Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրատեխնիկայի և չափիչ տեխնիկայի կարևոր ուղղություններից մեկին՝ էլեկտրական հզորության ինտեգրալային փոխակերպիչների նախագծման արդյունավետ միջոցների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային և չափագիտական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են էլեկտրական հզորության չափման և փոխակերպման սկզբունքները, համապատասխան սարքերի կառուցման եղանակները, ինչպես նաև դրանց նախագծման ընթացքում առաջացող տեխնիկական և հաշվարկային խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ինտեգրալային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ փոխակերպիչների կառուցվածքների մշակմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս փոքրացնել սարքերի չափերը, բարձրացնել աշխատանքի արագագործությունը, կայունությունը և չափումների ճշգրտությունը։ Վերլուծվում են փոխակերպիչների հիմնական հանգույցների և տարրերի փոխազդեցությունը, մուտքային էլեկտրական մեծությունների մշակման առանձնահատկությունները, ազդանշանների փոխակերպման գործընթացները և ելքային պարամետրերի ձևավորման օրինաչափությունները։ Կարևորվում է նախագծման այնպիսի մեթոդների մշակումը, որոնց միջոցով հնարավոր է դեռևս նախագծային փուլում գնահատել ապագա սարքի հիմնական տեխնիկական և չափագիտական բնութագրերը, ընտրել կառուցվածքային նպատակահարմար լուծումներ և նվազեցնել հնարավոր սխալների ազդեցությունը։ Ուսումնասիրվում են փոխակերպման ճշգրտության, զգայունության, գծայնության, աշխատանքային տիրույթի, ջերմաստիճանային կայունության և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրողականության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ինտեգրալային սխեմաների տարրերի պարամետրերի հնարավոր շեղումների ազդեցությանը վերջնական չափման արդյունքների վրա և դրանց նվազեցման մեթոդներին։ Տեսական հաշվարկների, մոդելավորման և փորձարարական ուսումնասիրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող նախագծային լուծումների արդյունավետությունը և հիմնավորել դրանց կիրառման նպատակահարմարությունը տարբեր չափիչ ու վերահսկիչ համակարգերում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել էլեկտրական հզորության չափման համար նախատեսված սարքավորումների կատարելագործմանը, ավտոմատացված չափիչ համակարգերի զարգացմանը և ժամանակակից էլեկտրոնային սարքերում ավելի կոմպակտ ու ճշգրիտ փոխակերպիչների ներդրմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել էլեկտրատեխնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, չափագիտության, էլեկտրոնային սարքերի նախագծման, ավտոմատացման և տեղեկատվական-չափիչ համակարգերի ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ կրթական համակարգի, մանկավարժական գաղափարների և դպրոցական կյանքի զարգացման պատմությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1915 թվականը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են այն հասարակական, մշակութային և կրթական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել ու զարգացել են արևմտահայ մանկավարժական միտքը և ազգային դպրոցը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթության կազմակերպման սկզբունքներին, դպրոցների գործունեությանը, ուսուցման և դաստիարակության մեթոդներին, ուսումնական ծրագրերին, դասագրքերին, ուսուցիչների պատրաստման խնդիրներին և կրթության տարածման ուղղությամբ իրականացված նախաձեռնություններին։ Քննարկվում է հայ մտավորականների, մանկավարժների, գրողների, հասարակական և մշակութային գործիչների մասնակցությունը կրթական գաղափարների զարգացմանը, ինչպես նաև նրանց տեսակետները ազգային դաստիարակության, մայրենի լեզվի ուսուցման, աշխարհիկ կրթության, անձի բարոյական ձևավորման և հասարակության առաջընթացի վերաբերյալ։ Լուսաբանվում է հայկական դպրոցների նշանակությունը ազգային ինքնության, լեզվի, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման գործում՝ հատկապես Օսմանյան կայսրության հասարակական և քաղաքական պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր տեսակի կրթական հաստատությունների գործունեությանը, դպրոցական ցանցի ընդլայնմանը, կրթության հասանելիության խնդիրներին և կրթական բարեփոխումների անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է նաև կանանց և աղջիկների կրթության զարգացման հարցը, կրթության մեջ նոր մանկավարժական գաղափարների ներթափանցումը և ավանդական ուսուցման ձևերի աստիճանական վերափոխումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես են եվրոպական և ժամանակի այլ կրթական գաղափարները փոխազդել հայկական մանկավարժական ավանդույթների հետ և նպաստել ուսուցման բովանդակության ու մեթոդների փոփոխությանը։ Դպրոցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման հաստատություն, այլև որպես ազգային ու հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ ձևավորվել են նոր սերնդի մտավոր, բարոյական և քաղաքացիական պատկերացումները։ Հետազոտության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մի քանի տասնամյակների ընթացքում արևմտահայ կրթական կյանքի փոփոխությունները, մանկավարժական մտքի հիմնական ուղղությունները, ձեռքբերումներն ու դժվարությունները և դրանց կապը ժամանակաշրջանի պատմական զարգացումների հետ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ մանկավարժության և կրթության պատմության ուսումնասիրման համար՝ ամբողջական պատկերացում տալով արևմտահայ դպրոցական համակարգի ձևավորման, կրթական գաղափարների զարգացման և ազգային մշակութային կյանքում դպրոցի ունեցած դերի մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, հայոց պատմության, կրթության պատմության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսուցիչների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկական անալիզի և ֆունկցիաների տեսության կարևոր ուղղություններից մեկին՝ դասական համակարգերով ներկայացվող շարքերի զուգամիտության հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ֆունկցիաների ներկայացումները տարբեր դասական օրթոգոնալ համակարգերով, շարքերի մասնակի գումարների վարքը և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է ապահովել դրանց զուգամիտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կետային, գրեթե ամենուր և համապատասխան ֆունկցիոնալ տարածություններում զուգամիտության հետ կապված խնդիրներին, ինչպես նաև շարքերի գումարելիության և ներկայացման առանձնահատկություններին։ Քննարկվում է ֆունկցիայի հատկությունների և նրա ընդլայնման գործակիցների միջև կապը՝ պարզաբանելու համար, թե ինչպիսի պայմաններ կարող են ազդել ստացված շարքի զուգամիտության բնույթի վրա։ Ուսումնասիրվում են դասական օրթոգոնալ համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց միջոցով ֆունկցիաների ներկայացման հնարավորությունները և համապատասխան մասնակի գումարների գնահատման մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև այն դեպքերին, երբ սովորական զուգամիտությունը խախտվում է կամ պահանջվում են լրացուցիչ սահմանափակումներ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ որոշել կիրառվող թեորեմների և չափանիշների գործողության սահմանները։ Հետազոտության ընթացքում կիրառվում են իրական և ֆունկցիոնալ անալիզի մեթոդներ, ինտեգրալային գնահատումներ, օրթոգոնալության հատկություններ և շարքերի տեսության այլ գործիքներ։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն մաքուր մաթեմատիկայի տեսանկյունից, այլև ֆունկցիաների մոտարկման, ներդաշնակ անալիզի և տարբեր մաթեմատիկական մոդելներում ֆունկցիոնալ ներկայացումների կիրառման համար։ Աշխատությունը նպաստում է դասական համակարգերով շարքերի վարքի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների խորացմանը, զուգամիտության բավարար և անհրաժեշտ պայմանների ուսումնասիրությանը և օրթոգոնալ ընդլայնումների տեսության հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մաթեմատիկական անալիզի, ֆունկցիոնալ և ներդաշնակ անալիզի, օրթոգոնալ շարքերի ու ֆունկցիաների տեսության ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և բարձրագույն մաթեմատիկա ուսումնասիրող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական մեքենաշինության արդիական խնդիրներից մեկին՝ շարահերկ մշակաբույսերի հողամշակման համար նախատեսված հողուրագի կառուցվածքային կատարելագործմանը, աշխատանքային պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը և մեքենայի հուսալիության կանխատեսմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հողամշակման տեխնոլոգիական գործընթացի առանձնահատկությունները, աշխատանքային օրգանների և հողի փոխազդեցության պայմանները, ինչպես նաև այն կառուցվածքային ու շահագործական գործոնները, որոնք ազդում են ագրեգատի աշխատանքի որակի, արտադրողականության և երկարակեցության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հողուրագի կառուցվածքի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել հողի պահանջվող խորությամբ և որակով մշակում, նվազեցնել աշխատանքային դիմադրությունը, բարձրացնել տեխնոլոգիական գործընթացի կայունությունը և բարելավել մեքենայի շահագործական ցուցանիշները։ Վերլուծվում են հիմնական աշխատանքային հանգույցների երկրաչափական և կինեմատիկական պարամետրերը, դրանց փոխադարձ դասավորությունը և աշխատանքի տարբեր ռեժիմներում առաջացող բեռնվածությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածքային տարրերի հուսալիության գնահատումը և հնարավոր խափանումների առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել տեխնիկական համակարգի աշխատունակության պահպանումը շահագործման որոշակի ժամանակահատվածում։ Քննարկվում են մեքենայի ամրության, մաշակայունության, ծառայության ժամկետի և տեխնիկական սպասարկման հետ կապված հարցերը՝ դրանք կապելով ընտրված կառուցվածքային պարամետրերի և իրական աշխատանքային պայմանների հետ։ Տեսական հաշվարկների, փորձարարական հետազոտությունների և ստացված տվյալների համադրման միջոցով հիմնավորվում են այնպիսի պարամետրեր, որոնք կարող են նպաստել մեքենայի աշխատանքի արդյունավետության և հուսալիության բարձրացմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների, շարժման արագության, մշակման խորության և աշխատանքային օրգանների վրա ազդող ուժերի փոխկապակցվածությանը։ Հուսալիության կանխատեսումը հնարավորություն է տալիս դեռևս նախագծման փուլում գնահատել կառուցվածքի հնարավոր թույլ կողմերը, կատարել համապատասխան փոփոխություններ և ընտրել տեխնիկական տեսանկյունից առավել հիմնավորված լուծումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ գյուղատնտեսական հողամշակման մեքենաների նախագծման և կատարելագործման, դրանց շահագործական արդյունավետության բարձրացման, տեխնիկական խափանումների նվազեցման և սպասարկման գործընթացների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսական մեքենաշինության, ագրոինժեներիայի, մեքենաների հուսալիության, հողամշակման տեխնոլոգիաների և գյուղատնտեսական տեխնիկայի նախագծման ոլորտների մասնագետներին ու հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ռիսկերի կառավարման արդյունավետ համակարգի ձևավորման և գործնական ներդրման հետ կապված տեսական, մեթոդաբանական և կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բուհերի գործունեության ընթացքում առաջացող ռազմավարական, ֆինանսական, գործառնական, ակադեմիական, կառավարչական, տեղեկատվական և հեղինակության հետ կապված ռիսկերը, դրանց բացահայտման, գնահատման, դասակարգման և վերահսկման հիմնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք կարող են ազդել կրթական հաստատությունների կայուն գործունեության, կրթության որակի, կառավարման արդյունավետության, ֆինանսական կայունության և զարգացման ռազմավարական նպատակների իրականացման վրա։ Վերլուծվում են ռիսկերի կառավարման համակարգի ստեղծման հիմնական սկզբունքները, կազմակերպական կառուցվածքները, պատասխանատվության բաշխման մեխանիզմները և կառավարման տարբեր մակարդակների փոխգործակցությունը։ Կարևորվում է ռիսկերի վաղ հայտնաբերման, հնարավոր հետևանքների գնահատման և կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման անհրաժեշտությունը՝ որպես բուհերի կառավարման ընդհանուր համակարգի բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ներքին վերահսկողության, մշտադիտարկման, տեղեկատվության հավաքագրման և որոշումների կայացման գործընթացներում ռիսկերի վերաբերյալ տվյալների օգտագործման նշանակությանը։ Քննարկվում են Հայաստանի բարձրագույն կրթության համակարգին բնորոշ պայմանները և այն հնարավոր խոչընդոտները, որոնք կարող են առաջանալ ռիսկերի կառավարման ժամանակակից մեխանիզմների ներդրման ընթացքում՝ ներառյալ համապատասխան կառավարչական մշակույթի ձևավորումը, մասնագիտական կարողությունների զարգացումը, պատասխանատվության հստակ սահմանումը և անհրաժեշտ տեղեկատվական գործիքների կիրառումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռիսկերի կառավարման և բուհի ռազմավարական պլանավորման փոխկապակցվածությանը, քանի որ հնարավոր սպառնալիքների և անորոշությունների համակարգված գնահատումը կարող է նպաստել կառավարչական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացմանը և հաստատության զարգացման նպատակների առավել արդյունավետ իրականացմանը։ Աշխատանքում ռիսկերի կառավարումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հնարավոր բացասական հետևանքների նվազեցման միջոց, այլև որպես կառավարման որակի բարձրացման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և փոփոխվող կրթական միջավայրին հարմարվելու կարևոր գործիք։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել բարձրագույն կրթության կառավարման ոլորտի մասնագետների, բուհերի ղեկավարների և վարչական ստորաբաժանումների աշխատակիցների, կրթական քաղաքականության հետազոտողների, ինչպես նաև կառավարման, տնտեսագիտության և կրթության կազմակերպման խնդիրներով զբաղվող ուսանողների ու գիտաշխատողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ազգային ավանդույթների դերի ուսումնասիրությանը մարդու բարոյական գիտակցության, արժեքային համակարգի և աշխարհընկալման ձևավորման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում ազգային ավանդույթները դիտարկվում են որպես սերունդների պատմական փորձի, հասարակական վարքականոնների, բարոյական սկզբունքների և մշակութային արժեքների պահպանման ու փոխանցման կարևոր միջոց։ Ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են ընտանիքում, համայնքում և հասարակական միջավայրում պահպանվող սովորույթները նպաստում անհատի պատկերացումների ձևավորմանը բարու և չարի, պարտքի, պատասխանատվության, արդարության, արժանապատվության, փոխադարձ հարգանքի և հասարակական համակեցության վերաբերյալ։ Քննարկվում է ավանդույթների կապը ազգային ինքնագիտակցության և մշակութային հիշողության հետ՝ ցույց տալով դրանց նշանակությունը ոչ միայն անցյալի ժառանգության պահպանման, այլև ժամանակակից մարդու բարոյական կողմնորոշումների զարգացման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի և դաստիարակության նշանակությանը, քանի որ ազգային և բարոյական արժեքների փոխանցումը մեծապես իրականացվում է առօրյա հարաբերությունների, ընտանեկան սովորույթների, տոների, ծեսերի, բանավոր մշակույթի և հասարակության կողմից ընդունված վարքագծային օրինակների միջոցով։ Վերլուծվում է նաև ավանդույթի և ժամանակակից հասարակական փոփոխությունների փոխհարաբերությունը՝ ընդգծելով, որ մշակութային ժառանգության շարունակականությունը կարող է ուղեկցվել արժեքների վերաիմաստավորմամբ և նոր պայմաններին համապատասխանեցմամբ։ Աշխատանքում ազգային ավանդույթները ներկայացվում են որպես բարոյական փորձի կուտակման և փոխանցման համակարգ, որի միջոցով անհատը հաղորդակցվում է նախորդ սերունդների արժեքային պատկերացումներին և միաժամանակ ձևավորում սեփական վերաբերմունքը հասարակության, մշակույթի և մարդկային հարաբերությունների նկատմամբ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կրթության և հասարակական դաստիարակության դերին՝ ազգային մշակութային ժառանգության ճանաչումը կապելով բարոյական մտածողության զարգացման հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ավանդույթների, ազգային մշակույթի և բարոյական գիտակցության փոխադարձ կապերը, ինչպես նաև գնահատելու դրանց նշանակությունը անձի սոցիալականացման, ինքնության ձևավորման և հասարակության արժեքային շարունակականության ապահովման գործընթացներում։ Նյութը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել բարոյագիտության, փիլիսոփայության, մշակութաբանության, մանկավարժության, ազգագրության և հասարակագիտական այլ ոլորտների մասնագետների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում կազմակերպվող ճանաչողական և զբոսաշրջային երթուղիների ուղեցույց՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հանրապետության պատմամշակութային ժառանգությանը, բնաշխարհին, քաղաքներին, բնակավայրերին և տեսարժան վայրերին։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր շրջաններով իրականացվող էքսկուրսիաների կազմակերպմանը և այն վայրերին, որոնք առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում պատմության, ճարտարապետության, հնագիտության, մշակույթի և բնության տեսանկյունից։ Ներկայացվում են հնագույն բնակավայրեր, պատմական հուշարձաններ, եկեղեցիներ ու վանական համալիրներ, ճարտարապետական կառույցներ, թանգարաններ, մշակութային կենտրոններ և բնական տեսարժան վայրեր՝ դրանց վերաբերյալ տալով ճանաչողական տեղեկություններ և պատմական համատեքստ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Երևանին և հանրապետության մյուս քաղաքներին, դրանց զարգացման պատմությանը, քաղաքաշինական առանձնահատկություններին, հասարակական ու մշակութային կյանքին և խորհրդային ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Երթուղիների նկարագրությունների միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու Հայաստանի աշխարհագրական բազմազանության, լեռնային բնապատկերների, գետերի, լճերի, կիրճերի և այլ բնական առանձնահատկությունների մասին։ Պատմական և մշակութային հուշարձանների ներկայացումը միաժամանակ բացահայտում է տարբեր ժամանակաշրջաններում հայկական ճարտարապետության և արվեստի զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուղեցույցային բնույթի նյութերը կարող են ներառել նաև ճանապարհների, այցելության հաջորդականության, բնակավայրերի միջև կապերի և ճանապարհին հանդիպող նշանակալի վայրերի վերաբերյալ գործնական տեղեկություններ՝ նպաստելով երթուղիների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանի զբոսաշրջային մշակույթն ու հանրապետության տեսարժան վայրերի այն ժամանակվա ներկայացման ձևերը պատկերող աղբյուր։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե պատմական ժառանգությունը, բնական հարստությունները և ժամանակակից քաղաքաշինական ձեռքբերումները ինչպես էին ներկայացվում այցելուներին և զբոսաշրջիկներին Հայկական ԽՍՀ ժամանակաշրջանում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել Հայաստանի պատմությամբ, աշխարհագրությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, ինչպես նաև զբոսաշրջության պատմությունը, խորհրդային շրջանի Հայաստանը և պատմական ուղեցույցները ուսումնասիրող մասնագետներին։

Աշխատությունը նվիրված է բարձր էներգիաների ֆիզիկայի և տարրական մասնիկների փորձարարական հետազոտությունների կարևոր խնդիրներից մեկին՝ անցումային ճառագայթման օղակաձև դետեկտորների աշխատանքային առանձնահատկությունների և լայն էներգետիկ տիրույթում էլեկտրամագնիսական հեղեղների լիցքային ասիմետրիայի ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բարձր էներգիա ունեցող լիցքավորված մասնիկների՝ տարբեր էլեկտրամագնիսական հատկություններով միջավայրերի սահմանները հատելիս առաջացող անցումային ճառագայթման գրանցման ֆիզիկական սկզբունքները, ինչպես նաև այդ երևույթի կիրառման հնարավորությունները մասնիկների նույնականացման և դրանց բնութագրերի որոշման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օղակաձև կառուցվածք ունեցող դետեկտորների աշխատանքի մեխանիզմներին, դրանց զգայունությանը, գրանցման արդյունավետությանը և փորձարարական չափումների ճշգրտության վրա ազդող գործոններին։ Ուսումնասիրվում են 1-ից մինչև 1000 ԳէՎ էներգիաների տիրույթում ձևավորվող էլեկտրամագնիսական հեղեղների զարգացման օրինաչափությունները, դրանցում դրական և բացասական լիցքավորված բաղադրիչների հարաբերակցությունը և լիցքային ասիմետրիայի առաջացման ֆիզիկական պատճառները։ Քննարկվում է բարձր էներգիա ունեցող մասնիկների նյութի հետ փոխազդեցության հետևանքով երկրորդային մասնիկների առաջացման և բազմացման գործընթացը, որի արդյունքում ձևավորվում են բարդ կառուցվածք ունեցող մասնիկային հեղեղներ։ Վերլուծվում է լիցքավորված մասնիկների տարածական և էներգետիկ բաշխումը, ինչպես նաև հեղեղների տարբեր փուլերում դրանց քանակական հարաբերակցության փոփոխությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դետեկտորների միջոցով ստացված փորձարարական տվյալների և տեսական պատկերացումների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել օգտագործվող գրանցման համակարգերի արդյունավետությունը և ավելի մանրամասն ուսումնասիրել բարձր էներգետիկ փոխազդեցությունների բնույթը։ Դիտարկվող էներգետիկ լայն միջակայքը հնարավորություն է տալիս հետևել ուսումնասիրվող երևույթների փոփոխությանը մասնիկների էներգիայի աճին զուգընթաց և բացահայտել տարբեր էներգիաներում էլեկտրամագնիսական հեղեղների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում ներկայացվող մոտեցումները կարող են նշանակություն ունենալ մասնիկների դետեկտորների կատարելագործման, փորձարարական սարքավորումների բնութագրերի գնահատման և բարձր էներգիաների ֆիզիկայի փորձերում մասնիկների ավելի արդյունավետ գրանցման ու տարբերակման համար։ Հետազոտությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում