորություն տալով գրադարանավարներին, մատենագետներին, գիտաշխատողներին և ոլորտի ուսանողներին հետևելու մասնագիտական գրականության համալրմանն ու զարգացման հիմնական ուղղություններին։ Մատենագիտական գրառումները կազմակերպվում են այնպես, որ օգտագործողը կարողանա արագ կողմնորոշվել առկա նյութերի թեմատիկ ընդգրկման մեջ և ընտրել իրեն անհրաժեշտ աղբյուրները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրադարանային աշխատանքի կազմակերպմանը, գրքային հավաքածուների համալրմանն ու պահպանությանը, ընթերցողների սպասարկմանը, տեղեկատու-մատենագիտական գործունեությանը, գրադարանային դասակարգմանը, կատալոգավորմանը և տեղեկատվության որոնման խնդիրներին վերաբերող նյութերին։ Կարող են ներկայացվել նաև գրադարանների մեթոդական աշխատանքի, ընթերցանության ուսումնասիրության, մասնագիտական կրթության, գրքի տարածման և գրադարանային ծառայությունների զարգացման վերաբերյալ հրապարակումներ։ Մատենագիտական տեղեկատվությունը կարևոր դեր ունի մասնագիտական գիտելիքների շրջանառության մեջ՝ նպաստելով նոր հրատարակությունների հայտնաբերմանը և տարբեր թեմաների վերաբերյալ գրականության նպատակային որոնմանը։ Նման տեղեկատուները միաժամանակ արտացոլում են գրադարանագիտության ու մատենագիտության զարգացման ընթացքը՝ ցույց տալով, թե տվյալ ժամանակաշրջանում որ խնդիրներն են առավել հաճախ դարձել ուսումնասիրության և մասնագիտական քննարկման առարկա։ Դրանք կարող են օգտագործվել նաև հետազոտական աշխատանքի սկզբնական փուլերում՝ թեմային վերաբերող աղբյուրների շրջանակը որոշելու, նախկին ուսումնասիրությունները հայտնաբերելու և համապատասխան մասնագիտական գրականություն ընտրելու համար։ Պարբերաբար կազմվող մատենագիտական տեղեկատվությունը նաև փաստագրական նշանակություն ունի, քանի որ ժամանակի ընթացքում ձևավորում է ոլորտային հրատարակությունների պատմությունը ներկայացնող տեղեկատվական շտեմարան։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ծառայում է որպես մասնագիտական կողմնորոշման և տեղեկատվության որոնման գործիք՝ նպաստելով գրադարանագիտական ու մատենագիտական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական հաղորդակցությանը և ոլորտի տեղեկատվական ապահովմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ռոտավիրուսային վարակի կլինիկական ընթացքի, լաբորատոր ցուցանիշների և օրգանիզմի իմունային պատասխանի առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ցիտոկինային համակարգի ժամանակային փոփոխություններին։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդության տարբեր փուլերում դիտվող կլինիկական դրսևորումների և իմունաբանական ցուցանիշների փոխկապակցվածությունն է, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել վարակային գործընթացի զարգացման և օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքի մասին։ Քննվում են հիվանդության ընթացքը բնութագրող ընդհանուր կլինիկական և լաբորատոր տվյալները, դրանց փոփոխությունների օրինաչափությունները և հնարավոր կապը վարակի ծանրության ու տևողության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ցիտոկիններին՝ որպես իմունային բջիջների միջև հաղորդակցությունն ապահովող և բորբոքային ու հակաբորբոքային պատասխանների կարգավորմանը մասնակցող կենսաբանական միջնորդների։ Ուսումնասիրվում է դրանց մակարդակների դինամիկան հիվանդության տարբեր ժամանակահատվածներում՝ նպատակ ունենալով գնահատել բնածին և ձեռքբերովի իմունային արձագանքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բորբոքային գործընթացի ուժգնության և կլինիկական պատկերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն հարցը, թե որոշ իմունաբանական ցուցանիշներ որքանով կարող են արտացոլել հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունները։ Լաբորատոր և իմունաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու օրգանիզմի համակարգային պատասխանը և տարբեր փուլերում տեղի ունեցող փոփոխությունների հաջորդականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել հիվանդների տարբեր խմբերի ցուցանիշները՝ տարիքային, կլինիկական կամ հիվանդության ընթացքին վերաբերող առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Ցիտոկինային