տարրական մասնիկների ֆիզիկայի, միջուկային և բարձր էներգիաների ֆիզիկայի, տիեզերական ճառագայթների ուսումնասիրության, ինչպես նաև մասնիկների գրանցման ժամանակակից մեթոդների և դետեկտորային համակարգերի մշակման ոլորտների մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում օրենսդրական գործընթացի ձևավորման, կազմակերպման և իրականացման առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են օրենսդրական գործունեության տեսական և իրավական հիմքերը, իրավական ակտերի մշակման ու ընդունման հիմնական փուլերը, ինչպես նաև պետական մարմինների մասնակցությունն այդ գործընթացին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենսդրական նախաձեռնության իրականացման մեխանիզմներին, օրենքների նախագծերի նախապատրաստմանը, քննարկմանը, ընդունմանը, հրապարակմանը և ուժի մեջ մտնելուն առնչվող իրավական հարցերին։ Վերլուծվում են օրենսդրական գործընթացի ընթացքում առաջացող իրավական և կազմակերպական խնդիրները, օրենսդրության ներքին համակարգվածության ապահովման անհրաժեշտությունը, տարբեր իրավական ակտերի միջև հնարավոր հակասությունների կանխարգելման և վերացման մեխանիզմները։ Կարևորվում է օրենքների նախագծերի իրավական փորձաքննության, հիմնավորվածության, հստակության և կիրառելիության ապահովումը, ինչպես նաև օրենսդրական փոփոխությունների հնարավոր հետևանքների գնահատումը։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական և իրավական համակարգի շրջանակում օրենսդիր իշխանության գործունեությանը, խորհրդարանական ընթացակարգերին և օրենսդրական գործընթացի մասնակիցների փոխհարաբերություններին։ Քննարկվում են նաև օրենսդրության կայունության և շարունակականության, իրավական կարգավորման արդյունավետության, օրենսդրական տեխնիկայի կատարելագործման և իրավական նորմերի միատեսակ կիրառման հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն գործոնների մասին, որոնք կարող են ազդել օրենքների մշակման և ընդունման որակի վրա, ինչպես նաև բացահայտել օրենսդրական գործընթացի կատարելագործման հիմնական ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել իրավագիտության մասնագետների, օրենսդրական գործունեությամբ զբաղվող անձանց, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների, ինչպես նաև սահմանադրական իրավունքի, խորհրդարանական իրավունքի և իրավաստեղծ գործունեության խնդիրներն ուսումնասիրող ուսանողների ու գիտաշխատողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի արդիական ուղղություններից մեկին՝ էնանտիոմերապես հարստացված, չհագեցած նոր α-ամինաթթուների ստացման մեթոդների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների պարզաբանմանը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այնպիսի սինթետիկ մոտեցումների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ բարձր էնանտիոմերային մաքրությամբ օպտիկապես ակտիվ ամինաթթուներ և վերահսկել սինթեզի ընթացքում առաջացող միացությունների տարածական կառուցվածքը։ Քննարկվում են սկզբնական նյութերի ընտրության, քիմիական փոխարկումների հաջորդականության, ռեակցիաների պայմանների օպտիմալացման և նպատակային միացությունների անջատման ու մաքրման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում α-ամինաթթուների մոլեկուլներում չհագեցած կառուցվածքային հատվածների ներմուծմանը, քանի որ այդպիսի ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը հնարավորություն է ստեղծում հետագա քիմիական ձևափոխությունների և նոր ածանցյալների ստացման համար։ Ուսումնասիրվում են ստացված միացությունների կառուցվածքը, ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները, էնանտիոմերային բաղադրությունը և դրանց կապը նյութերի քիմիական հատկությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ասիմետրիկ սինթեզի սկզբունքները և քիրալության վերահսկման մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նպատակային ստացման համար։ Ստացված նոր α-ամինաթթուները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել պեպտիդների, դեղաբանորեն նշանակալի միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի սինթեզի տեսանկյունից՝ ծառայելով որպես արժեքավոր քիրալ կառուցվածքային միավորներ։ Աշխատանքում սինթետիկ արդյունքների հետ մեկտեղ կարևորվում է նոր միացությունների նույնականացումը և բնութագրումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական ու սպեկտրային հետազոտական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է ոչ սպիտակուցային և կառուցվածքային ձևափոխված ամինաթթուների քիմիայի զարգացմանը, ընդլայնում է էնանտիոմերապես հարստացված միացությունների ստացման հնարավորությունները և գիտական հիմք է ստեղծում դրանց հետագա կիրառական ու հիմնարար ուսումնասիրությունների համար։

Աշխատությունը նվիրված է իսլամական իրավագիտության հանաֆիական ուղղության պատմական զարգացման, կրոնաիրավական սկզբունքների ձևավորման և դրանց փոխանցման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Իբրահիմ ալ-Հալաբիի գիտական ժառանգությանը։ Հետազոտության առանցքում միջնադարյան իսլամական իրավական մտքի կարևորագույն աղբյուրներից մեկի ձեռագրական ավանդույթն է, դրա տարածումը, տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված ընդօրինակումները և դրանց միջև առկա բովանդակային ու տեքստաբանական տարբերությունները։ Ձեռագրերի համեմատական քննության միջոցով բացահայտվում են այն փոփոխությունները, լրացումները, խմբագրական առանձնահատկություններն ու մեկնաբանական շերտերը, որոնք առաջացել են աշխատության տարածման և կիրառության ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանաֆիական իրավական դպրոցի հիմնական սկզբունքների համակարգմանը, իրավական նորմերի մեկնաբանությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով դասական իրավագիտական գիտելիքը փոխանցվել է հաջորդ սերունդներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել նաև Օսմանյան ժամանակաշրջանի կրոնաիրավական միջավայրի մասին, որտեղ հանաֆիական իրավագիտությունը կարևոր դեր ուներ հասարակական, կրոնական և իրավական հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Ձեռագրական տարբեր օրինակների համադրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն տեքստի պատմությունը, այլև այն մտավոր ու մշակութային միջավայրը, որտեղ այն արտագրվել, մեկնաբանվել և գործնական կիրառություն է ստացել։ Քննարկվում է իրավագիտական ավանդույթի շարունակականության խնդիրը, տարբեր աղբյուրների և հեղինակավոր իրավագետների տեսակետների համադրումը, ինչպես նաև իրավական գիտելիքի համակարգման նշանակությունը հանաֆիական դպրոցի հետագա զարգացման համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում իսլամագիտության, արևելագիտության, կրոնագիտության, իրավունքի պատմության, ձեռագրագիտության և աղբյուրագիտության մասնագետների համար, քանի որ միավորում է պատմական, իրավագիտական և տեքստաբանական ուսումնասիրության մեթոդները։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև Օսմանյան կայսրության մտավոր և իրավական պատմությունն ուսումնասիրողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել իսլամական իրավական գրականության տարածման, ձեռագրային ժառանգության պահպանման և հանաֆիական իրավական մտքի զարգացման առանձնահատկությունների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկական էնդոմետրիտի կլինիկական և ձևաբանական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ արգանդի լորձաթաղանթում երկարատև բորբոքային գործընթացի առաջացման, պահպանման, ախտորոշման և վերարտադրողական համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա դրա հնարավոր ազդեցության տեսանկյունից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հիվանդության կլինիկական դրսևորումների և էնդոմետրիումում հայտնաբերվող հյուսվածաբանական փոփոխությունների փոխհարաբերության վրա, քանի որ տվյալ վիճակը կարող է ունենալ ոչ արտահայտված կամ ոչ սպեցիֆիկ ախտանշաններ, և միայն կլինիկական պատկերի հիման վրա դրա ճանաչումը միշտ չէ, որ բավարար է։ Այդ պատճառով առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կլինիկական, գործիքային, լաբորատոր և ձևաբանական տվյալների համադրմանը։ Էնդոմետրիումը դիտարկվում է որպես կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առումով փոփոխական հյուսվածք, որը դաշտանային ցիկլի ընթացքում ենթարկվում է օրինաչափ վերակառուցումների։ Նման ֆիզիոլոգիական փոփոխականությունը կարևոր է հյուսվածաբանական գնահատման ժամանակ, քանի որ անհրաժեշտ է տարբերակել բնական ցիկլային փոփոխությունները երկարատև բորբոքային գործընթացին բնորոշ շեղումներից։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել բորբոքային բջջային ներթափանցման բնույթը, ստրոմայի և գեղձային բաղադրիչների փոփոխությունները, անոթային համակարգի առանձնահատկությունները և հյուսվածքային վերակառուցման այլ դրսևորումներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հիվանդության առաջացման հնարավոր գործոններին։ Քրոնիկական բորբոքային փոփոխությունների ձևավորումը կարող է կապված լինել տարբեր վարակային գործոնների, ներարգանդային միջամտությունների, ծննդաբերությունից կամ հղիության ընդհատումից հետո առաջացած փոփոխությունների և վերարտադրողական համակարգի այլ վիճակների հետ։ Սակայն առանձին հիվանդների մոտ պատճառական գործոնի հստակ որոշումը կարող է դժվար լինել, ինչն ընդգծում է բազմակողմանի հետազոտության անհրաժեշտությունը։ Հիվանդության զարգացման գործընթացը դիտարկվում է որպես լորձաթաղանթի տեղային իմունային արձագանքի, հյուսվածքային վերականգնման և երկարատև բորբոքային ազդեցության փոխկապակցված փոփոխությունների արդյունք։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կլինիկական պատկերի բազմազանության ուսումնասիրությունը։ Որոշ դեպքերում հիվանդությունը կարող է ուղեկցվել դաշտանային ցիկլի խանգարումներով, կոնքային շրջանում անհարմարությամբ, արտազատումների փոփոխություններով կամ այլ ոչ սպեցիֆիկ գանգատներով, մինչդեռ այլ դեպքերում արտահայտված ախտանշանները կարող են բացակայել։ Այս առանձնահատկությունը պայմանավորում է այն իրավիճակը, երբ վիճակը հայտնաբերվում է այլ գինեկոլոգիական կամ վերարտադրողական խնդիրների հետազոտության ընթացքում։ Հետևաբար ախտանշանների բացակայությունը ինքնին չի կարող օգտագործվել հյուսվածքային փոփոխությունների բացառման համար։ Առանձին ուղղություն է վերարտադրողական ֆունկցիայի հետ հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը։ Էնդոմետրիումը կարևոր դեր ունի սաղմի իմպլանտացիայի և հղիության վաղ փուլերի համար անհրաժեշտ միջավայրի ձևավորման մեջ, ուստի դրա կառուցվածքային և իմունաբանական վիճակի փոփոխությունները հետազոտական հետաքրքրություն են ներկայացնում անպտղության և վերարտադրողական որոշ խանգարումների համատեքստում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համադրվել վերարտադրողական պատմության տվյալները և հյուսվածաբանական արդյունքները՝ պարզելու համար, թե տարբեր կլինիկական խմբերում ինչպիսի ձևաբանական առանձնահատկություններ են առավել հաճախ հանդիպում։ Միաժամանակ կարևորվում է պատճառահետևանքային կապերի զգուշավոր գնահատումը, քանի որ վերարտադրողական խնդիրները սովորաբար բազմագործոն բնույթ ունեն։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում հյուսվածաբանական ախտորոշմանը։ Էնդոմետրիումից ստացված նյութի մանրադիտակային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել հյուսվածքի բջջային կազմը, ստրոմայի վիճակը, գեղձերի կառուցվածքը և բորբոքային փոփոխությունների առկայությունը։ Քրոնիկական գործընթացի գնահատման ժամանակ նշանակություն կարող է ունենալ պլազմային բջիջների հայտնաբերումը, սակայն ձևաբանական պատկերը նպատակահարմար է մեկնաբանել ամբողջական կլինիկական համատեքստում։ Հյուսվածաբանական հետազոտության որակը կախված է նաև նյութի ճիշտ ստացումից, մշակման եղանակից, նմուշի բավարարությունից և ախտաբանի կողմից կիրառվող գնահատման չափանիշներից։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ստրոմալ փոփոխություններին։ Երկարատև բորբոքային գործընթացը կարող է արտահայտվել բջջային կազմի փոփոխությամբ, այտուցով, տեղային խտացմամբ կամ այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Նման փոփոխությունները միշտ չէ, որ ունեն բացառապես մեկ հիվանդությանը բնորոշ բնույթ, հետևաբար դրանց նշանակությունը գնահատվում է այլ հյուսվածաբանական նշանների հետ միասին։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս նվազեցնել առանձին ոչ սպեցիֆիկ փոփոխությունների չափազանցված մեկնաբանման հավանականությունը։ Կարևոր ուղղություն է էնդոմետրիումի գեղձային բաղադրիչի ուսումնասիրությունը։ Գեղձերի կառուցվածքը և դրանց ֆունկցիոնալ վիճակը բնականորեն փոփոխվում են դաշտանային ցիկլի ընթացքում, ուստի դրանց գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել համապատասխան փուլը։ Բորբոքային միջավայրում կարող են դիտարկվել գեղձային կառուցվածքի և շրջակա ստրոմայի հարաբերությունների փոփոխություններ, որոնք լրացուցիչ տեղեկություն են տալիս լորձաթաղանթի ընդհանուր վիճակի մասին։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում միկրոշրջանառության և անոթային բաղադրիչի գնահատումը։ Էնդոմետրիումի բնական վերակառուցումը սերտորեն կապված է անոթային համակարգի փոփոխությունների հետ, իսկ երկարատև բորբոքային գործընթացը կարող է ազդել տեղային անոթային արձագանքների վրա։ Անոթների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացնել բորբոքային գործընթացի ձևաբանական բնութագիրը և նպաստել հյուսվածքային փոփոխությունների ավելի ամբողջական գնահատմանը։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել իմունահյուսվածաքիմիական մեթոդների կիրառումը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս որոշակի բջջային խմբեր կամ հյուսվածքային մարկերներ ավելի հստակ տարբերակել սովորական հյուսվածաբանական ներկումներով ստացվող պատկերից։ Հատկապես այն դեպքերում, երբ պլազմային բջիջների նույնականացումը սովորական մանրադիտակային գնահատմամբ դժվար է, լրացուցիչ մարկերների կիրառումը կարող է բարձրացնել ախտորոշիչ վստահությունը։ Միաժամանակ իմունահյուսվածաքիմիական արդյունքները պետք է մեկնաբանվեն ձևաբանական ընդհանուր պատկերի և կլինիկական տվյալների հետ միասին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ախտորոշիչ չափանիշների ստանդարտացման խնդրին։ Տարբեր հետազոտություններում օգտագործվող չափանիշների տարբերությունները կարող են ազդել հիվանդության հայտնաբերման հաճախականության վրա։ Հետևաբար կարևոր է հստակ սահմանել, թե որ հյուսվածաբանական նշանները, դրանց քանակական կամ որակական արտահայտվածությունը և ինչպիսի համակցություններն են օգտագործվում ախտորոշիչ եզրակացության համար։ Ստանդարտացված մոտեցումները նպաստում են տարբեր կլինիկական կենտրոններում ստացված տվյալների համադրելիությանը և հետազոտությունների արդյունքների ավելի վստահ մեկնաբանմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հիստերոսկոպիկ պատկերի և ձևաբանական արդյունքների համադրումը։ Արգանդի խոռոչի անմիջական տեսողական գնահատումը կարող է բացահայտել լորձաթաղանթի որոշ փոփոխություններ, սակայն տեսողական նշանները միշտ չէ, որ լիովին համապատասխանում են հյուսվածաբանական պատկերին։ Այդ պատճառով հիստերոսկոպիան կարող է դիտարկվել որպես լրացուցիչ գործիք, իսկ վերջնական գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել տարբեր մեթոդների արդյունքները։ Նման համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել գործիքային և ձևաբանական չափանիշների համապատասխանությունը։ Առանձին ուղղություն է ուլտրաձայնային հետազոտության նշանակության գնահատումը։ Ուլտրաձայնային պատկերումը լայնորեն կիրառվում է գինեկոլոգիական հետազոտության մեջ և հնարավորություն է տալիս գնահատել արգանդի ու էնդոմետրիումի ընդհանուր կառուցվածքը։ Սակայն քրոնիկական բորբոքային փոփոխությունների դեպքում հայտնաբերվող նշանները կարող են լինել ոչ սպեցիֆիկ։ Այդ պատճառով պատկերային տվյալները առավել օգտակար են, երբ դիտարկվում են կլինիկական պատմության, լաբորատոր և ձևաբանական հետազոտությունների հետ միասին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր ախտորոշիչ մեթոդների զգայունության և տեղեկատվական արժեքի համեմատությունը։ Կլինիկական ախտանշանների, պատկերային հետազոտությունների, հիստերոսկոպիկ դիտարկումների և հյուսվածաբանական չափանիշների համադրումը կարող է ցույց տալ, թե առանձին մեթոդների արդյունքները որքանով են համապատասխանում միմյանց։ Նման վերլուծությունը կարևոր է առավել հիմնավորված ախտորոշիչ մոտեցումների ձևավորման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տարբերակիչ ախտորոշմանը։ Էնդոմետրիումի մի շարք ֆիզիոլոգիական և ախտաբանական վիճակներ կարող են ունենալ մասամբ նման ձևաբանական կամ կլինիկական դրսևորումներ։ Դաշտանային ցիկլի փուլը, հորմոնային ազդեցությունները, այլ բորբոքային վիճակները և լորձաթաղանթի կառուցվածքային փոփոխությունները պետք է հաշվի առնվեն մանրադիտակային պատկերի մեկնաբանման ժամանակ։ Այս պատճառով ախտաբանական եզրակացությունը նպատակահարմար է ձևավորել ոչ թե մեկ առանձին նշանի, այլ տվյալների ամբողջության հիման վրա։ Կարևոր ուղղություն է տեղային իմունային համակարգի ուսումնասիրությունը։ Էնդոմետրիումը պարունակում է տարբեր իմունային բջիջներ, որոնց կազմն ու ակտիվությունը կարող են փոփոխվել ինչպես ֆիզիոլոգիական ցիկլի ընթացքում, այնպես էլ բորբոքային գործընթացների ժամանակ։ Երկարատև բորբոքման պայմաններում իմունային բջիջների հարաբերակցությունը և դրանց հետ կապված ազդանշանային գործընթացները կարող են փոխվել։ Այս մեխանիզմների ուսումնասիրությունը նպաստում է հիվանդության ախտածագման ավելի խոր ընկալմանը և բացատրում, թե ինչու որոշ դեպքերում բորբոքային փոփոխությունները կարող են պահպանվել երկար ժամանակ։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում մանրէաբանական գործոնների գնահատումը։ Արգանդի խոռոչի միկրոմիջավայրի ուսումնասիրությունը և հնարավոր միկրոօրգանիզմների հայտնաբերումը կարող են լրացուցիչ տեղեկություն տալ որոշ դեպքերում բորբոքային գործընթացի բնույթի մասին։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել կլինիկական նշանակություն ունեցող տվյալները պատահական կամ աղտոտմամբ պայմանավորված արդյունքներից։ Այդ պատճառով մանրէաբանական կամ մոլեկուլային հետազոտությունների արդյունքները նույնպես պետք է համադրվեն կլինիկական և ձևաբանական պատկերների հետ։ Կարևոր է նաև հիվանդության տևողության և ձևաբանական արտահայտվածության հարաբերության ուսումնասիրությունը։ Երկարատև ընթացքը կարող է կապված լինել հյուսվածքային վերակառուցման տարբեր աստիճանների հետ, սակայն կլինիկական ախտանշանների ուժգնությունը պարտադիր չէ ուղղակիորեն արտացոլի մանրադիտակային փոփոխությունների չափը։ Այս անհամապատասխանությունը ևս մեկ անգամ ընդգծում է բազմամեթոդ ախտորոշման անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վերարտադրողական տարբեր պատմություն ունեցող կանանց խմբերի համեմատությանը։ Հնարավոր է ուսումնասիրել նախկին հղիությունների, ծննդաբերությունների, գինեկոլոգիական միջամտությունների և վերարտադրողական դժվարությունների վերաբերյալ տվյալները և դրանք համադրել հյուսվածաբանական փոփոխությունների հետ։ Նման խմբային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել վիճակի հետ վիճակագրորեն կապված որոշ գործոններ՝ առանց յուրաքանչյուր կապը ինքնաբերաբար պատճառական համարելու։ Հետազոտության մեջ կարող է դիտարկվել նաև բուժումից առաջ և հետո ձևաբանական պատկերի փոփոխությունը՝ բժշկական հսկողության շրջանակում։ Կրկնակի գնահատումը որոշ հետազոտական իրավիճակներում հնարավորություն է տալիս պարզել, թե կլինիկական փոփոխությունները որքանով են ուղեկցվում հյուսվածքային պատկերի փոփոխությամբ։ Այս մոտեցումը կարող է օգտագործվել ախտորոշիչ չափանիշների և բուժական արդյունքների գնահատման գիտական հիմնավորման համար։ Առանձին նշանակություն ունի ախտորոշման չափազանցման կամ թերագնահատման խնդիրը։ Ոչ սպեցիֆիկ ախտանշանների և տարբեր ձևաբանական չափանիշների պայմաններում հնարավոր են ախտորոշիչ տարաձայնություններ։ Հետևաբար կարևոր է կիրառել վերարտադրելի չափանիշներ, ապահովել հյուսվածքային նմուշների բավարար որակը և արդյունքները մեկնաբանել հիվանդի ընդհանուր կլինիկական պատկերի համատեքստում։ Սա հատկապես կարևոր է վերարտադրողական բժշկության ոլորտում, որտեղ ախտորոշիչ եզրակացությունը կարող է ազդեցություն ունենալ հետագա բժշկական մարտավարության ընտրության վրա։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են ընդգրկվել հիվանդների կլինիկական պատմության ուսումնասիրությունը, գինեկոլոգիական հետազոտության տվյալների համակարգումը, պատկերային և հիստերոսկոպիկ արդյունքների գնահատումը, էնդոմետրիումի նմուշների հյուսվածաբանական և անհրաժեշտության դեպքում իմունահյուսվածաքիմիական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև ստացված ցուցանիշների վիճակագրական համեմատությունը։ Հիվանդների խմբավորումը ըստ կլինիկական և վերարտադրողական առանձնահատկությունների կարող է հնարավորություն տալ բացահայտելու ձևաբանական փոփոխությունների և տարբեր կլինիկական գործոնների միջև կապերը։ Գիտական նշանակությունը պայմանավորված է երկարատև էնդոմետրիալ բորբոքման ախտորոշման չափանիշների ճշգրտման և կլինիկական ու ձևաբանական տվյալների միջև հարաբերությունների բացահայտման անհրաժեշտությամբ։ Հյուսվածքային փոփոխությունների մանրամասն բնութագրումը կարող է նպաստել հիվանդության ախտածագման ավելի ամբողջական ընկալմանը, իսկ տարբեր հետազոտական մեթոդների համադրումը՝ ախտորոշիչ մոտեցումների կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է երկարատև էնդոմետրիալ բորբոքային գործընթացի բազմակողմանի կլինիկաձևաբանական ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով հնարավոր պատճառական գործոնները, կլինիկական դրսևորումների