պատասխանի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև վիրուսային վարակի իմունաբանական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման համար, քանի որ չափազանց արտահայտված կամ անհավասարակշռված բորբոքային արձագանքը կարող է կապված լինել կլինիկական ընթացքի տարբերությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարակաբանության, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման և իմունաբանության մոտեցումները՝ ռոտավիրուսային վարակի ընթացքում օրգանիզմում տեղի ունեցող կլինիկական ու իմունաբանական փոփոխությունները միասնական համակարգում գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հակաուռուցքային ազդեցությամբ հայտնի ցիսպլատինի պայմաններում բջջային ԴՆԹ-ի վնասման արձագանքին մասնակցող պոլի(ԱԴՖ-ռիբոզ) պոլիմերազ 1 ֆերմենտի ակտիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով օրգանիզմի տարիքը, սեռը և տարբեր հյուսվածքների առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում լյարդի և ուրցագեղձի բջիջների կորիզներում ընթացող մոլեկուլային գործընթացներն են, որոնք կապված են գենոմի ամբողջականության պահպանման, ԴՆԹ-ի վնասվածքների ճանաչման և վերականգնողական մեխանիզմների կարգավորման հետ։ Ֆերմենտը դիտարկվում է որպես բջջային սթրեսային պատասխանի կարևոր բաղադրիչ, որի ակտիվության փոփոխությունները կարող են արտացոլել ԴՆԹ-ի վնասման աստիճանը և բջջի պաշտպանական մեխանիզմների գործառական վիճակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե դեղաբանական ազդեցության նկատմամբ արձագանքը որքանով կարող է տարբերվել տարբեր տարիքային խմբերի և սեռերի միջև։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարիքային և սեռային գործոնների դերը բջջային նյութափոխանակության, ԴՆԹ-ի վերականգնման և սթրեսային պատասխանների ձևավորման մեջ։ Լյարդի ուսումնասիրությունը կարևոր է նյութափոխանակային և թունազերծման գործընթացներում նրա նշանակության պատճառով, իսկ ուրցագեղձը հետաքրքրություն է ներկայացնում իմունային համակարգի ձևավորման ու տարիքային փոփոխությունների հետ ունեցած կապի տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում համադրվում են տարբեր հյուսվածքներում ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունները՝ բացահայտելու օրգանային առանձնահատկությունները և հնարավոր ընդհանուր օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև պոլի(ԱԴՖ-ռիբոզ)ացման գործընթացի կենսաբանական նշանակության մեկնաբանումը՝ ԴՆԹ-ի վերականգնման, քրոմատինի կառուցվածքային փոփոխությունների և բջջային կենսունակության կարգավորման համատեքստում։ Տարիքային և սեռային տարբերությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հակաուռուցքային նյութերի ազդեցության կենսաքիմիական մեխանիզմների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, փորձարարական դեղաբանության և տարիքային ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ դեղանյութի ազդեցությամբ առաջացող բջջակորիզային փոփոխությունների և ԴՆԹ-ի վնասման պատասխանային մեխանիզմների ուսումնասիրման նպատակով։

Հրատարակությունը ներկայացնում է հայ նկարիչ և գրքի ձևավորման վարպետ Ռուբեն Բեդրոսյանի ստեղծած մատենանիշների՝ գրքերի սեփականատիրությունը նշող փոքրածավալ գրաֆիկական ստեղծագործությունների ընտրանին։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նկարչի գեղարվեստական մտածողությունը և նրա ներդրումը հայկական գրքային գրաֆիկայի զարգացման մեջ։ Մատենանիշը այստեղ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գրքի պատկանելությունը ցույց տվող գործնական նշան, այլև որպես ինքնուրույն գեղարվեստական ստեղծագործություն, որտեղ սահմանափակ տարածության մեջ համադրվում են պատկերային խորհրդանիշները, տառարվեստը, զարդանախշային տարրերը և տվյալ անձի հետաքրքրությունները կամ մասնագիտական գործունեությունը բնութագրող մոտիվները։ Բեդրոսյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է արտահայտչական միջոցների խնայող և նպատակային կիրառումը, հորինվածքի ամբողջականությունը, սևի ու սպիտակի հարաբերակցության մշակվածությունը և յուրաքանչյուր մանրամասնի իմաստային նշանակությունը։ Նրա աշխատանքներում տառերը հաճախ դառնում են պատկերի լիարժեք բաղադրիչ՝ ոչ միայն տեղեկություն հաղորդելով գրքի սեփականատիրոջ մասին, այլև մասնակցելով ընդհանուր գեղարվեստական կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հատկանշական է նաև փայտափորագրության և գծանկարչական այլ միջոցների կիրառումը, որոնց շնորհիվ ստեղծագործությունները ձեռք են բերում հստակ ու լակոնիկ արտահայտչականություն։ Մատենանիշերում հանդիպող ճարտարապետական, գրքային, մշակութային և անհատական խորհրդանշանները հնարավորություն են տալիս փոքր ձևաչափում ներկայացնելու հասցեատիրոջ հետաքրքրությունները և ստեղծելու անհատականացված պատկերային կերպար։ Ժողովածուն կարևոր է նաև հայկական մատենանիշային արվեստի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հեղինակի գործունեությունը նշանակալի դեր է ունեցել այդ գրաֆիկական ժանրի տարածման և զարգացման գործում Հայաստանում։ Միաժամանակ նյութը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրքի պատմության, տպագիր մշակույթի և գրքային ձևավորման ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով գրքի ու կերպարվեստի փոխազդեցության առանձնահատուկ ձևերից մեկը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հայկական փոքրածավալ գրաֆիկայի արժեքավոր հավաքածու, որը ներկայացնում է նկարչի ստեղծագործական անհատականությունը և մատենանիշը՝ որպես գրքային մշակույթի, գեղարվեստական ձևավորման ու անձնական գրադարանի ինքնության արտահայտման յուրահատուկ միջոց։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում լճակային ձկնաբուծության զարգացման տնտեսական, կազմակերպական, տեխնոլոգիական և բնապահպանական խնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև ոլորտի արդյունավետության ու կայունության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ձկնաբուծական տնտեսությունների գործունեության պայմաններն են, արտադրական ռեսուրսների օգտագործումը, արտադրության ծավալների և ինքնարժեքի ձևավորումը, տնտեսությունների տեխնիկական հագեցվածությունը և արտադրանքի իրացման հնարավորությունները։ Քննվում է ջրային ռեսուրսների հասանելիության և արդյունավետ օգտագործման նշանակությունը, քանի որ լճակային տնտեսությունների գործունեությունն անմիջականորեն կապված է ջրամատակարարման կայունության, ջրի որակի և բնական ռեսուրսների պահպանության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ձկների կերային ապահովմանը, տնտեսությունների նյութատեխնիկական բազային, արտադրական գործընթացների կազմակերպմանը, մասնագիտական կառավարմանը և համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Վերլուծվում են արտադրության տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող գործոնները՝ արտադրական ծախսերը, աշխատանքի արտադրողականությունը, կերերի արժեքը, շուկայական պահանջարկը, իրացման գները և արտադրողների միջև տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ձկնաբուծական արտադրանքի մրցունակության և շուկայի կազմակերպման խնդիրը՝ ներառելով վերամշակման, պահպանման, փոխադրման և իրացման համակարգերի զարգացման նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև ոլորտում փոքր և միջին տնտեսությունների գործունեության առանձնահատկությունները, ներդրումային հնարավորությունները և նոր տեխնոլոգիաների կիրառման տնտեսական նպատակահարմարությունը։ Բնապահպանական տեսանկյունից ուշադրություն է դարձվում ջրային պաշարների խնայողական օգտագործմանը, արտադրական գործունեության և բնական էկոհամակարգերի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև տնտեսավարման այնպիսի մոտեցումների անհրաժեշտությանը, որոնք համատեղում են արտադրողականության բարձրացումն ու բնական ռեսուրսների պահպանությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր տնտեսությունների տնտեսական և արտադրական ցուցանիշները՝ ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող ընդհանուր գործոններն ու առավել արդյունավետ կազմակերպական մոտեցումները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ձկնաբուծության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և բնապահպանական տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել լճակային ձկնաբուծության կայուն և տնտեսապես արդյունավետ զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է զուգահեռ հաշվողական ենթակառուցվածքների հնարավորությունների օգտագործմամբ երկրատեղեկատվական համակարգերում բուսական ծածկույթի գնահատման համար նախատեսված ծրագրային և տեղեկատվական ծառայությունների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մեծածավալ տարածական տվյալների արդյունավետ մշակման խնդիրն է, որը հատկապես կարևոր է արբանյակային պատկերների, հեռազննման տվյալների և բազմաշերտ թվային քարտեզների վերլուծության ժամանակ։ Քննվում են բուսականության տարածական բաշխվածության, խտության, վիճակի և ժամանակային փոփոխությունների գնահատման մեթոդները՝ դրանք համադրելով բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների կազմակերպման սկզբունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաշվողական առաջադրանքների բաժանմանը և միաժամանակյա կատարմանը տարբեր պրոցեսորների կամ հաշվողական հանգույցների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս կրճատել տվյալների մշակման ժամանակը և բարձրացնել համակարգի արտադրողականությունը։ Դիտարկվում են տարածական տվյալների նախնական մշակման, դասակարգման, ինդեքսավորման, համադրման և արդյունքների քարտեզագրական ներկայացման խնդիրները։ Բուսական ծածկույթի գնահատման շրջանակում կարող են կիրառվել սպեկտրային տվյալներից ստացվող բուսականության ցուցիչներ, տարածական վերլուծության և փոփոխությունների հայտնաբերման մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել բուսականության վիճակը տարբեր ժամանակահատվածներում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ծրագրային ծառայությունների ճարտարապետության մշակումը՝ տվյալների աղբյուրների, հաշվարկային ռեսուրսների և օգտագործողի համար նախատեսված երկրատեղեկատվական գործիքների փոխգործակցությունն ապահովելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են նաև հաշվարկային բեռնվածության բաշխման, տվյալների փոխանցման, պահեստավորման և մշակման արդյունավետության խնդիրները։ Ծառայությունների մշակումը կարող է նպաստել տարածական վերլուծությունների ավտոմատացմանը և մեծ տարածքների վերաբերյալ տվյալների պարբերական գնահատմանը՝ նվազեցնելով հաշվարկների կատարման համար անհրաժեշտ ժամանակային ռեսուրսները։ Նման համակարգերը կիրառական նշանակություն ունեն բնապահպանական մշտադիտարկման, անտառային և գյուղատնտեսական տարածքների ուսումնասիրության, հողօգտագործման փոփոխությունների գնահատման և բնական ռեսուրսների կառավարման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոինֆորմատիկայի, զուգահեռ ծրագրավորման, բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների և հեռազննման տվյալների մշակման մոտեցումները՝ բուսական ծածկույթի տարածական գնահատման արդյունավետ թվային ծառայությունների ձևավորման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի էկոլոգագեոմորֆոլոգիական պայմանների համալիր ուսումնասիրությանը՝ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում ռելիեֆի ձևերի, երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական գործընթացների, բնական միջավայրի վիճակի ու մարդածին ազդեցությունների տարածական փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են տարածքի ձևաբանական առանձնահատկությունները, բարձրաչափական տարբերությունները, լանջերի թեքությունն ու կողմնադրությունը, էրոզիոն գործընթացները, սողանքային երևույթները, գետային համակարգերի գործունեությունը և ռելիեֆի զարգացման այլ գործոններ՝ դրանց հնարավոր բնապահպանական հետևանքների տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական և մարդածին գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատմանը, քանի որ բնակավայրերի ընդլայնումը, հողօգտագործումը, ճանապարհաշինությունը, արդյունաբերական գործունեությունը և տնտեսական այլ գործընթացներ կարող են փոփոխել բնական լանդշաֆտների ու ռելիեֆային համակարգերի կայունությունը։ Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը դիտարկվում են որպես տարբեր աղբյուրներից ստացված տարածական տվյալների հավաքագրման, համակարգման, համադրման, վերլուծության և քարտեզագրման արդյունավետ գործիք։ Թվային ռելիեֆային