բազմազանությունը, վերարտադրողական ֆունկցիայի հետ հնարավոր կապերը, էնդոմետրիումի բջջային և կառուցվածքային փոփոխությունները, հյուսվածաբանական ու իմունահյուսվածաքիմիական չափանիշները, գործիքային հետազոտությունների նշանակությունը, տարբերակիչ ախտորոշումը և կլինիկական ու ձևաբանական տվյալների համադրման անհրաժեշտությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության, ախտաբանական անատոմիայի և հյուսվածաբանության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, բժիշկների, դասախոսների և բժշկական կրթություն ստացող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի Հայաստանի դաշնամուրային կատարողական արվեստում Կոնստանտին Իգումնովի ստեղծագործական և մանկավարժական սկզբունքների զարգացման, վերաիմաստավորման և ազգային կատարողական միջավայրում դրսևորման ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է դաշնամուրային դպրոցի գեղագիտական հիմքերի, կատարողական մտածողության, երաժշտական ստեղծագործության մեկնաբանման սկզբունքների, տեխնիկական վարպետության և գեղարվեստական արտահայտչականության փոխհարաբերության, ինչպես նաև այդ ավանդույթների՝ հայ դաշնակահարների և մանկավարժների գործունեության մեջ շարունակականության վրա։ Դաշնամուրային դպրոց հասկացությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական հմտությունների փոխանցման համակարգ, այլև որպես երաժշտական մտածողության, գեղագիտական արժեքների, ստեղծագործության նկատմամբ վերաբերմունքի և կատարողական մշակույթի ամբողջություն։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում այն հարցը, թե ինչպես կարող են մեկ նշանավոր մանկավարժի և կատարողի ձևավորած սկզբունքները փոխանցվել աշակերտների հաջորդ սերունդներին՝ յուրաքանչյուր նոր մշակութային միջավայրում ձեռք բերելով յուրահատուկ առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում կատարողական ավանդույթի պատմական շարունակականության խնդիրը։ Երաժշտական դպրոցը գոյություն ունի ոչ միայն տեսական ձևակերպումների կամ մեթոդական ձեռնարկների միջոցով, այլև ուսուցիչ–աշակերտ անմիջական ստեղծագործական հաղորդակցության շնորհիվ։ Դասավանդման ընթացքում փոխանցվում են հնչողության նկատմամբ վերաբերմունքը, երաժշտական ձևի ընկալումը, ֆրազավորման մշակույթը, ստեղծագործության ոճական բնույթի բացահայտման եղանակները և կատարողի ինքնուրույնության ձևավորման սկզբունքները։ Այդ պատճառով կատարողական դպրոցի պատմությունը հնարավոր է ուսումնասիրել նաև մանկավարժական ժառանգականության տեսանկյունից՝ բացահայտելով տարբեր սերունդների միջև ստեղծագործական կապերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երաժշտական ստեղծագործության բովանդակության առաջնայնության գաղափարին։ Դաշնամուրային տեխնիկան այս մոտեցման շրջանակում դիտարկվում է ոչ թե որպես ինքնուրույն նպատակ, այլ որպես երաժշտական մտքի արտահայտման միջոց։ Տեխնիկական խնդիրների լուծումը պայմանավորվում է ստեղծագործության կերպարային բովանդակությամբ, կառուցվածքով և ոճով։ Այս սկզբունքը կարևոր ազդեցություն ունի ուսուցման մեթոդաբանության վրա, քանի որ տեխնիկական աշխատանքը կապվում է կոնկրետ գեղարվեստական խնդրի հետ։ Սովորողը պետք է հասկանա ոչ միայն այն, թե ինչպես կատարել շարժումը, այլև թե ինչ երաժշտական արդյունքի է այն ծառայում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դաշնամուրային հնչողության մշակույթի ուսումնասիրությունը։ Երաժշտական արտահայտչականությունը մեծապես պայմանավորված է հնչյունի որակով, դինամիկական երանգներով, հնչյունների միջև հարաբերությամբ և երաժշտական ֆրազի ամբողջականությամբ։ Կատարողի խնդիրն է գործիքի մեխանիկական հնարավորությունները վերածել կենդանի երաժշտական խոսքի։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է զարգացնել լսողական վերահսկողությունը, հնչյունային երևակայությունը և սեփական կատարումը քննադատաբար լսելու կարողությունը։ Հնչյունի նկատմամբ նման վերաբերմունքը դառնում է կատարողական վարպետության հիմնարար բաղադրիչներից մեկը։ Առանձին ուղղություն է ֆրազավորման սկզբունքների ուսումնասիրությունը։ Երաժշտական ֆրազը դիտարկվում է որպես իմաստային ամբողջություն, որի ներսում յուրաքանչյուր հնչյուն ունի իր տեղը և գործառույթը։ Կատարողը պետք է բացահայտի երաժշտական մտքի շարժումը, շեշտադրումների հարաբերությունը, լարվածության աճն ու նվազումը և շնչառության տրամաբանությունը։ Այս մոտեցումը նպաստում է այնպիսի կատարման ձևավորմանը, որտեղ առանձին մանրամասները ենթարկվում են ստեղծագործության ընդհանուր գեղարվեստական կառուցվածքին։ Կարևորվում է նաև երաժշտական ձևի ամբողջական ընկալումը։ Կատարողը չի կարող սահմանափակվել առանձին հատվածների տեխնիկական մշակմամբ, քանի որ ստեղծագործության իմաստը ձևավորվում է ամբողջական կառուցվածքի մեջ։ Թեմաների հարաբերությունները, զարգացման փուլերը, գագաթնակետերը և ավարտի տրամաբանությունը պահանջում են նախնական վերլուծություն և կատարողական պլանավորում։ Այս սկզբունքը հատկապես նշանակալի է մեծածավալ ստեղծագործությունների մեկնաբանման ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռիթմի և ժամանակային կազմակերպման խնդրին։ Երաժշտական ռիթմը դիտարկվում է ոչ միայն որպես չափական ճշգրտություն, այլև որպես արտահայտչական շարժման հիմք։ Կատարողը պետք է կարողանա պահպանել ստեղծագործության կառուցվածքային ամբողջականությունը և միաժամանակ բնականորեն օգտագործել ժամանակային ճկունությունը՝ առանց երաժշտական տրամաբանությունը խախտելու։ Տեմպային փոփոխությունները, փոքր շեղումները և շնչառական դադարները պետք է բխեն երաժշտական նյութի բնույթից և ծառայեն դրա արտահայտչականությանը։ Կարևոր ուղղություն է պեդալավորման մշակույթի ուսումնասիրությունը։ Դաշնամուրային կատարողական արվեստում պեդալը կարող է ազդել հնչողության գույնի, տարածականության, ներդաշնակության և ֆրազավորման վրա։ Դրա կիրառումը չի կարող հիմնվել միայն մեխանիկական կանոնների վրա, քանի որ յուրաքանչյուր ստեղծագործություն պահանջում է հնչյունային միջավայրին համապատասխան լուծումներ։ Ուսուցման ընթացքում կարևոր է զարգացնել այնպիսի լսողական վերահսկողություն, որի միջոցով կատարողը կարողանում է գնահատել պեդալի ազդեցությունը և համապատասխանեցնել այն տվյալ ստեղծագործության ոճական ու գեղարվեստական պահանջներին։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում կատարողական տեխնիկայի բնականության սկզբունքը։ Դաշնակահարի շարժողական համակարգը պետք է ծառայի երաժշտական նպատակին՝ հնարավորինս խուսափելով ավելորդ լարվածությունից և անարդյունավետ շարժումներից։ Տեխնիկական աշխատանքի ընթացքում ուշադրություն է դարձվում ձեռքերի, դաստակի և ամբողջ շարժողական համակարգի համաձայնեցված աշխատանքին։ Սակայն տեխնիկական ազատությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես ինքնուրույն ֆիզիկական արդյունք, այլ որպես երաժշտական արտահայտչականության անհրաժեշտ պայման։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս տեխնիկական պատրաստությունը կապել կատարողի լսողական պատկերացումների և ստեղծագործական նպատակների հետ։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է անհատականության սկզբունքը։ Կատարողական դպրոցը չի ենթադրում բոլոր աշակերտների կողմից նույն մեկնաբանության կրկնություն։ Ընդհակառակը՝ մանկավարժի խնդիրներից է սովորողի երաժշտական անհատականության բացահայտումը և նրա ինքնուրույն մտածողության զարգացումը։ Ուսուցիչը կարող է առաջարկել գեղարվեստական և տեխնիկական լուծումների ուղղություններ, սակայն վերջնական կատարողական մեկնաբանությունը ձևավորվում է ստեղծագործության, կատարողի անհատականության և երաժշտական ավանդույթի փոխազդեցության արդյունքում։ Այս սկզբունքը կարևոր է կատարողական դպրոցի կենսունակության համար, քանի որ ավանդույթը պահպանվում է ոչ թե անփոփոխ կրկնությամբ, այլ ստեղծագործական վերաիմաստավորմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երաժշտական տեքստի նկատմամբ վերաբերմունքին։ Նոտային գրառումը կատարողի համար հիմնական աղբյուր է, սակայն այն ամբողջությամբ չի սահմանում ստեղծագործության հնչողությունը։ Դինամիկական նշումները, արտիկուլյացիան, տեմպային ցուցումները և հեղինակային այլ նշումները պահանջում են մեկնաբանություն՝ ստեղծագործության ոճի և ամբողջական կառուցվածքի համատեքստում։ Կատարողի ազատությունը այս դեպքում կապված է ոչ թե տեքստից կամայական հեռանալու, այլ դրա բովանդակությունը խորությամբ հասկանալու և հնչողության միջոցով բացահայտելու հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ոճական զգացողության զարգացումը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների և հեղինակների ստեղծագործությունները պահանջում են հնչողության, ֆրազավորման, արտիկուլյացիայի և ձևակառուցման տարբեր մոտեցումներ։ Մանկավարժական համակարգում սովորողը պետք է աստիճանաբար սովորի տարբերակել երաժշտական ոճերը և խուսափել նույն կատարողական միջոցների մեխանիկական կիրառությունից տարբեր ստեղծագործությունների նկատմամբ։ Ոճական գիտելիքը ձևավորվում է երաժշտական գրականության լայն ուսումնասիրության, լսողական փորձի և ստեղծագործությունների պատմական համատեքստի ճանաչման միջոցով։ Առանձին ուղղություն է ռուսական դասական և ռոմանտիկական դաշնամուրային ավանդույթի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կատարողական դպրոցի գեղագիտական հիմքերում կարևոր տեղ ունի երաժշտական ստեղծագործության հոգեբանական և կերպարային բովանդակության խոր բացահայտումը։ Կատարողից պահանջվում է ոչ միայն տեխնիկական ճշգրտություն, այլև ստեղծագործության ներքին դրամատուրգիայի ընկալում։ Այս սկզբունքների փոխանցումը Հայաստանի դաշնամուրային մշակույթին ստեղծում է հետաքրքիր փոխազդեցություն ռուսական կատարողական ավանդույթի և հայկական երաժշտական մտածողության միջև։ Հետազոտության առանցքային հարցերից է այն, թե այդ սկզբունքները ինչպիսի վերափոխումների են ենթարկվել հայկական երաժշտական միջավայրում։ XX դարի երկրորդ կեսին Հայաստանի դաշնամուրային արվեստը զարգանում էր մասնագիտական երաժշտական կրթության, համերգային կյանքի և ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հետ սերտ կապի պայմաններում։ Դաշնակահարների պատրաստման ընթացքում ռուսական կատարողական ավանդույթների յուրացումը համադրվում էր հայկական երաժշտության կատարման առանձնահատկությունների հետ։ Այդ փոխազդեցությունը նպաստում էր ազգային դաշնամուրային կատարողական դպրոցի սեփական դիմագծի ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային ստեղծագործությունների մեկնաբանմանը։ Ազգային երաժշտական լեզվի առանձնահատկությունները, մեղեդային մտածողությունը, ռիթմական կառուցվածքները և կերպարային աշխարհը կատարողից պահանջում են համապատասխան հնչյունային և արտահայտչական միջոցների որոնում։ Նախորդ կատարողական ավանդույթից ժառանգված սկզբունքները այս դեպքում կարող են ստանալ նոր կիրառություն՝ համապատասխանեցվելով հայկական երաժշտական նյութի բնույթին։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, թե ինչպես է կատարողական դպրոցը զարգանում նոր ռեպերտուարի հետ փոխազդեցության միջոցով։ Կարևորվում է ազգային երաժշտական մտածողության և համընդհանուր դաշնամուրային տեխնիկայի հարաբերությունը։ Գործիքի տեխնիկական հնարավորությունները ընդհանուր են տարբեր ազգային դպրոցների համար, սակայն դրանց կիրառման գեղարվեստական նպատակները կարող են տարբեր լինել։ Հայկական երաժշտության կատարումը կարող է պահանջել առանձնահատուկ ուշադրություն մեղեդային գծի, ռիթմական շեշտադրումների և հնչյունային գունավորման նկատմամբ։ Այս պայմաններում կատարողական ավանդույթը ձեռք է բերում ազգային առանձնահատկություններ՝ պահպանելով մասնագիտական դպրոցի ընդհանուր հիմքերը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երաժշտական մանկավարժության զարգացումը Հայաստանում։ Բարձրագույն և միջին մասնագիտական երաժշտական կրթության հաստատություններում դաշնամուրի դասավանդումը դառնում է կատարողական ավանդույթի փոխանցման հիմնական մեխանիզմներից մեկը։ Դասախոսները իրենց ուսուցիչներից ստացած սկզբունքները փոխանցում են հաջորդ սերունդներին՝ միաժամանակ դրանք լրացնելով սեփական կատարողական և մանկավարժական փորձով։ Այսպիսով ձևավորվում է ստեղծագործական ժառանգականության բազմաստիճան համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր սերունդ որոշակի փոփոխություններ է ներմուծում նախորդից ստացած ավանդույթի մեջ։ Կարևոր ուղղություն է ուսուցիչ–աշակերտ հարաբերության ուսումնասիրությունը։ Անհատական երաժշտական դասը հնարավորություն է տալիս մանկավարժին աշխատել ոչ միայն տեխնիկական խնդիրների, այլև սովորողի լսողության, երաժշտական մտածողության, գեղագիտական ճաշակի և բեմական ինքնուրույնության զարգացման ուղղությամբ։ Ուսուցիչը կարող է տարբեր աշակերտների հետ կիրառել տարբեր մեթոդական միջոցներ՝ հաշվի առնելով նրանց անհատական առանձնահատկությունները։ Այս ճկունությունը կատարողական դպրոցի կարևոր առանձնահատկություններից է։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեխնիկական վարժությունների և գեղարվեստական ռեպերտուարի հարաբերությանը։ Տեխնիկական աշխատանքը կարող է ներառել գամմաներ, արպեջիոներ, էտյուդներ և այլ վարժություններ, սակայն դրանց նշանակությունը լիարժեք է միայն այն դեպքում, երբ ձեռք բերված հմտությունները տեղափոխվում են երաժշտական ստեղծագործությունների կատարողական գործընթաց։ Տեխնիկական պատրաստությունը պետք է նպաստի ազատությանը, հնչյունային բազմազանությանը և երաժշտական մտքի բնական արտահայտմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռեպերտուարի ընտրության մանկավարժական նշանակությունը։ Սովորողի զարգացման տարբեր փուլերում ընտրված ստեղծագործությունները կարող են ծառայել տարբեր տեխնիկական և գեղարվեստական խնդիրների լուծմանը։ Ռեպերտուարը պետք է հնարավորություն տա ծանոթանալու տարբեր ժամանակաշրջանների, ոճերի և կոմպոզիտորական դպրոցների երաժշտությանը։ Միաժամանակ հայկական դաշնամուրային ստեղծագործությունների ընդգրկումը նպաստում է ազգային երաժշտական մշակույթի խոր ճանաչմանը և համապատասխան կատարողական լեզվի ձևավորմանը։ Առանձին ուղղություն է բեմական կատարողականության խնդիրը։ Ուսումնական դասարանում ձեռք բերված հմտությունները պետք է կարողանան պահպանվել համերգային պայմաններում, որտեղ կատարողը հանդիպում է հոգեբանական և ստեղծագործական լրացուցիչ պահանջների։ Բեմական կենտրոնացումը, ստեղծագործության ամբողջական ընկալումը և լսարանի հետ երաժշտական հաղորդակցության կարողությունը մասնագիտական պատրաստության կարևոր բաղադրիչներ են։ Կատարողական դպրոցի խնդիրն է ձևավորել երաժիշտ, որը ոչ միայն տեխնիկապես պատրաստ է, այլև ունակ է բեմում ստեղծել համոզիչ գեղարվեստական ամբողջություն։ Կարևորվում է երաժշտական հիշողության զարգացումը։ Դաշնակահարի համար ստեղծագործությունը հիշողությամբ կատարելու կարողությունը կապված է լսողական, տեսողական, շարժողական և կառուցվածքային հիշողության փոխգործակցության հետ։ Հուսալի կատարողական հիշողությունը ձևավորվում է ոչ միայն բազմակի կրկնությամբ, այլև ստեղծագործության կառուցվածքի գիտակցված վերլուծությամբ։ Այս մոտեցումը նվազեցնում է մեխանիկական սովորության կախվածությունը և նպաստում ավելի վստահ բեմական կատարմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստեղծագործության վրա ինքնուրույն աշխատանքի մեթոդներին։ Մասնագիտական երաժիշտը պետք է կարողանա առանց ուսուցչի մշտական օգնության վերլուծել նոր ստեղծագործությունը, բացահայտել տեխնիկական դժվարությունները, ձևավորել հնչյունային պատկերացում և ընտրել համապատասխան աշխատանքային միջոցներ։ Այդ պատճառով բարձր մակարդակի մանկավարժության նպատակը միայն կոնկրետ ստեղծագործության ուսուցումը չէ, այլ ինքնուրույն աշխատելու մշակույթի ձևավորումը։ Կարևոր ուղղություն է կատարողական մեկնաբանության հասկացության ուսումնասիրությունը։ Միևնույն երաժշտական ստեղծագործությունը տարբեր կատարողների մոտ կարող է հնչել տարբեր կերպ՝ պահպանելով հեղինակային տեքստի հիմնական պահանջները։ Տարբերությունները կարող են արտահայտվել տեմպի, դինամիկական հարաբերությունների, ֆրազավորման, հնչյունային գույների և կառուցվածքային շեշտադրումների մեջ։ Կատարողական դպրոցը ձևավորում է մեկնաբանման ընդհանուր գեղագիտական չափանիշներ, սակայն դրանց շրջանակում պահպանվում է անհատական ստեղծագործական ազատությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կատարողական ավանդույթի փոփոխությանը ժամանակի ընթացքում։ Նույն սկզբունքները տարբեր սերունդների կողմից կարող են տարբեր կերպ ընկալվել, քանի որ փոխվում են համերգային մշակույթը, ձայնագրությունների հասանելիությունը, երաժշտագիտական պատկերացումները և գեղագիտական նախասիրությունները։ Հետևաբար դպրոցի զարգացումը չի կարելի ներկայացնել որպես սկզբնական սկզբունքների անփոփոխ պահպանում։ Ավելի նպատակահարմար է այն դիտարկել որպես շարունակական վերաիմաստավորման գործընթաց, որտեղ պահպանվում են հիմնարար արժեքները, իսկ դրանց գործնական դրսևորումները փոփոխվում են։ Հետազոտության մեջ կարող է հատուկ տեղ հատկացվել Հայաստանի նշանավոր դաշնակահարների և մանկավարժների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրանց ստեղծագործական ծագումնաբանությունը, ուսուցիչների հետ կապերը, ռեպերտուարային նախասիրությունները և դասավանդման առանձնահատկությունները։ Համերգային ծրագրերի, ձայնագրությունների, հուշագրությունների, հարցազրույցների և ուսումնական փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե կոնկրետ կատարողների մոտ ինչպես են դրսևորվել ավանդույթի տարբեր բաղադրիչները։ Նման մոտեցումը կատարողական դպրոցի պատմությունը ներկայացնում է կենդանի անհատականությունների միջոցով։ Առանձին ուղղություն է ձայնագրությունների համեմատական վերլուծությունը։ Տարբեր սերունդների դաշնակահարների կատարումների ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել տեմպային, դինամիկական, ֆրազավորման և հնչյունային մոտեցումների փոփոխությունները։ Ձայնագրությունը կարևոր պատմական աղբյուր է, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն ուսումնասիրել կատարողական արդյունքը, այլ ոչ միայն դրա վերաբերյալ գրավոր վկայությունները։ Սակայն նման վերլուծությունը նպատակահարմար է համադրել այլ աղբյուրների հետ, քանի որ մեկ կատարումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ ներկայացնում է երաժշտի կատարողական հայեցակարգը։ Կարևորվում է նաև համերգային քննադատության ուսումնասիրությունը։ Ժամանակի մամուլում հրապարակված գրախոսությունները կարող են տեղեկություններ տալ կատարողների ոճի, հասարակական ընդունելության և երաժշտական միջավայրում գործող գեղագիտական չափանիշների մասին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս վերականգնել ոչ միայն կատարողական փաստերը, այլև ժամանակակիցների ընկալումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երաժշտական կրթության հաստատությունների դերին։ Կոնսերվատորիան, երաժշտական դպրոցները և ուսումնարանները դառնում են այն միջավայրերը, որտեղ կատարողական ավանդույթը համակարգվում և փոխանցվում է։ Դասավանդման ծրագրերը, քննությունների պահանջները, մրցույթները, բաց դասերը և համերգային գործունեությունը նպաստում են մասնագիտական չափանիշների ձևավորմանը։ Այդ հաստատությունների պատմության ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս կատարողական դպրոցի զարգացումը կապել Հայաստանի երաժշտական կրթության ընդհանուր պատմության հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մրցույթների և փառատոնների ազդեցությունը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս երիտասարդ կատարողներին համեմատել իրենց պատրաստվածությունը տարբեր դպրոցների ներկայացուցիչների հետ, ծանոթանալ նոր մեկնաբանությունների և ընդլայնել մասնագիտական փորձը։ Նման միջավայրում ազգային կատարողական դպրոցը միաժամանակ պահպանում է իր ավանդույթները և հաղորդակցվում միջազգային երաժշտական գործընթացների հետ։ Առանձին ուղղություն է կատարողական սկզբունքների և կոմպոզիտորական ստեղծագործության փոխազդեցությունը։ Նոր հայկական դաշնամուրային ստեղծագործությունների ի հայտ գալը կատարողների առջև դնում է նոր հնչյունային, ռիթմական և տեխնիկական խնդիրներ։ Դրանց լուծման ընթացքում ավանդական կատարողական միջոցները կարող են վերաիմաստավորվել և համալրվել նոր մոտեցումներով։ Այսպիսով կատարողական դպրոցի զարգացումը կապված է ոչ միայն մանկավարժական ժառանգության, այլև ժամանակակից երաժշտական ստեղծագործության պահանջների հետ։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել պատմական, համեմատական, երաժշտագիտական, կատարողական և մանկավարժական վերլուծության մեթոդները։ Ուսուցիչ–աշակերտ կապերի վերականգնումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ստեղծագործական ժառանգականության ուղիները, իսկ կատարումների և մեթոդական մոտեցումների համեմատությունը՝ առանձնացնել ավանդույթի կայուն և փոփոխվող տարրերը։ Երաժշտական ստեղծագործությունների մեկնաբանությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացվել ձայնագրությունների, համերգային ծրագրերի, արխիվային նյութերի, հուշագրությունների և մասնագիտական մամուլի տվյալներով։ Գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայաստանի դաշնամուրային կատարողական դպրոցի ձևավորման և զարգացման գործընթացները ավելի լայն երաժշտական ավանդույթի հետ կապելու հնարավորությամբ։ Ստեղծագործական սկզբունքների փոխանցման ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կատարողական մշակույթը ձևավորվում է տարբեր դպրոցների, անհատականությունների և ազգային երաժշտական ավանդույթների փոխազդեցության արդյունքում։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտել հայկական դաշնամուրային արվեստի ինքնուրույն առանձնահատկությունները և գնահատել տարբեր սերունդների երաժիշտների ներդրումը դրանց զարգացման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է XX դարի երկրորդ կեսի Հայաստանի դաշնամուրային կատարողական մշակույթի