մոդելների և թեմատիկ տարածական շերտերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարածքային օրինաչափությունները, առանձնացնել առավել զգայուն հատվածները և կազմել տարբեր բնույթի գնահատողական քարտեզներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում էկոլոգագեոմորֆոլոգիական շրջանացման խնդիրը, որի միջոցով տարածքները կարող են տարբերակվել ըստ ռելիեֆի առանձնահատկությունների, բնական գործընթացների ակտիվության և մարդածին ծանրաբեռնվածության ընդհանուր բնույթի։ Դիտարկվում են նաև տարածական տվյալների համադրման և բազմագործոն գնահատման հնարավորությունները՝ շրջակա միջավայրի վիճակի վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր տեղեկատվական հիմք հանդիսանալ տարածքային պլանավորման, բնական ռեսուրսների կառավարման, հողերի օգտագործման և բնական վտանգների գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոմորֆոլոգիայի, բնապահպանության, ֆիզիկական աշխարհագրության, հեռազննման և գեոինֆորմատիկայի մեթոդները՝ տարածքի էկոլոգիական ու գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկությունները միասնական տարածական համակարգում գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է բուսական ծագման ցնդող եթերայուղերի կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց հակաբակտերիալ, հակավիրուսային և իմունակարգավորիչ հատկությունների վրա լաբորատոր ու կենդանի կենսաբանական համակարգերի պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում բույսերից ստացվող կենսաակտիվ նյութերի և միկրոօրգանիզմների, վիրուսային համակարգերի ու իմունային պատասխանի բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են։ Քննվում է եթերայուղերի բազմաբաղադրիչ քիմիական բնույթը և այն հանգամանքը, որ դրանց կենսաբանական ազդեցությունը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր բնական միացությունների համակցված գործունեությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հակաբակտերիալ ակտիվության գնահատմանը՝ ուսումնասիրելով բակտերիաների կենսունակության և աճի վրա հնարավոր ազդեցությունները, ինչպես նաև տարբեր մանրէային խմբերի զգայունության տարբերությունները։ Հակավիրուսային հատկությունները դիտարկվում են վիրուսային կենսագործունեության տարբեր փուլերի վրա հնարավոր ազդեցությունների և բջիջ-վիրուս փոխազդեցության համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է իմունակարգավորիչ ազդեցության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բնական միացությունների հնարավոր կապը իմունային բջիջների ակտիվության, բորբոքային պատասխանի և օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների կարգավորման հետ։ In vitro հետազոտությունները դիտարկվում են որպես վերահսկվող պայմաններում կենսաբանական ակտիվության սկզբնական գնահատման միջոց, իսկ in vivo ուսումնասիրությունները՝ որպես ամբողջական օրգանիզմում ազդեցության, կենսամատչելիության և անվտանգության ավելի համալիր գնահատման փուլ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լաբորատոր պայմաններում արձանագրված ակտիվությունը կենդանի համակարգերում ստացված արդյունքներից տարբերակելու անհրաժեշտությանը, քանի որ նյութի ազդեցությունը կարող է փոփոխվել ներծծման, նյութափոխանակության և կենսաբանական այլ գործոնների հետևանքով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնական նյութերի արդյունավետության և անվտանգության համատեղ գնահատման կարևորությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանրէաբանության, վիրուսաբանության, իմունաբանության, բուսաքիմիայի և փորձարարական դեղաբանության մոտեցումները՝ բուսական եթերայուղերի կենսաբանական հատկությունների բազմակողմանի գիտական գնահատման նպատակով։