պատմական և տեսական ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով երաժշտական մեկնաբանության, հնչյունային մշակույթի, ֆրազավորման, ռիթմի, պեդալավորման, տեխնիկական ազատության, ոճական մտածողության, անհատականության, ռեպերտուարի ընտրության, բեմական պատրաստության և երաժշտական մանկավարժության խնդիրները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ստեղծագործական ավանդույթի շարունակականությանը և այն գործընթացին, որի ընթացքում նախորդ սերունդներից ժառանգված սկզբունքները հայկական երաժշտական միջավայրում ոչ միայն պահպանվում, այլև վերափոխվում և հարստացվում են նոր կատարողական փորձով։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագիտությամբ, դաշնամուրային կատարողական արվեստով, երաժշտական մանկավարժությամբ և Հայաստանի երաժշտական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, դաշնակահարների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի անկախության առաջին երկու տասնամյակներին ձևավորված և զարգացած հայ դրամատուրգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հասարակական, մշակութային և գեղագիտական փոփոխությունների ազդեցությունը դրամատիկական ստեղծագործության թեմատիկայի, ժանրային համակարգի, կերպարաստեղծման, բախման կառուցվածքի և բեմական մտածողության վրա։ Քննության առարկա են դառնում այն հիմնական միտումները, որոնց միջոցով դրամատուրգիան արձագանքում է խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո ստեղծված նոր իրականությանը, արժեքային համակարգերի փոփոխությանը, հասարակական հարաբերությունների վերակազմավորմանը, անհատի ինքնության որոնումներին և ժամանակակից մարդու հոգեբանական ու բարոյական խնդիրներին։ Գրական գործընթացը դիտարկվում է պատմամշակութային լայն համատեքստում, քանի որ անկախության շրջանի հասարակական փոփոխությունները էականորեն փոխում են ոչ միայն ստեղծագործությունների թեմատիկ շրջանակը, այլև հեղինակ–հասարակություն, գրականություն–թատրոն և անհատ–իրականություն հարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անցումային շրջանի մարդու կերպարին։ Դրամատիկական ստեղծագործություններում անհատը հաճախ հայտնվում է նախկին արժեքային համակարգի և նոր իրականության միջև՝ փորձելով վերաիմաստավորել իր տեղը հասարակության մեջ։ Կերպարների ներքին հակասությունները, սոցիալական անորոշությունը, միայնությունը, օտարացումը, փոխհարաբերությունների ճգնաժամը և բարոյական ընտրության խնդիրները կարող են դառնալ դրամատիկական բախման հիմնական աղբյուրներ։ Այս պայմաններում արտաքին իրադարձությունը հաճախ զուգակցվում է ներքին հոգեբանական բախման հետ, իսկ հերոսի անձնական պատմությունը ձեռք է բերում ավելի լայն հասարակական նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արժեքային փոփոխությունների արտացոլումը։ Հասարակական կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է վերափոխել աշխատանքի, ընտանիքի, սոցիալական հաջողության, պատասխանատվության, հայրենիքի, անձնական ազատության և մարդկային հարաբերությունների մասին պատկերացումները։ Դրամատուրգիան հնարավորություն է տալիս այդ փոփոխությունները ներկայացնել ոչ թե վերացական դատողությունների, այլ կոնկրետ կերպարների ընտրությունների և հարաբերությունների միջոցով։ Բեմական բախումը դառնում է տարբեր արժեքային դիրքորոշումների հանդիպման տարածք, որտեղ հեղինակն ուսումնասիրում է ոչ միայն դրանց հակադրությունը, այլև մարդու՝ փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու դժվարությունները։ Առանձին ուղղություն է ազգային և անհատական ինքնության խնդիրը։ Անկախ պետականության պայմաններում ազգային պատմության, մշակութային հիշողության և ժամանակակից ինքնագիտակցության հարցերը ստանում են նոր մեկնաբանություններ։ Դրամատիկական ստեղծագործությունը կարող է դիմել պատմական թեմաներին՝ դրանք ժամանակակից մարդու փորձառության հետ կապելու նպատակով։ Պատմական կերպարները և իրադարձությունները այս դեպքում կարող են ծառայել ոչ միայն անցյալի վերարտադրությանը, այլև ներկայի արժեքային հարցադրումների քննարկմանը։ Այսպիսով պատմական նյութը վերածվում է մշակութային հիշողության և արդիականության երկխոսության միջոցի։ Կարևորվում է սոցիալական թեմատիկայի զարգացումը։ Տնտեսական դժվարությունները, հասարակական շերտավորումը, արտագաղթը, աշխատանքի և սոցիալական դիրքի փոփոխությունները, ընտանեկան հարաբերությունների վերափոխումը և առօրյա անորոշությունը կարող են ներթափանցել դրամատիկական ստեղծագործության մեջ՝ ձևավորելով նոր բախումներ ու կերպարային տիպեր։ Սոցիալական խնդիրը հաճախ ներկայացվում է անհատի առօրյա փորձառության միջոցով, ինչի շնորհիվ լայն հասարակական երևույթը ձեռք է բերում անձնական և հոգեբանական չափում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտագաղթի և հեռացման թեմային։ Ընտանիքի անդամների բաժանումը, հայրենի տարածքի և նոր միջավայրի միջև ընտրությունը, հեռացած և մնացած մարդկանց հարաբերությունները կարող են դառնալ ժամանակաշրջանի դրամատուրգիական մտածողության կարևոր բաղադրիչներ։ Այս թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ պատկանելության, հիշողության, տան, մշակութային ինքնության և մարդկային կապերի պահպանման խնդիրներին։ Դրամատիկական երկխոսության մեջ նման հակասությունները կարող են արտահայտվել տարբեր սերունդների և տարբեր կենսափորձ ունեցող կերպարների դիրքորոշումների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընտանիքի թեման։ Հասարակական մեծ փոփոխությունները դրամատուրգիայում հաճախ արտացոլվում են ընտանեկան փոքր միջավայրում։ Ծնող–զավակ, ամուսիններ, տարբեր սերունդներ և հարազատներ հարաբերությունները հնարավորություն են տալիս ցույց տալ արժեքային հակասությունները առավել անմիջական ձևով։ Ընտանիքը կարող է հանդես գալ որպես հասարակության փոքր մոդել, որտեղ արտաքին փոփոխությունները վերածվում են անձնական ընտրությունների, փոխադարձ անհասկացողության կամ հարաբերությունների վերաիմաստավորման։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սերունդների բախմանը։ Ավագ սերունդը կարող է պահպանել նախկին հասարակական համակարգում ձևավորված պատկերացումները, մինչդեռ երիտասարդ կերպարները գործում են նոր պայմաններում և ունեն այլ սպասումներ։ Այս տարբերությունը ստեղծում է ոչ միայն կենցաղային, այլև աշխարհայացքային հակադրություն։ Սերունդների հարաբերությունների միջոցով դրամատուրգիան հնարավորություն է ստանում ուսումնասիրելու պատմական հիշողության փոխանցումը, անցյալի գնահատումը և ապագայի նկատմամբ տարբեր պատկերացումները։ Կարևոր ուղղություն է մարդու օտարման խնդիրը։ Ժամանակակից դրամատիկական հերոսը կարող է իրեն օտարված զգալ հասարակությունից, ընտանիքից, աշխատանքային միջավայրից կամ նույնիսկ սեփական անցյալից։ Այդ վիճակը հաճախ արտահայտվում է ոչ միայն գործողությունների, այլև խոսքի կառուցվածքի միջոցով։ Կիսատ երկխոսությունները, լռությունները, միմյանց չլսող կերպարների խոսակցությունները և հաղորդակցության խզումները կարող են դառնալ հոգեբանական օտարման գեղարվեստական արտահայտություններ։ Այս տեսանկյունից դրամատիկական խոսքը ձեռք է բերում ինքնուրույն կառուցվածքային նշանակություն։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երկխոսության փոփոխությունը։ Ավանդական դրամատիկական կառուցվածքում երկխոսությունը հիմնականում ծառայում է գործողության զարգացմանը և բախման բացահայտմանը, մինչդեռ ժամանակակից ստեղծագործություններում այն կարող է լինել մասնատված, ենթատեքստային և բազմիմաստ։ Կերպարի ասածի և իրական մտադրության միջև տարբերությունը ստեղծում է ենթատեքստ, իսկ լռությունը երբեմն դառնում է նույնքան նշանակալի, որքան արտասանված խոսքը։ Նման կառուցվածքը պահանջում է ընթերցողի և բեմադրողի ակտիվ մեկնաբանություն։ Կարևորվում է մենախոսության դերը։ Ներքին հակասություններով բնութագրվող կերպարի համար մենախոսությունը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու այն, ինչը չի կարող հաղորդվել մյուս կերպարների հետ անմիջական հարաբերության մեջ։ Ժամանակակից դրամատուրգիայում մենախոսությունը կարող է դուրս գալ ավանդական ձևից՝ միավորվելով հիշողության, ներքին խոսքի կամ տարբեր ժամանակային շերտերի հետ։ Դրա միջոցով դրամատիկական գործողությունը տեղափոխվում է նաև հերոսի ներաշխարհ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատիկական բախման կառուցվածքային փոփոխություններին։ Բախումը միշտ չէ, որ կառուցվում է երկու հստակ հակադիր ուժերի միջև։ Այն կարող է տարածվել տարբեր հարաբերությունների վրա կամ տեղափոխվել հերոսի ներքին աշխարհ։ Որոշ ստեղծագործություններում արտաքին գործողությունը նվազագույնի է հասցվում, իսկ լարվածությունը ստեղծվում է հոգեբանական սպասման, չարտահայտված հակասության կամ անցյալի իրադարձության ազդեցությամբ։ Այս երևույթը կապված է ժամանակակից դրամատուրգիայի այն միտումների հետ, որոնցում սյուժետային զարգացումը կարող է զիջել իրավիճակի, հոգեբանական վիճակի և լեզվական կառուցվածքի նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է ժանրային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Դասական ողբերգության և կատակերգության կողքին ժամանակակից ստեղծագործություններում հնարավոր են տրագիկոմիկական, աբսուրդային, հոգեբանական, սոցիալական, պատմական և այլ տարրերի համադրություններ։ Ժանրային սահմանների շարժունությունը հնարավորություն է տալիս նույն ստեղծագործության մեջ համատեղել ծիծաղելին և ցավալին, առօրյան և խորհրդանշականը, իրականն ու պայմանականը։ Այսպիսի համադրությունները կարող են արտահայտել ժամանակակից իրականության հակասական բնույթը։ Առանձին նշանակություն ունի տրագիկոմիկական մտածողությունը։ Դրամատիկական իրավիճակը կարող է միաժամանակ ունենալ ողբերգական և ծիծաղելի կողմեր, իսկ հումորը՝ հանդես գալ որպես սոցիալական և հոգեբանական խնդիրների բացահայտման միջոց։ Հեգնանքը և ինքնահեգնանքը հնարավորություն են տալիս հեղինակին պահպանել քննադատական հեռավորություն իրադարձությունների նկատմամբ՝ առանց կերպարների ապրումները պարզունակ գնահատականների վերածելու։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աբսուրդի գեղարվեստական տարրերի կիրառումը։ Հաղորդակցության խզումը, կրկնվող գործողությունները, անհասկանալի իրավիճակները և տրամաբանական կապերի դիտավորյալ թուլացումը կարող են արտահայտել մարդու անկայունության և իրականության նկատմամբ օտարման զգացումը։ Այսպիսի միջոցները չեն սահմանափակվում միայն ձևական փորձարարությամբ, այլ կարող են ծառայել հասարակական և գոյաբանական խնդիրների ներկայացմանը։ Առանձին ուղղություն է պայմանականության և խորհրդանշականության զարգացումը։ Բեմական տարածքը միշտ չէ, որ կառուցվում է իրական միջավայրի մանրամասն վերարտադրության սկզբունքով։ Այն կարող է դառնալ խորհրդանշական տարածություն, որտեղ առարկաները, լուսավորությունը, ձայնը կամ գործողության կրկնվող տարրերը ձեռք են բերում լրացուցիչ իմաստ։ Դրամատուրգիական տեքստում նման պայմանականությունը ընդլայնում է բեմադրական մեկնաբանության հնարավորությունները և ուժեղացնում ռեժիսորի ստեղծագործական դերը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատիկական ժամանակի և տարածության կազմակերպումը։ Ժամանակակից պիեսներում ժամանակը կարող է զարգանալ ոչ գծային ձևով՝ միավորելով ներկան, հիշողությունը և անցյալի վերապրումը։ Տարբեր ժամանակային շերտերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, թե անցյալը ինչպես է շարունակում գործել հերոսի ներկայի մեջ։ Տարածությունը նույնպես կարող է կորցնել միայն ֆիզիկական վայրի նշանակությունը և վերածվել հոգեբանական կամ խորհրդանշական միջավայրի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական հիշողության գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը։ Հեղինակները կարող են դիմել ազգային պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններին՝ ներկայի հետ երկխոսություն ստեղծելու համար։ Պատմական թեման այս դեպքում հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել իշխանության, պատասխանատվության, անձնական ընտրության, ազգային հիշողության և հասարակության ինքնընկալման հարցերը։ Կարևոր է տարբերակել պատմագիտական վերականգնումը և գեղարվեստական մեկնաբանությունը, քանի որ դրամատուրգիական ստեղծագործության նպատակը պատմական փաստերի պարզապես վերարտադրումը չէ, այլ դրանց միջոցով գեղարվեստական խնդիրների ձևակերպումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատերազմի և դրա հասարակական հետևանքների թեմատիկ ներկայությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմական փորձառությունը կարող է դրամատիկական ստեղծագործություններում արտահայտվել ոչ միայն անմիջական իրադարձությունների պատկերմամբ, այլև մարդկանց հիշողությունների, կորուստների, ընտանիքների փոփոխված հարաբերությունների և հետպատերազմյան իրականության միջոցով։ Այս մոտեցմամբ հասարակական մեծ իրադարձությունը ներկայացվում է անհատի կենսափորձի տեսանկյունից՝ առանց դրամատուրգիական նյութը միայն փաստագրական պատմության վերածելու։ Առանձին ուղղություն է քաղաքային կյանքի արտացոլումը։ Փոփոխվող քաղաքային միջավայրը, նոր սոցիալական հարաբերությունները, առօրյա լեզուն և հասարակական վարքի նոր ձևերը կարող են դառնալ դրամատիկական նյութ։ Քաղաքը երբեմն հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողության վայր, այլև որպես կերպարների հոգեբանական վիճակի և հասարակական փոփոխությունների արտահայտիչ միջավայր։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում ժամանակակից խոսակցական լեզվի ներթափանցումը դրամատիկական տեքստ։ Կարևորվում է լեզվաոճական նորարարությունների ուսումնասիրությունը։ Կերպարների խոսքում կարող են համադրվել գրական լեզուն, խոսակցական բառապաշարը, տարբեր սոցիալական շերտերին բնորոշ արտահայտությունները և մասնագիտական լեզվական տարրերը։ Այս բազմաձայնությունը նպաստում է կերպարների անհատականացմանը և ժամանակաշրջանի լեզվական միջավայրի արտացոլմանը։ Միաժամանակ լեզուն կարող է դառնալ ինքնուրույն գեղարվեստական խնդիր, երբ հեղինակն օգտագործում է բառախաղ, կրկնություն, լռություն կամ խոսքային անհամապատասխանություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կերպարաստեղծման նոր սկզբունքներին։ Ժամանակակից դրամատիկական կերպարը հաճախ չի բաժանվում միանշանակ դրական և բացասական տիպերի։ Նրա վարքը կարող է լինել հակասական, իսկ ընտրությունների պատճառները՝ բազմաշերտ։ Նման կերպարային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հեղինակին խուսափել պատրաստի բարոյական եզրակացություններից և հանդիսատեսին կամ ընթերցողին ներգրավել իրավիճակի մեկնաբանման մեջ։ Կարևոր ուղղություն է կանանց կերպարների և ընտանիքում ու հասարակության մեջ նրանց փոփոխվող դերերի ուսումնասիրությունը։ Նոր հասարակական հարաբերությունների պայմաններում կնոջ ինքնուրույնության, մասնագիտական գործունեության, ընտանեկան պատասխանատվության և անձնական ընտրության խնդիրները կարող են նոր ձևով արտահայտվել դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Այս կերպարների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հասարակական փոփոխությունների ազդեցությունը ոչ միայն ընդհանուր գաղափարների, այլև առօրյա հարաբերությունների մակարդակում։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երիտասարդության կերպարը։ Երիտասարդ հերոսների միջոցով հաճախ ներկայացվում են ապագայի որոնման, կրթության, աշխատանքի, արտագաղթի, ինքնահաստատման և ավագ սերնդի հետ հարաբերությունների խնդիրները։ Նրանց ընտրությունները կարող են արտահայտել անցումային հասարակության հնարավորությունների և սահմանափակումների հակասությունը։ Այս տեսանկյունից երիտասարդ կերպարը դառնում է ժամանակաշրջանի փոփոխությունների նկատմամբ առավել զգայուն գեղարվեստական տիպերից մեկը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատուրգիական տեքստի և բեմադրության հարաբերությունը։ Պիեսը միաժամանակ գրական ստեղծագործություն և թատերական ներկայացման հիմք է, ուստի դրա ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել բեմական իրացման հնարավորությունները։ Հեղինակի ռեմարկները, գործողության տարածքը, կերպարների շարժումները, լռությունները և երկխոսության ռիթմը կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանվել բեմադրության ընթացքում։ Ռեժիսորական ընթերցումը կարող է ընդգծել տեքստի այն շերտերը, որոնք միայն գրական վերլուծության դեպքում ամբողջությամբ տեսանելի չեն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգի և թատրոնի համագործակցության խնդրին։ Ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացումը կախված է ոչ միայն նոր տեքստերի ստեղծումից, այլև դրանց բեմական կյանքից։ Պիեսի հրապարակումը դեռևս չի նշանակում դրա ընդգրկում ակտիվ թատերական գործընթացում։ Հետևաբար ուսումնասիրվում են նաև նոր ստեղծագործությունների բեմադրման, թատրոնների խաղացանկում ժամանակակից հեղինակների ներկայության և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հանդիսատեսի գործոնը։ Ժամանակակից թատրոնի պայմաններում դրամատուրգը կարող է հրաժարվել պատրաստի պատասխաններ առաջարկելուց և կառուցել այնպիսի իրավիճակներ, որոնք հանդիսատեսին ստիպում են ինքնուրույն գնահատել կերպարների վարքն ու բախումը։ Բաց ավարտը, բազմիմաստ խորհրդանիշները և հակասական կերպարները մեծացնում են հանդիսատեսի մեկնաբանական մասնակցությունը։ Այսպիսով ներկայացումը դառնում է ոչ միայն պատմության դիտում, այլև իմաստավորման գործընթաց։ Առանձին ուղղություն է դասական գրական և դրամատուրգիական ավանդույթի հետ հարաբերությունը։ Նոր շրջանի հեղինակները կարող են շարունակել նախորդ հայ դրամատուրգիայի թեմատիկ և ժանրային ավանդույթները կամ գիտակցաբար վերափոխել դրանք։ Դասական սյուժեների, կերպարների և մշակութային խորհրդանիշների նոր մեկնաբանությունները ստեղծում են անցյալի և ներկայի երկխոսություն։ Ավանդույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե որ տարրերն են պահպանվում, որոնք են փոփոխվում և ինչ նոր գեղագիտական սկզբունքներ են առաջանում։ Կարևորվում է նաև համաշխարհային դրամատուրգիական գործընթացների ազդեցությունը։ Ժանրային խառնուրդը, աբսուրդային տարրերը, ոչ գծային կառուցվածքը, մետաթատերական միջոցները և պայմանական բեմական տարածությունը ժամանակակից թատրոնի լայն տարածում ունեցող գեղարվեստական հնարավորություններից են։ Հայ հեղինակների ստեղծագործություններում դրանց յուրացումը կարող է տեղի ունենալ ազգային գրական ավանդույթի և տեղական հասարակական փորձառության հետ համադրությամբ։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս արդի հայ դրամատուրգիան դիտարկել ինչպես ազգային գրական գործընթացի, այնպես էլ ավելի լայն թատերական զարգացումների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգիական ստեղծագործությունների հրատարակման և տարածման խնդիրներին։ Պիեսը հաճախ ունի ավելի սահմանափակ ընթերցողական շրջանառություն, քան արձակ կամ բանաստեղծական ստեղծագործությունը, իսկ դրա ամբողջական մշակութային կյանքը մեծապես կապված է բեմադրության հետ։ Այդ պատճառով ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացման համար կարևոր են գրական մամուլը, ժողովածուները, մրցույթները, թատերական նախաձեռնությունները և հեղինակների ու բեմադրիչների համագործակցությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել նաև գրական քննադատության և թատերական արձագանքի առանձնահատկությունները։ Քննադատական հոդվածները, ներկայացումների վերաբերյալ հրապարակումները և գրականագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանում ստեղծագործությունների ընդունելության պատկերը։ Դրանք օգնում են հասկանալ, թե ժամանակակիցների կողմից որ խնդիրներն են ընկալվել որպես առավել կարևոր և ինչպես են փոփոխվել դրամատուրգիայի գնահատման չափանիշները։ Մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել պատմագրական, համեմատական, տեքստաբանական, կառուցվածքային, ժանրաբանական և մեկնաբանական մոտեցումները։ Առանձին ստեղծագործությունների մանրամասն վերլուծությունը կարող է զուգակցվել ամբողջ ժամանակաշրջանի ընդհանուր միտումների բացահայտման հետ։ Թեմատիկ, կերպարային և լեզվաոճական առանձնահատկությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների մեջ առանձնացնել ինչպես ընդհանուր օրինաչափությունները, այնպես էլ անհատական գեղարվեստական լուծումները։ Ժամանակագրական մոտեցումը, իր հերթին, թույլ է տալիս դիտարկել դրամատուրգիական գործընթացի փոփոխությունները ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի տարբեր փուլերում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անկախության շրջանի հայ գրականության կարևոր ոլորտներից մեկի համակարգված ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։ Դրամատուրգիայի քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն մասին, թե հասարակական մեծ փոփոխությունները ինչպես են արտահայտվում գրական ձևերի, կերպարների, լեզվի և բեմական մտածողության մեջ։ Միաժամանակ դրամատիկական ստեղծագործությունները արժեքավոր նյութ են ժամանակաշրջանի մշակութային ինքնագիտակցության, սոցիալական տրամադրությունների և մարդու ներաշխարհի գեղարվեստական ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հետխորհրդային առաջին տասնամյակների հայ դրամատուրգիական գործընթացի բազմակողմանի վերլուծություն՝ ընդգրկելով հասարակական և արժեքային փոփոխությունները, ազգային ու անհատական ինքնության որոնումները, սոցիալական և ընտանեկան խնդիրները, արտագաղթի ու օտարման թեմաները, պատմական հիշողությունը, ժանրային վերափոխումները, կերպարաստեղծման նոր սկզբունքները, դրամատիկական խոսքի և բախման կառուցվածքը, պայմանականության ու խորհրդանշականության զարգացումը, ինչպես նաև գրական տեքստի և բեմական արվեստի փոխհարաբերությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արդի դրամատուրգիայով, գրականագիտությամբ, թատերագիտությամբ և մշակութաբանությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։