Հրատարակությունը գործնական և ուսումնամեթոդական բնույթի ձեռնարկ է, որը նախատեսված է գրադարանային ոլորտի աշխատակիցների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման, սեմինար պարապմունքների կազմակերպման և շարունակական մասնագիտական կրթությանն աջակցելու համար։ Նյութի հիմնական նպատակը գրադարանավարներին մեթոդական օգնություն տրամադրելն է՝ մասնագիտական գիտելիքների համակարգման, աշխատանքային փորձի փոխանակման և գրադարանային գործունեության տարբեր ուղղությունների վերաբերյալ քննարկումների կազմակերպման ընթացքում։ Ներկայացվում են սեմինարների նախապատրաստման ընդհանուր սկզբունքները, թեմաների ընտրության, պարապմունքների կառուցվածքի ձևավորման, տեսական նյութի և գործնական առաջադրանքների համադրման հնարավոր եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրադարանավարների ակտիվ մասնակցության ապահովմանը, մասնագիտական խնդիրների համատեղ քննարկմանը և առօրյա աշխատանքի ընթացքում առաջացած հարցերի վերլուծությանը։ Սեմինար պարապմունքները դիտարկվում են ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցման, այլև մասնագիտական հաղորդակցության, փորձի փոխանակման և աշխատանքի նոր ձևերի յուրացման միջոց։ Ձեռնարկում կարող են ընդգրկվել գրադարանային սպասարկման կազմակերպմանը, ընթերցողների հետ աշխատանքին, գրքային հավաքածուների ձևավորմանը և պահպանությանը, մատենագիտական ու տեղեկատվական գործունեությանը, ընթերցանության խթանմանը և գրադարանային միջոցառումների կազմակերպմանը վերաբերող թեմատիկ ուղղություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սեմինարի ղեկավարի աշխատանքին՝ նյութերի նախնական ընտրությունից և հարցերի ձևակերպումից մինչև քննարկումների ամփոփումն ու մասնակիցների ձեռք բերած գիտելիքների գործնական կիրառումը։ Դիտարկվում է նաև մասնագիտական գրականության օգտագործման, ինքնուրույն աշխատանքի և առաջավոր գրադարանային փորձի ուսումնասիրման նշանակությունը։ Նման մեթոդական նյութերը հատկապես կարևոր են գրադարանների աշխատակիցների վերապատրաստման և մասնագիտական կարողությունների հետևողական զարգացման համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս ուսուցումը կապել իրական աշխատանքային խնդիրների հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ծառայում է որպես կազմակերպչական և մեթոդական ուղեցույց՝ նպաստելով սեմինարների նպատակային պլանավորմանը, գրադարանավարների մասնագիտական գիտելիքների ընդլայնմանը և գրադարանային աշխատանքի որակի կատարելագործմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանավոր ժառանգության կարևորագույն էպիկական ստեղծագործության տարբեր պատումների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը և դրանց վերահրատարակման ժամանակ ժամանակակից բարբառագիտական տառադարձության սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտության հիմնավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում բանահյուսական բնագրերի լեզվական հավաստիության պահպանումն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ պատումները գրառվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում, տարբեր բարբառներով և ոչ միատեսակ տառադարձական համակարգերով։ Քննվում է բանավոր խոսքի հնչյունական առանձնահատկությունների հնարավորինս ճշգրիտ գրավոր արտացոլման խնդիրը՝ ուշադրություն դարձնելով բարբառային արտասանությանը, հնչյունափոխություններին, շեշտադրությանը, ձևաբանական տարբերակներին, բառապաշարային յուրահատկություններին և տեղային խոսքին բնորոշ այլ հատկանիշներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հին հրատարակություններում կիրառված գրառման սկզբունքների և նորագույն բարբառագիտական մեթոդների համեմատությանը՝ պարզելու համար, թե նախկին տառադարձությունները որքանով են փոխանցում ասացողների կենդանի խոսքի առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում է տառադարձական համակարգի ընտրության ազդեցությունը ոչ միայն լեզվաբանական ուսումնասիրությունների, այլև բանահյուսական տեքստի կառուցվածքի, ոճի, ռիթմի և բանավոր կատարողական առանձնահատկությունների ընկալման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր պատումների համեմատական քննությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նույն բառերի ու քերականական ձևերի բարբառային տարբերակները և հետևելու լեզվական հատկանիշների տարածքային բաշխմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնագրագիտական աշխատանքի սկզբունքներին՝ սկզբնական գրառման, հետագա խմբագրումների և վերահրատարակված տարբերակների միջև հնարավոր տարբերությունները փաստագրելու տեսանկյունից։ Ժամանակակից տառադարձական միջոցների կիրառումը դիտարկվում է որպես լեզվական նյութի գիտական արժեքը պահպանելու, հետագա բարբառագիտական ուսումնասիրությունները հեշտացնելու և թվային շտեմարաններում տեքստերի մշակման հնարավորություններն ընդլայնելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ բարբառագիտության, բանագիտության, տեքստաբանության և հնչյունաբանության մոտեցումները՝ ընդգծելով էպիկական պատումների լեզվական բազմազանության հնարավորինս ճշգրիտ պահպանման կարևորությունը դրանց գիտական վերահրատարակության ընթացքում։

Աշխատությունը նվիրված է կադաստրի ոլորտում բազային երկրատեղեկատվական համակարգի ձևավորման, գործնական ներդրման և պետական կառավարման ու տեղական ինքնակառավարման համակարգերում դրա կիրառման արդյունավետության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարածական և կադաստրային տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրի ստեղծումն է, որը հնարավորություն է տալիս հավաքագրել, համակարգել, պահպանել, թարմացնել, վերլուծել և քարտեզագրական ձևով ներկայացնել անշարժ գույքի, հողային ռեսուրսների, վարչատարածքային միավորների և տարածքային ենթակառուցվածքների վերաբերյալ տվյալները։ Քննվում են համակարգի կառուցվածքային և գործառական բաղադրիչները, տարածական տվյալների բազաների նախագծման սկզբունքները, թվային քարտեզագրության հնարավորությունները և տարբեր տեղեկատվական շտեմարանների փոխգործունակության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կադաստրային տվյալների ճշգրտությանը, ամբողջականությանը, արդիականությանը և միասնականացմանը, քանի որ այդ հատկանիշներն ուղղակիորեն պայմանավորում են տեղեկատվական համակարգի գործնական արժեքը կառավարչական որոշումների ընդունման ընթացքում։ Ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների և համայնքների տեղեկատվական պահանջները՝ տարածքային պլանավորման, հողօգտագործման, անշարժ գույքի հաշվառման, համայնքային ենթակառուցվածքների կառավարման և այլ գործառույթների իրականացման համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր գերատեսչությունների միջև տարածական տեղեկատվության փոխանակման կազմակերպումը և կրկնվող տվյալների ստեղծման նվազեցումը։ Դիտարկվում են նաև համակարգի ներդրման կազմակերպական, տեխնիկական և իրավական նախադրյալները, տվյալների հասանելիության ու պաշտպանության հարցերը, ինչպես նաև տեղեկատվության պարբերական թարմացման մեխանիզմների նշանակությունը։ Արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կապվում են տվյալների ստանդարտացման, թվայնացման, տեղեկատվական հոսքերի ավտոմատացման, միասնական դասակարգիչների կիրառման և կառավարման տարբեր մակարդակների միջև տեղեկատվական փոխգործակցության կատարելագործման հետ։ Երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է նպաստել տարածքային երևույթների տեսողական ներկայացմանը, տարածական վերլուծությունների իրականացմանը և որոշումների հիմնավորման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության արագ ստացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոինֆորմատիկայի, կադաստրի, տարածական տվյալների կառավարման և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկրատեղեկատվական համակարգերը որպես պետական ու համայնքային կառավարման տեղեկատվական ապահովման կարևոր գործիք։

Աշխատությունը նվիրված է հասարակության իրավական գիտակցության և քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական-քաղաքական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքացիների իրավունքի, օրենքի, արդարության, պետական ինստիտուտների և իրավական կարգի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումն ու դրանց դրսևորումն է քաղաքական մասնակցության տարբեր ձևերում։ Իրավագիտակցությունը դիտարկվում է որպես հասարակական գիտակցության կարևոր բաղադրիչ, որն ընդգրկում է իրավական գիտելիքները, արժեքային վերաբերմունքները, իրավական գնահատականները և իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննվում է, թե այդ բաղադրիչներն ինչպես կարող են արտահայտվել քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության, հանրային քննարկումների, պետական կառույցների հետ հարաբերությունների և հասարակական նախաձեռնությունների շրջանակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական ու քաղաքական մշակույթի փոխկապակցվածությանը, իրավական սոցիալականացման գործընթացներին և այն ինստիտուտների դերին, որոնց միջոցով անհատը ձեռք է բերում իրավական գիտելիքներ ու հասարակական վարքագծի նորմեր։ Դիտարկվում են կրթության, ընտանիքի, զանգվածային հաղորդակցության միջոցների, քաղաքացիական հասարակության և պետական ինստիտուտների հնարավոր ազդեցությունները իրավական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրենքի նկատմամբ վստահության, իրավական նորմերի ընկալման և քաղաքացիների քաղաքական վարքագծի միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև իրավական նիհիլիզմի, իրավական պասիվության, քաղաքացիական պատասխանատվության և իրավական ակտիվության հասկացություններին՝ որպես հասարակության իրավագիտակցության տարբեր դրսևորումների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, համեմատական վերլուծության և քաղաքական ու իրավական գործընթացների ուսումնասիրության մեթոդներ՝ հասարակական դիրքորոշումների կառուցվածքն ու դրանց փոփոխության միտումները բացահայտելու նպատակով։ Հայաստանի օրինակը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել պետական և հասարակական ինստիտուտների փոխակերպման, քաղաքացիական մասնակցության և իրավական մշակույթի զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի տեսության, քաղաքականագիտության, իրավական սոցիոլոգիայի և քաղաքացիական հասարակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով իրավագիտակցության նշանակությունը քաղաքական գործընթացներում քաղաքացիների վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայ հասարակության սոցիալական շերտավորման կառուցվածքի, դրա փոփոխության հիմնական միտումների և այդ գործընթացներում գենդերային գործոնի նշանակության սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հասարակության տարբեր խմբերի միջև տնտեսական, մասնագիտական, կրթական, կարգավիճակային և սոցիալական հնարավորությունների բաշխման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ձևավորվում և վերարտադրվում են սոցիալական անհավասարությունները։ Քննվում են հասարակության շերտավորման հիմնական չափանիշները՝ եկամուտը, զբաղվածությունը, մասնագիտական դիրքը, կրթությունը, սոցիալական հեղինակությունը, սեփականության և տարբեր ռեսուրսների հասանելիությունը՝ դրանք դիտարկելով կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դիրքերի համեմատության տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքի շուկայի գենդերային կառուցվածքին, մասնագիտական բաժանմանը, կարիերային շարժունակության հնարավորություններին, ղեկավար և որոշումների ընդունման դիրքերում ներկայացվածությանը, ինչպես նաև ընտանիքում և հասարակական կյանքում դերերի բաշխմանը։ Վերլուծվում է, թե տնտեսական և սոցիալական փոխակերպումները ինչպես կարող են տարբեր կերպ անդրադառնալ հասարակության տարբեր խմբերի վրա և փոփոխել նրանց դիրքը սոցիալական հիերարխիայում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սոցիալական շարժունակության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են անհատի անցմանը մի սոցիալական շերտից մյուսը։ Գենդերային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս սոցիալական շերտավորումը դիտարկել ոչ միայն եկամտային կամ դասային տարբերությունների, այլև հասարակական դերերի, հնարավորությունների և ռեսուրսների հասանելիության փոխկապակցված համակարգի տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կրթության, ընտանիքի, զբաղվածության, ժողովրդագրական գործընթացների և սոցիալական քաղաքականության նշանակությանը հասարակության կառուցվածքային փոփոխությունների ձևավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, վիճակագրական տվյալների և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ սոցիալական խմբերի դիրքերի ու փոփոխությունների ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական շերտավորման տեսության, գենդերային սոցիոլոգիայի և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայ հասարակության սոցիալական տարբերակման և շարժունակության գործընթացների բազմագործոն վերլուծություն։